(๒) เทสนาคามินิยาทิวณฺณนา

๔๗๕. เอเกตฺถาติ เอตฺถสทฺโท สาสนวิสโย.

เอกสิกฺขาปทมฺปิ นตฺถีติ ปิสทฺโท พหุสิกฺขาปทานิ ปน ปเควาติ จ อาปตฺติ ปน ปเควาติ จ อาปตฺตีปิ นตฺถีติ จ อตฺถํ ทสฺเสติ.

‘‘สกเลปิ วินเย’’ติ อิมินา เทฺวตฺถาติ ปาเฐ เอตฺถสทฺทสฺส วิสยํ ทสฺเสติ. อุภินฺนนฺติ ภิกฺขุภิกฺขุนีนํ. อญฺญถา ปน กิตฺตกา ปฐมาปตฺติกาติ อาห ‘‘อิตรถา ปนา’’ติอาทิ. ตตฺถ อิตรถาติ ปญฺญตฺติโต อญฺเญน ปกาเรน. กมฺมญฺจาติ กมฺมญตฺติ จ. กมฺมปาทิกา จาติ กมฺมปาทญตฺติ จ. นวสุ ฐาเนสูติ โอสารณาทีสุ นวสุ ฐาเนสุ. ทฺวีสูติ ญตฺติทุติย, ญตฺติจตุตฺถกมฺเมสุ.

วชฺชปฏิจฺฉาทิกาย ปาราชิกํ, อุกฺขิตฺตานุวตฺติกาย ปาราชิกํ, อฏฺฐวตฺถุกาย ปาราชิกนฺติ อิติ อิเม ตโยติ โยชนา. การณภูเตนาติ เหตุภูเตน, ‘‘กรณภูเตนา’’ติปิ ปาโฐ, สาธกตมสตฺติภูเตนาติ อตฺโถ.

เตสนฺติ อทฺธานหีนาทีนํ. เอตฺถาติ ‘‘ตโย ปุคฺคลา น อุปสมฺปาเทตพฺพา’’ติ ปาเฐ, เอเตสุ องฺคหีนาทีสุ วา. โยติ ปุคฺคโล. อปริปูโร น ยาจตีติ สมฺพนฺโธ. มาตุฆาตกาทโย กรณทุกฺกฏกา จาติ โยชนา. ตตฺถาติ เตสุ ญตฺติกปฺปนาทีสุ. ญตฺติกปฺปนาติ ญตฺติวิธิ. วิปฺปกตปจฺจตฺตนฺติ วิปฺปกตํ ปจฺจตฺตํ. อตีตกรณนฺติ อตีตสฺส กรณํ. วิตฺถาเรนฺโต อาห ‘‘วตฺถุสมฺปนฺนํ หี’’ติอาทิ. ตโย กมฺมาน สงฺคหาติ เอตฺถ ฉนฺทเภทรกฺขนตฺถาย นกาเร นิคฺคหิตโลโป. นาสิตกาติ นาเสตพฺพา ปุคฺคลา, นาสิตพฺพาติ นาสิตา, นาสิตา เอว นาสิตกา. ติณฺณํ ชนานนฺติ ติณฺณํ อุปสมฺปทาเปกฺขชนานํ เอกูปชฺฌาเยน นานาจริเยน หุตฺวาติ โยชนา. เอกานุสฺสาวนาติ เอกโต อนุสฺสาวนา.

ปาโท นาม กหาปณสฺส จตุตฺถภาโค. มาสโก นาม ปาทสฺส ปญฺจมภาโค. ปาราชิกนฺติ วนปฺปตึ ฉินฺทนฺตสฺส ทุติยปาราชิกํ (ปารา. ๑๑๐). อโนทิสฺสาติ ‘‘มนุสฺโส มรตู’’ติอาทินา น อุทฺทิสิตฺวา. เตนาติ วิเสน.

ภิกฺขุโนวาทกวคฺคสฺมินฺติ สามญฺญาธาโร. ทสสุ สิกฺขาปเทสูติ วิเสสาธาโร. ปฐมสิกฺขาปทมฺหิเยวาติ ทสสุ สิกฺขาปเทสุ ปฐมสิกฺขาปทมฺหิเยว. อุปสมฺปนฺนาย ภิกฺขุนิยาติ สมฺพนฺโธ. ‘‘อาปตฺติ โหตี’’ติ อิมินา ‘‘จีวเรนา’’ติ ปทสฺส สมฺพนฺธฏฺฐานํ ทสฺเสติ.

‘‘จตสฺโส เอวา’’ติ อิมินา ตตฺติกาติ เอตฺถ ตสทฺทสฺส วิสยํ ทสฺเสติ. ตา จตสฺโส ปริมาณา ยาสํ อาปตฺตีนนฺติ ตตฺติกา. นิปนฺนสฺสาปิ ตตฺติกาติ เอตฺถาปิ เอเสว นโย. สาติ ภิกฺขุนี.