๗๔. อวิปฺปวาสสีมานุชานนกถา

๑๔๓. อนฺธกวินฺทํ นามาติ ตสฺส คามสฺส นามํ. ตนฺติ อนฺธกวินฺทํ. เถโรติ มหากสฺสปตฺเถโร. ตโตติ อนฺธกวินฺทโต. อิมินา ‘‘อนฺธกวินฺทา’’ติ เอตฺถ นิสฺสกฺกตฺเถ นิสฺสกฺกวจนนฺติ ทสฺเสติ. อุโปสถนฺติ ตทตฺเถ อุปโยควจนํ. อุโปสถตฺถายาติ หิ อตฺโถ. อนฺธกวินฺทา ราชคหํ อาคมนสฺส การณํ ทสฺเสนฺโต อาห ‘‘ราชคหํ หี’’ติอาทิ. ตตฺถ หีติ ยสฺมา. อนฺธกวินฺทา วิหารํ อนฺโต กตฺวา ‘‘อฏฺฐารส มหาวิหารา’’ติ วุตฺตํ. เนสนฺติ อฏฺฐารสนฺนํ มหาวิหารานํ. สงฺฆสฺส สามคฺคิทานตฺถนฺติ เอตฺถ สงฺฆสฺส สามคฺคิทานํ อตฺตโน อุโปสถกิจฺจํ สิทฺธํ. ตสฺมา ปาฬิยํ ‘‘อุโปสถํ อาคจฺฉนฺโต’’ติ วุตฺตํ. ‘‘สิปฺปินิยํ นามา’’ติ อิมินา นทึ ตรนฺโตติ เอตฺถ นทิยา นามํ ทสฺเสติ. มนํ วูโฬฺหติ เอตฺถ มนนฺติ นิปาโต อีสกตฺโถติ ทสฺเสนฺโต อาห ‘‘อีสก’’นฺติ. ‘‘อปฺปมตฺต’’นฺติ อิมินา ‘‘อีสก’’นฺติปทสฺส อตฺถํ ทสฺเสติ. ‘‘วูฬฺหภาโว’’ติ อิมินา ภาวปจฺจเยน วินา ภาวตฺโถ ญาตพฺโพติ ทสฺเสติ. จณฺเฑนาติ ขเรน. ตตฺถาติ นทิยํ. อมนสิกโรนฺโตติ ‘‘จณฺฑโสต’’นฺติ อาโภคํ อกโรนฺโต. น ปน วูโฬฺหติ น ปน มหาวูโฬฺห. อุทกพฺภาหตานีติ อุทเกน อภิอาหตานิ. อสฺสาติ เถรสฺส. อลฺลานีติ ตินฺตานิ.

๑๔๔. ปุริมกมฺมวาจาติ ‘‘สมฺมตา สา สีมา สงฺเฆน ติจีวเรน อวิปฺปวาสา’’ติ ปุเร วุตฺตา กมฺมวาจา. อยเมวาติ ‘‘ฐเปตฺวา คามญฺจ คามูปจารญฺจา’’ติปทํ ปกฺขิปิตฺวา อนุปญฺญตฺตา อยเมว กมฺมวาจา. อยนฺติ ปจฺฉิมกมฺมวาจา. หิ ยสฺมา ภิกฺขุนิสงฺโฆ อนฺโตคาเม วสติ, ตสฺมา ปุริมาเยว วฏฺฏตีติ โยชนา. ยทิ เอวนฺติ ยทิ ภิกฺขุนิสงฺฆสฺส อยํ ปจฺฉิมกมฺมวาจา วฏฺฏนํ สิยา ภเวยฺย, เอวํ สตีติ โยชนา. โสติ ภิกฺขุนิสงฺโฆ. เอตาย กมฺมวาจายาติ ปจฺฉิมกมฺมวาจาย. น ลเภยฺยาติ อนฺโตคาเม วสนตฺตา ติจีวรปริหารํ น ลเภยฺย. กึ น ลภติเยวาติ อาห ‘‘อตฺถิ จสฺส ปริหาโร’’ติ. อสฺสาติ ภิกฺขุนิสงฺฆสฺส. เทฺวปิ สีมาโยติ สมานสํวาสกสีมา จ อวิปฺปวาสสีมา จาติ เทฺวปิ สีมาโย. ตตฺถาติ ภิกฺขุภิกฺขุนีสุ. ตสฺสาติ ภิกฺขูนํ สีมาย. เอเสว นโยติ ภิกฺขุนีนํ สีมํ อชฺโฌตฺถริตฺวาปิ อนฺโตปวิสิตฺวาปิ ภิกฺขูนํ สีมาย สมฺมเน เอเสว นโย. เอเตติ ภิกฺขุภิกฺขุนิโย. สามญฺญตฺตา หิ ปุลฺลิงฺเคน วุตฺตํ. เอตฺถ จาติ ‘‘ฐเปตฺวา คามญฺจ คามูปจารญฺจา’’ติปเท จ. สงฺคโห เวทิตพฺโพ, กสฺมา? คาเมน นิคมนครานํ เอกลกฺขณตฺตา.

