๕. ชิณฺณสุตฺตวณฺณนา

๑๔๘. ฉินฺนภินฺนฏฺฐาเน ฉิทฺทสฺส อปุถุลตฺตา อคฺคฬํ อทตฺวาว สุตฺเตน สํสิพฺพนมตฺเตน อคฺคฬทาเนน จ ฉิทฺเท ปุถุเล. นิพฺพสนานีติ จิรนิเสวิตวสนกิจฺจานิ, ปริโภคชิณฺณานีติ อตฺโถ. เตนาห ‘‘ปุพฺเพ…เป… ลทฺธนามานี’’ติ, สญฺญาปุพฺพโก วิธิ อนิจฺโจติ ‘‘คหปตานี’’ติ วุตฺตํ ยถา ‘‘วีริย’’นฺติ.

เสนาปตินฺติ เสนาปติภาวินํ, เสนาปจฺจารหนฺติ อตฺโถ. อตฺตโน กมฺเมนาติ อตฺตนา กาตพฺพกมฺเมน. โสติ สตฺถา. ตสฺมินฺติ มหากสฺสปตฺเถเร กโรตีติ สมฺพนฺโธ. น กโรตีติ วุตฺตมตฺถํ วิวรนฺโต ‘‘กสฺมา’’ติอาทิมาห. ยทิ สตฺถา ธุตงฺคานิ น วิสฺสชฺชาเปตุกาโม, อถ กสฺมา ‘‘ชิณฺโณสิ ทานิ ตฺว’’นฺติอาทิมโวจาติ อาห ‘‘ยถา ปนา’’ติอาทิ.

ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหารนฺติ อิมสฺมึเยว อตฺตภาเว ผาสุวิหารํ. อมานุสิกา สวนรตีติ อติกฺกนฺตมานุสิกาย อรญฺญสทฺทุปฺปตฺติยา อรญฺเญหํ วสามีติ วิเวกวาสูปนิสฺสยาธีนสทฺทสวนปจฺจยา ธมฺมรติ อุปฺปชฺชติ. อปโรติ อญฺโญ, ทุติโยติ อตฺโถ. ตตฺเถวาติ ตสฺมึเยว เอกสฺส วิหรณฏฺฐาเน วิหรณสมเย จ ผาสุ ภวติ จิตฺตวิเวกสมฺภวโต. เตนาห ‘‘เอกสฺส รมโต วเน’’ติ.

ตถาติ ยถา อารญฺญิกสฺส รติ, ตถา ปิณฺฑปาติกสฺส ลพฺภติ ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหาโร. เอส นโย เสเสสุ. อปิณฺฑปาติกาธีโน อิตรสฺส วิเสสโชตโกติ ตเมวสฺส วิเสสํ ทสฺเสตุํ ‘‘อกาลจารี’’ติอาทิ วุตฺตํ.

อมฺหากํ สลากํ คเหตฺวา ภตฺตตฺถาย เคหํ อนาคจฺฉนฺตสฺส สตฺตาหํ น ปาเตตพฺพนฺติ สามิเกหิ ทินฺนตฺตา สตฺตาหํ สลากํ น ลภติ, น กติกวเสน. ปิณฺฑจาริกวตฺเต อวตฺตนโต ‘‘ยสฺส เจสา’’ติอาทิ วุตฺตํ.

ปฐมตรํ กาตพฺพํ ยํ, ตํ วตฺตํ, อิตรํ ปฏิวตฺตํ. มหนฺตํ วา วตฺตํ, ขุทฺทกํ ปฏิวตฺตํ. เกจิ ‘‘วตฺตปฏิปตฺติ’’นฺติ ปฐนฺติ, วตฺตสฺส กรณนฺติ อตฺโถ. อุทฺธรณ-อติหรณ-วีติหรณโวสฺสชฺชน-สนฺนิกฺเขปน-สนฺนิรุมฺภนานํ วเสน ฉ โกฏฺฐาเส. ครุภาเวนาติ ถิรภาเวน.

‘‘อมุกสฺมึ เสนาสเน วสนฺตา พหุํ วสฺสวาสิกํ ลภนฺตี’’ติ ตถา น วสฺสวาสิกํ ปริเยสนฺโต จรติ วสฺสวาสิกสฺเสว อคฺคหณโต. ตสฺมา เสนาสนผาสุกํเยว จินฺเตติ. เตน พหุปริกฺขารภาเวน ผาสุวิหาโร นตฺถิ ปริกฺขารานํ รกฺขณปฏิชคฺคนาทิทุกฺขพหุลตาย. อปฺปิจฺฉาทีนนฺติ อปฺปิจฺฉสนฺตุฏฺฐาทีนํเยว ลพฺภติ ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหาโร.

ชิณฺณสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.