๑๐. โจทกจุทิตกปฏิสํยุตฺตกถา

๔๐๑. อชฺฌตฺตนฺติ เอตฺถ อตฺตสทฺทสฺส จิตฺตวาจกภาวญฺจ สตฺตมีวิภตฺติยาปิ อมาเทสภาวญฺจ ทสฺเสนฺโต อาห ‘‘อตฺตโน จิตฺเต’’ติ. อุปฺปาเทตฺวาติ อิมินา ‘‘มนสิกริตฺวา’’ติ ปทสฺส อธิปฺปายตฺถํ ทสฺเสติ. การุญฺญตาติ เอตฺถ ทฺวีสุ ณฺยปจฺจยตาปจฺจเยสุ เอกสฺเสว ภาววาจกตฺตา เอโก สฺวตฺโถติ ทสฺเสนฺโต อาห ‘‘กรุณภาโว’’ติ. ตตฺถ กรุณสฺส ปุคฺคลสฺส ภาโว การุญฺญํ, ตเทว การุญฺญตา. อถ วา กรุโณ เอว ปุคฺคโล การุญฺญํ, ตสฺส ภาโว การุญฺญตาติ วจนตฺโถ กาตพฺโพ. อิมินาติ ‘‘การุญฺญตา’’ติ ปเทน. กรุณญฺจาติ อปฺปนาปตฺตํ กรุณญฺจ. กรุณาปุพฺพภาคญฺจาติ อปฺปนาปตฺตาย กรุณาย ปุพฺพภาเค ปริกมฺมูปจารวเสน ปวตฺตํ กามาวจรกรุณญฺจ. ทฺวีหิปีติ ‘‘หิเตสิตา, อนุกมฺปิตา’’ติ ทฺวีหิปิ ปเทหิ. เมตฺตญฺจาติ อปฺปนาปตฺตเมตฺตญฺจ. เมตฺตาปุพฺพภาคญฺจาติ อปฺปนาปตฺตาย เมตฺตาย ปุพฺพภาเค ปริกมฺมูปจารวเสน ปวตฺตํ กามาวจรเมตฺตญฺจ. สุทฺธนฺเตติ สุทฺเธ โกฏฺฐาเส. ปฏิญฺญํ อาโรเปตฺวาติ จุทิตกํ ปฏิญฺญํ อาโรเปตฺวา. เย เอเตติ ‘‘การุญฺญตา’’ติอาทินา นเยน เย เอเต ปญฺจ ธมฺมา วุตฺตาติ โยชนา. อิมินา อิเม ปญฺจ ธมฺเมติ เอตฺถ อิมสทฺทสฺส อนิยมนิทฺเทสภาวํ ทสฺเสติ.

สจฺเจ จ อกุปฺเป จาติ เอตฺถ สจฺจสทฺทสฺส วิรติสจฺจปรมตฺถสจฺจานิ ปฏิกฺขิปนฺโต อาห ‘‘วจีสจฺเจ จา’’ติ. ‘‘อกุปฺปนตายา’’ติ อิมินา นกุปสฺส ภาโว อกุปฺปนฺติ กตฺวา ณฺยปจฺจยสฺส ภาวตฺถํ ทสฺเสติ. หีติ สจฺจํ, วิตฺถาโร วา. น ปโร ฆฏฺเฏตพฺโพติ น ปโร กุชฺฌาเปตพฺโพ. สพฺพตฺถาติ สพฺพสฺมึ ปาติโมกฺขฏฺฐปนกฺขนฺธเก.

อิติ ปาติโมกฺขฏฺฐปนกฺขนฺธกวณฺณนาย โยชนา สมตฺตา.