๗๒. อุโปสถาคาราทิกถา

๑๔๑. อนุปริเวณิยนฺติ เอตฺถ อนุสทฺทสฺส วิจฺฉตฺถํ, ปริเวณสทฺทสฺส จ ลิงฺควิปลฺลาสภาวํ ทสฺเสตุํ วุตฺตํ ‘‘ตสฺมึ ตสฺมึ ปริเวเณ’’ติ. ปริเวณสทฺโท หิ นปุํสกลิงฺโค, อิธ ปน ลิงฺควิปลฺลาสํ กตฺวา อิตฺถิลิงฺควเสน วุตฺตํ. ‘‘สงฺเกตํ อกตฺวา’’ติ อิมินา อสงฺเกเตนาติ ปทสฺส กิริยาวิเสสนตฺตํ ทีเปติ. ‘‘กมฺมวาจายา’’ติ อิมินา สมูหนิตฺวาติ ปทสฺส กรณํ ทสฺเสติ.

๑๔๒. ยโตติ เอตฺถ โตปจฺจยสฺส การณตฺเถ ปวตฺตภาวํ ทสฺเสนฺโต อาห ‘‘ยสฺมา’’ติ. ‘‘หตฺถปาเส’’ติ อิมินา หตฺถปาสโต พหิ นิสินฺเน อกโตวสฺส อุโปสโถ โหตีติ ทสฺเสติ. อสฺสาติ ภิกฺขุโน. วตฺถุวเสนาติ อฏฺฐุปฺปตฺติวเสน. อุโปสถสฺส ปมุขสฺส อพฺโภกาเส วา มาฬกาทีสุ วาติ สมฺพนฺโธ. นิมิตฺตุปคา วา อนิมิตฺตุปคา วาติ เหฏฺฐา อฏฺฐสุ นิมิตฺเตสุ วุตฺตา นิมิตฺตุปคา วา อนิมิตฺตุปคา วา ปพฺพตาทโย วา อญฺเญ วา กิตฺเตตพฺพา.

ปฐมตรํ น อาคจฺฉติ, ทุกฺกฏนฺติ อุโปสเถ โฆสิยมาเน ปฐมตรํ น อาคจฺฉติ, ทุกฺกฏํ. วิหารสฺส มชฺเฌ โหตีติ โยชนา. เอตฺถาติ โปราณเก อาวาเส. ตตฺถาติ โปราณเก อาวาเส. อสมฺพาโธติ สงฺฆสฺส นิสชฺชฏฺฐานปโหนโก. ตตฺถาติ ปจฺฉา อุฏฺฐิเต อาวาเส.

สพฺเพสํ นิสชฺชฏฺฐานนฺติ โยชนา. ตตฺถาติ เถรสฺส วิหาเร. โสติ เถรสฺส วิหาโร. เอตฺถาติ ตุมฺหากํ วิหาเร. สพฺเพสํ โอกาโส นตฺถีติ สมฺพนฺโธ. ตตฺถาติ ตํ อสุกํ นาม อาวาสํ. ‘‘วฏฺฏตี’’ติ วตฺตพฺพนฺติ โยชนา. ตสฺสาติ เถรสฺส.