นวกวณฺณนา

๓๔๐. วสติ ตตฺถ ผลํ ตนฺนิมิตฺตกตาย ปวตฺตตีติ วตฺถุ, การณนฺติ วุตฺโตวายมตฺโถ. เตนาห ‘‘อาฆาตวตฺถูนีติ อาฆาตการณานี’’ติ. โกโป นามายํ ยสฺมึ วตฺถุสฺมึ อุปฺปชฺชติ, น ตตฺถ เอกวารเมว อุปฺปชฺชติ, อถ โข ปุนปิ อุปฺปชฺชเตวาติ วุตฺตํ ‘‘พนฺธตี’’ติ. อถ วา โย ปจฺจยวิเสเสน อุปฺปชฺชมาโน อาฆาโต สวิสเย พทฺโธ วิย น วิคจฺฉติ, ปุนปิ อุปฺปชฺเชยฺเยว, ตํ สนฺธายาห ‘‘อาฆาตํ พนฺธตี’’ติ. ตํ ปนสฺส ปจฺจยวเสน นิพฺพตฺตนํ อุปฺปาทนเมวาติ วุตฺตํ ‘‘กโรติ อุปฺปาเทตี’’ติ.

ตํ กุเตตฺถ ลพฺภาติ เอตฺถ ตนฺติ กิริยาปรามสนํ, ปทชฺฌาหาเรน จ อตฺโถ เวทิตพฺโพติ ทสฺเสนฺโต ‘‘ตํ อนตฺถจรณํ มา อโหสี’’ติอาทิมาห. เกน การเณน ลทฺธพฺพํ นิรตฺถกภาวโต. กมฺมสฺสกา หิ สตฺตา, เต กสฺส รุจิยา ทุกฺขิตา, สุขิตา วา ภวนฺติ, ตสฺมา เกวลํ ตสฺมึ มยฺหํ กุชฺฌนมตฺตํ เอวาติ อธิปฺปาโย. อถ วา ตํ โกปกรณเมตฺถ ปุคฺคเล กุโต ลพฺภา ปรมตฺถโต กุชฺฌิตพฺพสฺส, กุชฺฌนกสฺส จ อภาวโต. สงฺขารมตฺตเญฺหตํ, ยทิทํ ขนฺธปญฺจกํ. ยํ ‘‘สตฺโต’’ติ วุจฺจติ, เต สงฺขารา อิตฺตรกาลา ขณิกา, กสฺส โก กุชฺฌตีติ อตฺโถ. ลาภา นาม เก สิยุํ อญฺญตฺร อนุปฺปตฺติโต.

๓๔๑. สตฺตา อาวสนฺติ เอเตสูติ สตฺตาวาสา. นานตฺตกายา นานตฺตสญฺญี อาทิเภทา สตฺตนิกายา. ยสฺมา เต เต สตฺตนิกายา ตปฺปริยาปนฺนานํ สตฺตานํ ตาย เอว ตปฺปริยาปนฺนตาย อาธาโร วิย วตฺตพฺพตํ อรหนฺติ สมุทายาธารตาย อวยวสฺส ยถา ‘‘รุกฺเข สาขา’’ติ, ตสฺมา ‘‘สตฺตานํ อาวาสา, วสนฏฺฐานานีติ อตฺโถ’’ติ วุตฺตํ. สุทฺธาวาสาปิ สตฺตาวาโสว ‘‘น โส, ภิกฺขเว, สตฺตาวาโส สุลภรูโป, โย มยา อนาวุตฺถปุพฺโพ อิมินา ทีเฆน อทฺธุนา อญฺญตฺร สุทฺธาวาเสหิ เทเวหี’’ติ วจนโต. ยทิ เอวํ กสฺมา อิธ น คหิตาติ ตตฺถ การณมาห ‘‘อสพฺพกาลิกตฺตา’’ติอาทิ. เวหปฺผโล ปน จตุตฺถํเยว สตฺตาวาสํ ภชตีติ ทฏฺฐพฺพํ.

๓๔๒. โอปสมิโกติ วฏฺฏทุกฺขสฺส อุปสมาวโห, ตํ ปน วฏฺฏทุกฺขํ กิเลเสสุ อุปสนฺเตสุ อุปสมติ, น อญฺญถา, ตสฺมา ‘‘กิเลสูปสมกโร’’ติ วุตฺตํ. ตกฺกรํ สมฺโพธํ คเมตีติ สมฺโพธคามี.

ยสฺมึ เทวนิกาเย ธมฺมเทสนา น วิยุชฺชติ สวนสฺเสว อภาวโต, โส ปาฬิยํ ‘‘ทีฆายุโก เทวนิกาโย’’ติ อธิปฺเปโตติ อาห ‘‘อสญฺญภวํ วา อรูปภวํ วา’’ติ.

๓๔๓. อนุปุพฺพโต วิหริตพฺพาติ อนุปุพฺพวิหารา. อนุปฏิปาฏิยาติ อนุกฺกเมน. สมาปชฺชิตพฺพวิหาราติ สมาปชฺชิตฺวา สมงฺคิโน หุตฺวา วิหริตพฺพวิหารา.

๓๔๔. อนุปุพฺพนิโรธาติ อนุปุพฺเพน อนุกฺกเมน ปวตฺเตตพฺพนิโรธา. เตนาห ‘‘อนุปฏิปาฏิยา นิโรธา’’ติ.

นวกวณฺณนา นิฏฺฐิตา.