๑๘๒. เกณิยชฏิลวตฺถุกถา

๓๐๐. กาเชหีติ เอตฺถ กาชสฺส คณนํ ทสฺเสนฺโต อาห ‘‘ปญฺจหิ กาชสเตหี’’ติ. เอเกน กาเชน ทฺวินฺนํ กุฏานํ คหิตตฺตา วุตฺตํ ‘‘กุฏสหสฺส’’นฺติ. โวติ ตุเมฺห. สุฏฺฐุ ปสนฺโนติ สมฺพนฺโธ.

ตตฺถาติ ‘‘อฏฺฐ ปานานี’’ติ ปาเฐ, อฏฺฐสุ ปาเนสุ วา. ‘‘อมฺเพหิ กตปาน’’นฺติ อิมินา มชฺเฌโลปสมาสํ ทสฺเสติ. ตตฺถาติ อามปกฺเกสุ. กโรนฺเตน กาตพฺพนฺติ สมฺพนฺโธ. อาทิจฺจปาเกนาติ อาทิจฺจเหตุนา ปจเนน. ปุเรภตฺตเมว กปฺปตีติ ภิกฺขุนา สยํ กตตฺตา ปุเรภตฺตเมว กปฺปติ. เตน วุตฺตํ ‘‘อนุปสมฺปนฺเนหี’’ติอาทิ. กตํ อมฺพปานนฺติ สมฺพนฺโธ. สพฺพปาเนสูติ ชมฺพุปานาทีสุ สพฺเพสุ ปาเนสุ.

เตสูติ ชมฺพุปานาทีสุ สตฺตสุ ปาเนสุ. ปนสทฺโท วิเสสตฺถโชตโก. ชมฺพุผเลหีติ อาเมหิ วา ปกฺเกหิ วา ชมฺพุผเลหิ. อฏฺฐิเกหีติ อฏฺฐิ อสฺมิมตฺถีติ อฏฺฐิกํ ผลํ. ชาติรเสนาติ ยถาชาเตน รเสน. อิมินา มธุสกฺขรกปฺปุราทีหิ น โยเชตพฺโพติ ทสฺเสติ. ตํ ปนาติ มธุกปานํ ปน. มุทฺทิกาติ มุทฺทิกผลานิ. สาลุเกติ กนฺเท. สตฺตนฺนํ ธญฺญานํ ผลรสนฺติ ตณฺฑุลโธวโนทกํ. ‘‘ปกฺกฑากรส’’นฺติ อิมินา อปกฺกฑากรสํ วฏฺฏตีติ ทีเปติ. หีติ สจฺจํ, วิตฺถาโร วา. รโสติ ปกฺกรโส. ปฏิคฺคเหตฺวา ฐปิตสพฺพิอาทีหิ ปกฺกานํ ยาวชีวิกานํ ปตฺตานํ รโสติ โยชนา. ปกฺกํ ยาวชีวิกปตฺตรสนฺติ สมฺพนฺโธ. ยาวกาลิกปตฺตานมฺปีติ ปิสทฺโท ปเคว ยาวชีวิกปตฺตานนฺติ ทสฺเสติ. ยํ ปานนฺติ ยํ มธุกปุปฺผรสปานํ. โสติ มธุกปุปฺผรโส. เตนาติ มธุกปุปฺเผน. ยโต กาลโต ปฏฺฐาย มชฺชํ น กโรนฺติ, ตโตติ โยชนา. อุจฺฉุรโส นิกสโฏ ปจฺฉาภตฺตํ วฏฺฏติ สตฺตาหกาลิกตฺตา. อิเม จตฺตาโร รสาติ ผลปตฺตปุปฺผอุจฺฉุรสสงฺขาตา อิเม จตฺตาโร รสา. อคฺคิหุตฺตมุขาติ ยญฺญา อคฺคิหุตมุขา, อคฺคิหุตเสฏฺฐาติ อตฺโถ.