๖. นิทฺทาตนฺทีสุตฺตวณฺณนา

๑๖. ปจฺฉิเม มาเส ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฺปฏิกฺกนฺโต จตุคฺคุณํ สงฺฆาฏึ ปญฺญเปตฺวา ทกฺขิเณน ปสฺเสน สโต สมฺปชาโนติ เอตฺตกํ ปาฐํ สงฺขิปิตฺวา ‘‘นิทฺทํ โอกฺกมิตา’’ติ วุตฺตํ. กิริยามยจิตฺเตหิ อโวมิสฺโส ภวงฺคโสโต อพฺยากตนิทฺทา. สา หิ ขีณาสวานํ อุปฺปชฺชนารหา, ตสฺสา ปุพฺพภาคาปรภาเคสุ…เป… อุปฺปนฺนํ ถินมิทฺธํ อิธาธิปฺเปตา นิทฺทา, สา อขีณาสวานํ เยภุยฺเยน อนิยตกาลา, ตพฺพิธุรนิยตสพฺภาวํ ทสฺเสนฺโต ‘‘อติจฺฉาต…เป… อาคนฺตุกํ อาลสิย’’นฺติ อาห. กายาลสิยปจฺจยา วีริยสฺส ปฏิปกฺขภูตา จตฺตาโร อกุสลกฺขนฺธา ตนฺที นาม. ตนฺทีติ สภาวนิทฺเทโส. ตนฺทิยนาติ อาการนึทฺเทโส. ตนฺทีมนตาติ ตนฺทีภูตจิตฺตตา. อาลสฺยนฺติ อลสภาวาหรณํ. อาลสฺยายิตตฺตนฺติ อลสภาวปฺปตฺติ. กายวิชมฺภนาติ กายสฺส วินามนา. อกุสลปกฺขา อุกฺกณฺฐิตตาติ อกุสลปกฺขิยา อนภิรติ. ภตฺตกิลมโถติ ยถาวุตฺตสฺส ภตฺตวตฺถุกสฺส อาหารสฺส วเสน สรีเร อุปฺปชฺชนกเขโท. อุปกฺกิลิฏฺโฐติ ปญฺญาย ทุพฺพลีกรเณน อุปกฺกิลิฏฺฐจิตฺโต. จิตฺตสฺส อสมาหิตตฺตา นิวาริตปาตุภาโว. อริยมคฺคสฺส โชตนํ นาม อุปฺปชฺชนเมวาติ อาห ‘‘น โชตติ, น ปาตุภวตีติ อตฺโถ’’ติ. น หิ อริยมคฺโค โชติอโชตินาโม ปวตฺตติ.

มคฺคสหชาตวีริเยนาติ โลกิยโลกุตฺตรมคฺคสหชาตวีริเยน. มิสฺสกมคฺโค หิ อิธ อธิปฺเปโต. นีหริตฺวาติ นีหรณเหตุ. เหตุอตฺโถ หิ อยํ ตฺวา-สทฺโท ‘‘ปญฺญาย จสฺส ทิสฺวา’’ติอาทีสุ (ม. นิ. ๑.๒๗๑) วิย. เตน ‘‘มคฺโค วิสุชฺฌตี’’ติ วจนํ สมตฺถิตํ โหติ. ‘‘อริยมคฺคํ วิสุชฺฌตี’’ติ เกจิ ปฐนฺติ.

นิทฺทาตนฺทีสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.