๙. โจทเกน อุปฏฺฐาเปตพฺพกถา

๔๐๐. ‘‘กาเลน วกฺขามี’’ติอาทีสุ โจทนาย กาลอกาลาทึ ทสฺเสนฺโต อาห ‘‘เอโก เอก’’นฺติอาทิ. ตตฺถ เอโกติ เอกโก โจทโก. เอกนฺติ เอกกํ จุทิตกํ. สงฺฆมชฺฌ…เป… อสนสาลาทีสุ วา ปริวาริตกฺขเณ วาติ โยชนา. ตตฺถ ‘‘สงฺฆมชฺฌ…เป… อสนสาลาทีสู’’ติ อิมินา ฐานาภาวํ ทสฺเสติ, ‘‘อุปฏฺฐาเกหิ ปริวาริตกฺขเณ’’ติ อิมินา กาลาภาวํ ทสฺเสติ. อิเมหิ ปเทหิ ฐานมฺปิ กาเลน สงฺคเหตฺวา ‘‘กาเลน วกฺขามี’’ติ วุตฺตนฺติ ทสฺเสติ. ตจฺเฉนาติ สจฺเจน. หมฺโภติ นิปาโต ปจฺฉิมปเทสุ ปจฺเจกํ โยเชตพฺโพ. หมฺโภ มหลฺลก, หมฺโภ ปริสาวจร, หมฺโภ ปํสุกูลิก, หมฺโภ ธมฺมกถิกาติ หิ อตฺโถ. อิทนฺติ กมฺมํ. การณนิสฺสิตนฺติ มหลฺลกภาวการณาทีสุ นิสฺสิตํ. ‘‘ภนฺเต’’ติ นิปาโตปิ ปจฺเจกํ โยเชตพฺโพ. เอตฺถ จ ‘‘หมฺโภ’’ติ นิปาเตน โลกโวหารวเสน อนาทรสฺส ปกาสกตฺตา ผรุเสน วทติ นาม, ‘‘ภนฺเต’’ติ นิปาเตน สาทรสฺส ปกาสกตฺตา สเณฺหน วทติ นาม. การณนิสฺสิตํ กตฺวาติ อิมสฺมึ วีติกฺกเม อยํ นาม โทโสติ การณนิสฺสิตํ กตฺวา. ‘‘เมตฺตจิตฺตํ อุปฏฺฐเปตฺวา’’ติ อิมินา เมตฺตจิตฺโตติ ปทสฺส ‘‘วกฺขามี’’ติ ปเท กิริยาวิเสสนภาวํ ทสฺเสติ. โน โทสนฺตโรติ เอตฺถ อนฺตรสทฺทสฺส จิตฺตวาจกภาวํ ทสฺเสนฺโต อาห ‘‘น ทุฏฺฐจิตฺโต’’ติ. ‘‘หุตฺวา’’ติ อิมินา กิริยาวิเสสนภาวํ ทสฺเสติ.