กุสลกมฺมปถทสกวณฺณนา

ปาณาติปาตา …เป… เวทิตพฺพานิ โลกิยโลกุตฺตรมิสฺสกวเสเนตฺถ กุสลกมฺมปถานํ เทสิตตฺตา. เวรเหตุตาย เวรสญฺญิตํ ปาณาติปาตาทิปาปธมฺมํ มณติ ‘‘มยิ อิธ ฐิตาย กถํ อาคจฺฉสี’’ติ ตชฺชนฺตี วิย นีหรตีติ เวรมณี, วิรมติ เอตายาติ วา ‘‘วิรมณี’’ติ วตฺตพฺเพ นิรุตฺตินเยน ‘‘เวรมณี’’ติ วุตฺตํ. สมาทานวเสน อุปฺปนฺนา วิรติ สมาทานวิรติ. อสมาทินฺนสีลสฺส สมฺปตฺตโต ยถาอุปฏฺฐิตวีติกฺกมิตพฺพวตฺถุโต วิรติ สมฺปตฺตวิรติ. กิเลสานํ สมุจฺฉินฺทนวเสน ปวตฺตา มคฺคสมฺปยุตฺตา วิรติ สมุจฺเฉทวิรติ. กามญฺเจตฺถ ปาฬิยํ วิรติเยว อาคตา, สิกฺขาปทวิภงฺเค (วิภ. ๗๐๓) ปน เจตนาปิ อาหริตฺวา ทสฺสิตาติ ตทุภยมฺปิ คณฺหนฺโต ‘‘เจตนาปิ วตฺตนฺติ วิรติโยปี’’ติ อาห. อนภิชฺฌา หิ มูลํ ปตฺวาติ กมฺมปถโกฏฺฐาเส ‘‘อนภิชฺฌา’’ติ วุตฺตธมฺโม มูลโต อโลโภ กุสลมูลํ โหตีติ เอวเมตฺถ อตฺโถ ทฏฺฐพฺโพ. เสสปททฺวเยปิ เอเสว นโย.

ทุสฺสีลฺยารมฺมณา ตทารมฺมณชีวิตินฺทฺริยาทิอารมฺมณา กถํ ทุสฺสีลฺยานิ ปชหนฺตีติ ตํ ทสฺเสตุํ ‘‘ยถา ปนา’’ติอาทิ วุตฺตํ. ปชหนฺตีติ เวทิตพฺพา ปาณาติปาตาทีหิ วิรมณวเสเนว ปวตฺตนโต. อถ ตทารมฺมณภาเว, น โส ตานิ ปชหติ. น หิ ตเทว อารพฺภ ตํ ปชหิตุํ สกฺกา ตโต อวินิสฺสฏภาวโต.

อนภิชฺฌา…เป… วิรมนฺตสฺสาติ อภิชฺฌํ ปชหนฺตสฺสาติ อตฺโถ. น หิ มโนทุจฺจริตโต วิรติ อตฺถิ อนภิชฺฌาทีเหว ตปฺปหานสิทฺธิโต.