๑๔๘. ทิคุณาทิอุปาหนปฏิกฺเขปกถา

๒๔๕. อญฺญํ พฺยากโรนฺตีติ เอตฺถ อญฺญสทฺโท สพฺพนามสุทฺธนามวเสน ทุวิโธ. เตสุ อิธ สุทฺธนามํ, ตํ ปน พาเล จ ทารเก จ อรหตฺเต จ ปวตฺตติ, อิธ ปน อรหตฺเตติ ทสฺเสนฺโต อาห ‘‘อรหตฺตํ พฺยากโรนฺตี’’ติ. เยนาติ สภาเวน. อรหาติ ญายตีติ อรหาอิติ อตฺโถ ญายติ. โสติ สภาโว. สุตฺตวณฺณนาโตเยวาติ องฺคุตฺตรฏฺฐกถาโต เอว. น อุปนีโตติ น อุปริ นีโต. เอกจฺเจ โมฆปุริสาติ เอกจฺเจสทฺโท อญฺเญปริยาโย, โมฆสทฺโท ตุจฺฉเววจโนติ อาห ‘‘อญฺเญ ปน ตุจฺฉปุริสา’’ติ. ‘‘หสมานา วิยา’’ติ อิมินา หสมานกํ มญฺเญติ เอตฺถ มญฺเญสทฺโท วิยตฺโถติ ทสฺเสติ. อสนฺตเมวาติ อวิชฺชมานํเยว. เอกปลาสิกนฺติ เอตฺถ ปลาสสทฺโท ปณฺณวาจโก. ปฏลํ นาม ปณฺณํ วิย โหติ, ตสฺมา ‘‘เอกปฏล’’นฺติ วุตฺตํ. อสีติสกฏวาเหติ เอตฺถ อสีติ ปทํ สกฏปเทน สมฺพนฺธํ กตฺวา อสีติสกเฏหิ วหิตพฺเพติ อตฺโถ ทฏฺฐพฺโพ. ‘‘เทฺว สกฏภารา เอโก วาโห’’ติ อิมินา วาหานํ จตฺตาลีสภาวํ ทสฺเสติ. สตฺตหตฺถิกญฺจ อนีกนฺติ เอตฺถ อนีกสฺส สรูปํ ทสฺเสนฺโต อาห ‘‘ฉ หตฺถินิโย จา’’ติอาทิ. สตฺตนฺนํ หตฺถีนํ สมูโห สตฺตหตฺถิกํ. สตฺตอนีกตฺตา เอกูนปญฺญาสหตฺถิโน โหนฺติ. เตสุ สตฺต หตฺถิโน, ทฺวาจตฺตาลีส หตฺถินิโย โหนฺติ. ทฺวิคุณาติ เอตฺถ คุณสทฺโท ปฏลตฺโถติ อาห ‘‘ทฺวิปฏลา’’ติ. คุณงฺคุณูปาหนาติ เอตฺถ ทฺวิคุณติคุณานํ วิสุํ คหิตตฺตา ปาริเสสโต คุณงฺคุณภาวํ ทสฺเสนฺโต อาห ‘‘จตุปฏลโต ปฏฺฐาย วุจฺจตี’’ติ. คุณงฺคุณูปาหนาติ ปฏลปฏลา อุปาหนา, พหุปฏลา อุปาหนาติ อตฺโถ. อุกาเรน สห โยเชตฺวา คกาโร สชฺฌายิตพฺโพ จ ลิขิตพฺโพ จ. อิทานิ โปตฺถเกสุ ปน อุกาโร น ทิสฺสติ.