๒๓๖. ญตฺติวิปนฺนกมฺมาทิกถา

๓๘๕. อญฺญตฺราปิ ธมฺมาติ เอตฺถ ธมฺมาติ อุปโยคตฺเถ นิสฺสกฺกวจนเมตนฺติ อาห ‘‘อญฺญตฺร ธมฺม’’นฺติ. ‘‘อญฺญตฺรา’’ติ นิปาตปโยเค ทุติยาตติยาปญฺจมีสุ อญฺญตรสฺส สมฺภวโต อุปโยควจนมฺปิ โหติ. ตสฺมา วุตฺตํ ‘‘อยเมว วา ปาโฐ’’ติ. ‘‘ภูเตน วตฺถุนา’’ติ อิมินา ธมฺมสทฺทสฺส สจฺจตฺถํ ทสฺเสติ. ‘‘เอเสว นโย’’ติ อิมินา สทฺทสภาวเมว สนฺธาย อติทิสติ, น อตฺถํ. เตน วุตฺตํ ‘‘เอตฺถ ปนา’’ติอาทิ. สตฺถุสาสนนฺติ สตฺถุ อาณา. สตฺถุอาณา นาม ญตฺติอนุสาวนานํ สมฺปทาติ อาห ‘‘ญตฺติสมฺปทา อนุสาวนสมฺปทา จา’’ติ. ‘‘ปฏิกุฏฺฐญฺเจว กตญฺจา’’ติ อิมินา ปฏิกุฏฺฐกตนฺติ ปทสฺส ทฺวนฺทวากฺยํ ทสฺเสติ. ปฏิกุสิตพฺพนฺติ ปฏิกุฏฺฐํ, กตฺตพฺพนฺติ กตํ, กมฺมํ. ตเมวตฺถํ ทสฺเสนฺโต อาห ‘‘ยํ อญฺเญสู’’ติอาทิ. ตตฺถ ยนฺติ กมฺมํ.

๓๘๗. ปาฬิยาติ วินยปาฬิยา. ยนฺติ กมฺมํ, น กริยตีติ สมฺพนฺโธ. เอตฺถาติ อฏฺฐกถายํ. โส จ โขติ โส จ วิตฺถาโร, อาคโตติ สมฺพนฺโธ. กสฺมา ญตฺติทุติยญตฺติจตุตฺถกมฺมานเมว วเสน อาคโต, นนุ ญตฺติอปโลกนกมฺมวเสนปิ อาคเตน ภวิตพฺพนฺติ อาห ‘‘ยสฺมา ปนา’’ติอาทิ. ญตฺติทุติยญตฺติจตุตฺเถสุ หาปนํ วา อญฺญถา กรณํ วา อตฺถิ วิย ญตฺติกมฺเม นตฺถีติ โยชนา. ญตฺติกมฺเม ญตฺติฏฺฐปนโต อญฺญกิจฺจสฺส อสมฺภวโต หาปนํ วา อญฺญถา กรณํ วา นตฺถีติ อธิปฺปาโย. ตานีติ ญตฺติกมฺมอปโลกนกมฺมานิ. สพฺเพสมฺปิ กมฺมานนฺติ สพฺเพสมฺปิ จตุนฺนํ กมฺมานํ. ปรโตติ ปรสฺมึ ปริวาราวสาเน (ปริ. อฏฺฐ. ๔๘๒).