เตวีสติโม ปริจฺเฉโท

๔. นิพฺพานวิภาโค

๒๓. มูลวิสุทฺธิกถา

๘๙๕. อิตฺถํ จิตฺตํ เจตสิกํ, รูปญฺเจวาติ สงฺขตา;

วุตฺตา อสงฺขตํ ทานิ, นิพฺพานนฺติ ปวุจฺจติ.

๘๙๖. สีลวิสุทฺธิ อาทิมฺหิ, ตโต จิตฺตวิสุทฺธิ จ;

ทิฏฺฐิวิสุทฺธินามา จ, กงฺขาวิตรณาปิ จ.

๘๙๗. ตโต ปรํ มคฺคามคฺค-ญาณทสฺสนนามิกา;

ตถา ปฏิปทาญาณ-ทสฺสนา ญาณทสฺสนํ.

๘๙๘. อิจฺจานุกฺกมโต วุตฺตา, สตฺต โหนฺติ วิสุทฺธิโย;

สตฺตมานุตฺตรา ตตฺถ, ปุพฺพภาคา ฉ โลกิยา.

๘๙๙. สํวโร ปาติโมกฺโข จ, ตเถวินฺทฺริยสํวโร;

อาชีวปาริสุทฺธิ จ, สีลํ ปจฺจยนิสฺสิตํ.

๙๐๐. อิติ สีลวิสุทฺธีติ, สุทฺธเมตํ ปวุจฺจติ;

จตุปาริสุทฺธิสีลํ, ธุตงฺคปริวาริตํ.

๙๐๑. กสิณานิ ทสาสุภา, ทสานุสฺสติโย ปน;

อปฺปมญฺญา จ สญฺญา จ, ววตฺถารุปฺปกาติ จ.

๙๐๒. สมถกฺกมฺมฏฺฐานานิ, ตาลีสฏฺฐกถานเย;

ปาฬิยํ ตุ วิภตฺตานิ, อฏฺฐตึสาติ วณฺณิตํ.

๙๐๓. ปถวาโป จ เตโช จ,

วาโย นีลญฺจ ปีตกํ;

โลหิโตทาตมากาสํ,

อาโลกกสิณนฺติ จ.

๙๐๔. กสิณานิ ทเสตานิ, วุตฺตานฏฺฐกถานเย;

อฏฺเฐว ปาฬิยํ หิตฺวา, อนฺเต ตุ กสิณทฺวยํ.

๙๐๕. อุทฺธุมาตํ วินีลญฺจ, วิปุพฺพกํ วิขายิตํ;

วิจฺฉิทฺทกญฺจ วิกฺขิตฺตํ, หตวิกฺขิตฺตโลหิตํ.

๙๐๖. ปุฬวกํ อฏฺฐิกญฺเจติ, อสุภา ทส เทสิตา;

รูปกายวิภาคาย, ทสกายวิปตฺติยา.

๙๐๗. พุทฺเธ ธมฺเม จ สงฺเฆ จ, สีเล จาเค จ อตฺตนา;

เทวโตปสมายญฺจ, สตฺตานุสฺสติโย กมา.

๙๐๘. มรณสฺสติ นาเมกา, ตถา กายคตาสติ;

อานาปานสฺสติจฺเจวํ, ทสานุสฺสติโย มตา.

๙๐๙. เมตฺตา กรุณา มุทิตา, อุเปกฺขาติ จตุพฺพิธา;

วุตฺตา พฺรหฺมวิหารา จ, อปฺปมญฺญาติ ตาทินา.

๙๑๐. เอกาหาเร ปฏิกฺกูล-สญฺญา นาเมกเมว ตุ;

จตุธาตุววตฺถานํ, จตุธาตุปริคฺคโห.

๙๑๑. อากาสานญฺจายตนํ, วิญฺญาณญฺจมถาปรํ;

อากิญฺจญฺญํ ตถา เนว-สญฺญานาสญฺญนามกํ.

๙๑๒. อิจฺจานุกฺกมโต วุตฺตา, อรูปชฺฌานิกา ปน;

อรูปกมฺมฏฺฐานานิ, จตฺตาโรปิ ปกิตฺติตา.

๙๑๓. กสิณาสุภโกฏฺฐาเส, อานาปาเน จ สพฺพถา;

ทิสฺวา สุตฺวา ผุสิตฺวา วา, ปริกมฺมํ ตุ กุพฺพโต.

๙๑๔. อุคฺคโห นาม สมฺโภติ, นิมิตฺตํ ตตฺถ ยุญฺชโต;

ปฏิภาโค ตมารพฺภ, ตตฺถ วตฺตติ อปฺปนา.

๙๑๕. สาธุ สตฺตา สุขี โหนