๘๗. ปาริสุทฺธิทานกถา

๑๖๔. เยน เกนจิ องฺคปจฺจงฺเคน วิญฺญาเปตีติ ปฏิวจนํ นิจฺฉาเรตุมสกฺโกนฺโต เยน เกนจิ องฺคปจฺจงฺเคน วิญฺญาเปติ. อุภยถาติ อุภเยหิ กายวาจาสงฺขาเตหิ อากาเรหิ. กายวาจาหิ วิญฺญาเปตีติ สมฺพนฺโธ. สพฺเพติ อขิลา คิลานา. หตฺถปาเสติ สงฺฆสฺส หตฺถปาสมฺหิ. สเจ ทูเร โหนฺตีติ สเจ พหู คิลานา อญฺญมญฺญํ ทูเร โหนฺติ. ตํ ทิวสนฺติ ตสฺมึ สงฺฆอปฺปโหนกทิวเส.

ตตฺเถว ปกฺกมตีติ เอตฺถ นิสฺสกฺกตฺเถ ถปจฺจโยติ อาห ‘‘ตโตวา’’ติ, ปาริสุทฺธิหารฏฺฐานโต เอวาติ อตฺโถ. ‘‘คจฺฉตี’’ติ อิมินา กมุธาตุยา ปทวิกฺเขปตฺถํ ทสฺเสติ, ‘‘กตฺถจี’’ติ อิมินา ตสฺส กมฺมํ. สามเณโร ปฏิชานาตีติอาทีสุ ปฏิชานนาการตฺถสฺส อิติสทฺทสฺส โลปภาวํ ทสฺเสนฺโต อาห ‘‘สามเณโร อห’’นฺติ เอวํ ปฏิชานาตี’’ติอาทิ. ภูตํเยวาติ วิชฺชมานํเยว. สพฺพตฺถาติ สพฺเพสุ ‘‘สิกฺขํ ปจฺจกฺขาตโก ปฏิชานาตี’’ติอาทีสุ.

สพฺพนฺติเมน ปริจฺเฉเทน จตุนฺนํ ภิกฺขูนนฺติ สมฺพนฺโธ. สพฺพตฺถาติ สพฺเพสุ ‘‘สงฺฆปฺปตฺโต วิพฺภมตี’’ติอาทีสุ. เอตฺถาติ ปาริสุทฺธิหรเณ. พหูนมฺปีติ เอตฺถ ปิสทฺเทน เอเกน เอกสฺสาปิ, พหูหิ เอกสฺสาปิ, พหูหิ พหูนมฺปิ อาหฏา ปาริสุทฺธิ อาหฏาว โหตีติ ทสฺเสติ. โสติ ปาริสุทฺธิหารโก ภิกฺขุ. เยสนฺติ ภิกฺขูนํ. ตสฺเสวาติ ปาริสุทฺธิหารกสฺเสว. อิตรา ปนาติ อิตเรสํ ปาริสุทฺธิ ปน. พิฬาลสงฺขลิกาติ เอตฺถ พิฬาโลติ อาขุภุโช. โส หิ พิฬาสยํ อาขุํ คณฺหิตุํ อลติ สมตฺเถตีติ พิฬาโลติ วุจฺจติ. สงฺขลิกาติ เอตํ สตฺตานํ พนฺธนูปกรณวิเสสสฺส นามํ. พิฬาลสฺส สงฺขลิกา เตน สมฺพนฺธสมฺพนฺธิภาเวน สมฺพนฺธตฺตาติ พิฬาลสงฺขลิกา. อิทํ อุปลกฺขณมตฺตํ เยสํ เกสญฺจิ สงฺขลิกาย คเหตพฺพตฺตา. ตาย สทิสา พิฬาลสงฺขลิกา ปาริสุทฺธีติ อตฺโถ. อิทํ ปเนตฺถ โอปมฺมสํสนฺทนํ – ยถา สงฺขลิกาย ปฐมํ วลยํ ทุติยํเยว วลยํ ปาปุณาติ, น ตติยํ, เอวเมว ปฐมํ ทินฺนา ปาริสุทฺธิ ทุติยเมว ปาปุณาติ, น ตติยนฺติ.

อาคนฺตฺวาติ สงฺฆสฺส หตฺถปาสํ อาคนฺตฺวา. ปาฬิยํ สุตฺโต น อาโรเจตีติอาทีสุ เหตฺวตฺเถ ปจฺจตฺตวจนํ. สุตฺเตน นาโรเจตีติ หิ อตฺโถ. ปาริสุทฺธิหารกสฺส อนาปตฺตีติ เอตฺถ อาปตฺตีติ อนฺวยตฺถํ อตฺถาปตฺติโต ทสฺเสนฺโต อาห ‘‘สเจ…เป… อาปชฺชตี’’ติ. อสฺสาติ ภิกฺขุสฺส. อุภินฺนมฺปีติ ปาริสุทฺธิทายกสฺส, ตํหารกสฺส จาติ อุภินฺนมฺปิ.