ปริกฺเขโปกาโสติ ปริกฺเขปารโหกาโส. เตสูติ คามคามูปจาเรสุ. ปริหารนฺติ จีวรวิปฺปวาสอาปตฺติอปนยนํ. ‘‘อิตี’’ติอาทิ นิคมนํ. เอตฺถาติ สมานสํวาสกอวิปฺปวาสสีมาสุ. อตฺตโน ธมฺมตายาติ อตฺตโน สภาเวน. ยตฺถาติ ยสฺมึ ฐาเน. หีติ สจฺจํ, ยสฺมา วา. ตสฺสาติ อวิปฺปวาสสีมาย. วิสุนฺติ สมานสํวาสกสีมโต ปาเฏกฺกํ. ตตฺถาติ ทฺวีสุ สีมาสุ. อวิปฺปวาสายาติ อวิปฺปวาสสีมาย. ตนฺติ คามํ. สาติ อวิปฺปวาสสีมา. สมฺมตาย สีมายาติ อวิปฺปวาสสีมาย สมฺมตาย สติยาติ สมฺพนฺโธ. สมฺมตโต ปจฺฉาติ วา โยชนา. นิวิสตีติ นิวาสตฺถาย วิสติ ปวิสติ. โสปีติ คาโมปิ. สีมสงฺขฺยํเยวาติ อวิปฺปาสสีมโวหารเมว. อธิฏฺฐิตเตจีวริกา ภิกฺขู ปริหารํ ลภนฺตีติ อธิปฺปาโย. ยถา ปจฺฉา นิวิฏฺโฐ คาโม สีมสงฺขฺยํเยว คจฺฉติ, เอวนฺติ โยชนา. ‘‘ปวิสิสฺสามา’’ติ เคหานิ กตานิ, ‘‘ปวิสิสฺสามา’’ติ อาลโยปิ อตฺถีติ โยชนา. อาลโยปีติ อเปกฺโขปิ. อปวิฏฺฐาติ เคหานิ อปวิฏฺฐา. เคหเมว ฉฑฺเฑตฺวาติ เคหํ ฉฑฺเฑตฺวา เอว. อิมินา เคเห ฉฑฺฑิเต สพฺพํ ฉฑฺฑิตเมวาติ ทสฺเสติ. ปวิฏฺฐํ วา อคตํ วา เอกมฺปิ กุลํ อตฺถิ สเจติ โยชนา. เอตฺถ จ ‘‘เอกมฺปิ กุลํ ปวิฏฺฐํ วา’’ติ อิทํ นวคามํ สนฺธาย วุตฺตํ. ‘‘เอกมฺปิ กุลํ อคตํ วา’’ติ อิทํ โปราณกคามํ สนฺธายาติ ทฏฺฐพฺพํ.

ตตฺราติ ‘‘วตฺตํ ชานิตพฺพ’’นฺติวจเน. อวิปฺปวาสสีมายนฺติ มหาสีมาย. สา เอว หิ ยสฺมา อวิปฺปวาสกมฺมวาจาย พหุลปโยชนา โหติ, ตสฺมา อวิปฺปวาสสีมาติ วุจฺจติ. อิตรายาติ อวิปฺปวาสสีมาย. ตตฺถาติ ตาสุ ทฺวีสุ สีมาสุ. นิราสงฺกฏฺฐาเนสุ ฐตฺวาติ เจติยงฺคณาทีนํ ขณฺฑสีมาย อโนกาสตฺตา วุตฺตํ. ขณฺฑสีมญฺหิ สมฺมนนฺตา เจติยงฺคณาทิฏฺฐานํ ปหาย อญฺญสฺมึ วิวิตฺโตกาเส วิหารปจฺจนฺตํ ขณฺฑิตฺวา สมฺมนนฺติ. สมูหนิตุนฺติ อวิปฺปวาสสีมํ สมูหนิตุํ. ปฏิพนฺธิตุํ น สกฺขิสฺสนฺเตวาติ อวิปฺปวาสํเยว ชานิตฺวา ขณฺฑสีมาย อญฺญาตตฺตา ปฏิพนฺธิตุํ น สกฺขิสฺสนฺเตว. สีมสมฺเภทนฺติ ขณฺฑสีมอวิปฺปวาสสีมานํ สมฺเภทํ. สาสนนฺตรธาเนน วาติ สตฺถุ อาณาย อนฺตรธาเนน วา. สาธุกํ ปนาติ นิกฺกงฺขํ ปน.