๙. ชนฺตาฆรวตฺตาทิกถา

๓๗๑. ชนฺตาฆรวตฺเต เอวํ วินิจฺฉโย เวทิตพฺโพติ โยชนา. พหิชคตีติ พหิอาลินฺโท.

๓๗๓. อาจมนวตฺถุสฺมึ เอวมตฺโถ เวทิตพฺโพติ โยชนา. นีหริตฺวาติ อุทกํ นีหริตฺวา. อาจมิตพฺพนฺติ โธวิตพฺพํ. ‘‘อาปุพฺโพ จมุ โธวเน’’ติ หิ ธาตุปาเฐสุ วุตฺตํ. อิทํ อติวิวฏนฺติ อิทํ ฐานํ อติวิวฏํ, น เกนจิ ปฏิจฺฉนฺนนฺติ อตฺโถ. อุทกํ อลภนฺตสฺเสวาติ อุทกํ อลภนฺเตเยว.

๓๗๔. วจฺจกุฏิวตฺเต เอวํ วินิจฺฉโย เวทิตพฺโพติ โยชนา. อยนฺติ ทนฺตกฏฺฐํ ขาทโต วจฺจกรณํ. สพฺพตฺเถวาติ สพฺพสฺมึ เอว ฐาเน. ‘‘น ผรุเสน กฏฺเฐนา’’ติ เอตฺถ น เกวลํ ขรกฏฺฐเมว, ผาลิตกฏฺฐาทโยปิ ฉวิอวเลขนกฏฺฐา ผรุสาเยว นามาติ ทสฺเสนฺโต อาห ‘‘ผาลิตกฏฺเฐน วา’’ติอาทิ. ปวิฏฺฐสฺสาติ วจฺจกุฏึ ปวิฏฺฐสฺส.

สพฺพสาธารณฏฺฐานนฺติ สพฺเพสํ ภิกฺขูนํ, สพฺเพหิ วา สาธารณํ วจฺจกุฏิสงฺขาตํ ฐานํ. ตตฺราติ ตสฺมึ สพฺพสาธารเณ ฐาเน. นิพทฺธคมนตฺถายาติ อตฺตโน นิพทฺธคมนตฺถาย กตํ ยํ ฐานํ วา ยํ ปุคฺคลิกฏฺฐานํ วา โหตีติ โยชนา.

อุหตาติ เอตฺถ อุปุพฺโพ หทธาตูติ ทสฺเสนฺโต อาห ‘‘อุหทิตา’’ติ. ‘‘หท กรีโสสฺสคฺเค’’ติ ธาตุปาเฐสุ (ปาณินี ๙๗๗ ธาตุปาเฐ; สทฺทนีติธาตุมาลายํ ๑๕ ทการนฺตธาตุ) วุตฺตตฺตา วจฺจกูปโต พหิ กรีสสฺส โอสฺสชฺชนนฺติ อาห ‘‘พหิ วจฺจมกฺขิตา’’ติ. โธวิตพฺพาติ อุทเกน โธวิตพฺพา. เอตมฺปีติ อุทกสฺส อวิชฺชมานมฺปิ. สพฺพตฺถาติ สพฺพสฺมึ วตฺตกฺขนฺธเก.

อิติ วตฺตกฺขนฺธกวณฺณนาย โยชนา สมตฺตา.