๕. จงฺกมสุตฺตวณฺณนา

๙๙. มหาปญฺเญสูติ วิปุลปญฺเญสุ. นนฺติ สาริปุตฺตตฺเถรํ. ขนฺธนฺตรนฺติ ขนฺธวิภาคํ, ขนฺธานํ วา อนฺตรํ วิเสโส อตฺถีติ ขนฺธนฺตโร. เอส นโย เสเสสุปิ. ปริกมฺมนฺติ อิทฺธิวิธาธิคมสฺส ปุพฺพภาคปริกมฺมญฺเจว อุตฺตรปริกมฺมญฺจ. อานิสํสนฺติ อิทฺธานิสํสญฺเจว อานิสํสญฺจ. อธิฏฺฐานํ วิกุพฺพนนฺติ อธิฏฺฐานวิธานญฺเจว วิกุพฺพนวิธานญฺจ. วุตฺตนเยเนวาติ ‘‘ปถวึ ปตฺถรนฺโต วิยา’’ติอาทินา.

ธุตงฺคปริหารนฺติ ธุตงฺคานํ ปริหรณวิธึ. ปริหรณคฺคหเณเนว สมาทานํ สิทฺธํ โหตีติ ตํ น คหิตํ. อานิสํสนฺติ ตํตํธุตงฺคปริหรเณ ทฏฺฐพฺพํ อานิสํสเมว. สโมธานนฺติ ‘‘เอตฺตกา ปิณฺฑปาตปฏิสํยุตฺตา, เอตฺตกา เสนาสนปฏิสํยุตฺตา’’ติ ปจฺจยวเสน อญฺญมญฺญญฺจ อนฺโตคธตฺตา. อธิฏฺฐานนฺติ อธิฏฺฐานวิธึ. เภทนฺติ อุกฺกฏฺฐาทิเภทญฺเจว ภินฺนาการญฺจ.

ปริกมฺมนฺติ ‘‘ทิพฺพจกฺขุ เอวํ อุปฺปาเทตพฺพํ, เอวํ วิโสเธตพฺพ’’นฺติอาทินา ปริกมฺมวิธานํ. อานิสํสนฺติ ปเรสํ อชฺฌาสยานุรูปายตนาทิอานิสํสปเภทํ. อุปกฺกิเลสนฺติ สาธารณํ อสาธารณํ ทุวิธํ อุปกฺกิเลสํ. วิปสฺสนาภาวนุปกฺกิเลสา หิ ทิพฺพจกฺขุสฺส อุปกฺกิเลสาติ เวทิตพฺพา.

สงฺเขปวิตฺถารคมฺภีรุตฺตานวิจิตฺรกถาทีสูติ สงฺเขโป วิตฺถาโร คมฺภีรตา อุตฺตานตา วิจิตฺรภาโว เนยฺยตฺถตา นีตตฺถตาติ เอวมาทีสุ ธมฺมสฺส กเถตพฺพปฺปกาเรสุ ตํ ตํ กเถตพฺพาการํ.

อิติ-สทฺโท อาทิอตฺโถ, ปการตฺโถ วา. เตน –

‘‘อาทิมฺหิ สีลํ เทเสยฺย, (ที. นิ. อฏฺฐ. ๑.๑๙๐; ม. นิ. อฏฺฐ. ๑.๒๙๑)

มชฺเฌ จิตฺตํ วินิทฺทิเส;

อนฺเต ปญฺญา กเถตพฺพา,

เอโส ธมฺมกถาวิโธ’’ติ. –

เอวํ กเถตพฺพาการํ สงฺคณฺหาติ.

‘‘สิถิลํ ธนิตญฺจ ทีฆรสฺสํ, ครุกํ ลหุกญฺจ นิคฺคหีตํ;

สมฺพนฺธํ ววตฺถิตํ วิมุตฺตํ, ทสธา พฺยญฺชนพุทฺธิยา ปเภโท’’ติ. (ที. นิ. ๑.๑๙๐; ม. นิ. อฏฺฐ. ๑.๒๙๑; ปริ. ๔๘๕) –

เอวํ วุตฺตํ ทสวิธํ พฺยญฺชนพุทฺธึ. อฏฺฐุปฺปตฺตินฺติ ตสฺส ตสฺส สุตฺตสฺส ชาตกสฺส จ อฏฺฐุปฺปตฺตึ. อนุสนฺธินฺติ ปจฺฉานุสนฺธิอาทิอนุสนฺธึ. ปุพฺพาปรนฺติ สมฺพนฺธํ. อิทํ ปทํ เอวํ วตฺตพฺพํ, อิทํ ปุพฺพาปรํ เอวํ คเหตพฺพนฺติ.

กุลสงฺคณฺหนปริหารนฺติ ลาภุปฺปาทนตฺถํ กุลานํ สงฺคณฺหนวิธิโน ปริหรณํ ตนฺนิยมิตํ เอกนฺติกํ กุลสงฺคหณวิธึ.

จงฺกมสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.