๑๘๕. จตุมหาปเทสกถา

๓๐๕. อิทํ น กปฺปตีติอาทีติ ‘‘อิทํ น กปฺปตี’’ติอาทโย อิเม จตฺตาโร มหาปเทเสติ โยชนา. อปสฺสยํ กตฺวา ทิสิยนฺติ เอตฺถาติ อปเทสา โอกาสา, อปสฺสยํ กตฺวา ทิสิยนฺติ เอเตหีติ วา อปเทสา การณา, ‘‘มหนฺตา อปเทสา มหาปเทสา. ตญฺจาติ มหาปเทสสงฺขาตํ ตญฺจ สุตฺตํ, คเหตฺวาติ โยชนา. ปริมทฺทนฺตาติ ปุนปฺปุนํ มทฺทนฺตา, อุปปริกฺขนฺตาติ อตฺโถ. อิทนฺติ การณํ. ตนฺติ นวมหาผลอปรณฺณํ. ตานีติ ขุทฺทกผลปานานิ. หีติ สจฺจํ.

เตสนฺติ ฉนฺนํ จีวรานํ. ตตฺถาติ ฉสุ อนุโลมจีวเรสุ. ‘‘ปาณเกหิ สญฺชาตวตฺถ’’นฺติ อิมินา โกเสยฺยวตฺถภาวํ ทสฺเสติ. เทฺว ปฏาติ จีนปฏโสมารปฏา. ทุกูลํ สาณสฺส อนุโลมนฺติ โยชนา.

เตสํเยวาติ ทฺวินฺนํ ปตฺตานเมว. เตสํเยวาติ ติณฺณํ ตุมฺพานเมว. เตสํเยวาติ ทฺวินฺนํ กายพนฺธนานเมว. เสตจฺฉตฺตนฺติ เสเตหิ วตฺเถหิ กตํ ฉตฺตํ. เตสํเยวาติ ติณฺณํ ฉตฺตานเมว.

สมฺภินฺนรสนฺติ สํสคฺครสํ. เอตฺถ ภิชฺชิตฺถาติ ภินฺโนติ วจนตฺเถน ภิทิธาตุ ทฺวิธากรณสงฺขาโต เภทตฺโถ โหติ, ธาตฺวตฺถพาธเกน สํตฺยูปสคฺเคน ภิทิธาตุยา เภทตฺถํ พาเธตฺวา สํสคฺคตฺถวาจโก โหตีติ ทฏฺฐพฺพํ. ฉลฺลิมฺปีติ ตจมฺปิ. สกเลเนวาติ ฉลฺลิยา เอว. ปายาเสน อสํสฏฺฐํ ยํ สพฺพีติ โยชนา. ตานีติ ตกฺโกลชาติผลาทีนิ. ยฏฺฐิมธุกาทีสุปีติ มธุลฏฺฐิกาทีสุปิ. ‘‘ลฏฺฐิมธุกาทีสุปี’’ติ วา ปาโฐ, โส อปาโฐเยว. ยํ ยนฺติ วตฺถุ. ยถาติ เยนากาเรน, โธวิยมาเน ตจฺฉิยมาเนติ สมฺพนฺโธ.

สมฺภินฺนรสนฺติ วตฺวา ตเมวตฺถํ ทสฺเสตุํ วุตฺตํ ‘‘สํสฏฺฐ’’นฺติ. สภาวนฺติ ยาวกาลํ กปฺปิยสภาวํ. ตสฺมาติ ยสฺมา อุปเนติ, ตสฺมา. เตนาติ สตฺตาหกาลิเกน. ตทหุปฏิคฺคหิตนฺติ ตทเหว ปฏิคฺคหิตํ. ทฺวีหปฏิคฺคหิเตน สตฺตาหกาลิเกนาติ สมฺพนฺโธ.

เอตฺถาติ กาลิกสํสคฺเค. อาปตฺติโย เวทิตพฺพาติ ยถากฺกมํ อาปตฺติโย เวทิตพฺพา. สพฺพตฺถาติ สพฺพสฺมึ เภสชฺชกฺขนฺธเก.

อิติ เภสชฺชกฺขนฺธกวณฺณนาย โยชนา สมตฺตา.