๑๘๓. โรชมลฺลาทิวตฺถุกถา

๓๐๑. สงฺกรมกํสูติ เอตฺถ สงฺกรสทฺทสฺส ยุทฺธตฺถาทีสุ ปวตฺตนโต อิธ ปฏิญฺญาตตฺเถติ ทสฺเสนฺโต อาห ‘‘กติกมกํสู’’ติ. กติกนฺติ ปฏิญฺญาตสงฺขาตํ กติกํ. อุฬารํ โขติ เอตฺถ อุฬารสทฺโท เสฏฺฐวาจโก. เสฏฺฐนฺติ จ สุนฺทรเมวาติ อาห ‘‘สุนฺทรํ โข เต อิท’’นฺติ. เตติ ตุยฺหํ. ‘‘พหุกโต’’ติ ปทสฺส กตพหุมาโนติ อตฺถํ ทสฺเสนฺโต อาห ‘‘ปสาทพหุมาเนนา’’ติ. ‘‘ปิฏฺฐมยํขาทนีย’’นฺติ อิมินา ปิฏฺฐขาทนียนฺติ เอตฺถ มยสทฺทโลปํ ทสฺเสติ.

๓๐๓. ปฏิภาเนยฺยกาติ เอตฺถ ปฏิภาเน นิยุตฺตา ปฏิภาเนยฺยกาติ ทสฺเสนฺโต อาห ‘‘ปฏิภานสมฺปนฺนา’’ติ. ‘‘นิทฺโทสสิปฺปา’’ติ อิมินา ปริโยทาตสิปฺปาติ เอตฺถ ปริสมนฺตโต โอทาตํ สิปฺปํ เอเตสนฺติ ปริโยทาตสิปฺปาติ อตฺถํ ทสฺเสติ. สิปฺปตฺถิเกหิ สิยติ เสวิยตีติ สิปฺปํ, สิปฺปิกานํ หิตาย เสติ ปวตฺตตีติ วา สิปฺปํ, โอฏฺฐโช ปฐมกฺขโร. นาฬิยาวาปเกนาติ ปทสฺส ทฺวนฺทภาวํ ทสฺเสนฺโต อาห ‘‘นาฬิยา เจว อาวาปเกน จา’’ติ. อิมินา ยกาโร ปทสนฺธิมตฺโตติ ทสฺเสติ. ‘‘นาฬิยา วา ปสิพฺพเกนา’’ติปิ ปาโฐ, โส อปาโฐเยว. โก อาวาปโก นามาติ อาห ‘‘อาวาปโก นาม ยตฺถา’’ติอาทิ. ตตฺถ ยตฺถาติ ยสฺมึ ถวิเก. อิมินา อาหริตฺวา ยถาลทฺธํ วปนฺติ ปกฺขิปนฺติ เอตฺถาติ อาวาปโกติ วจนตฺถํ ทสฺเสติ. วป พีชนิกฺเขเปติ ธาตุปาเฐสุ (สทฺทนีติธาตุมาลายํ ๑๕ ปการนฺตธาตุ) วุตฺตํ. อิธ ปน ปกฺขิปเนติ ทฏฺฐพฺโพ. เตน วุตฺตํ ‘‘ปกฺขิปนฺตี’’ติ. ปริหริตุเมวาติ ปริคฺคเหตฺวา หริตุเมว. เวตนนฺติ ภตึ. โยติ ภิกฺขุ. ตํ วาติ ปริหริตขุรภณฺฑํ วา. อญฺญํ วาติ อญฺญสฺส สนฺตกํ วา.

๓๐๔. อิทนฺติ ทสมภาคทานํ. ทส โกฏฺฐาเสติ ทส ปฏิวีเส.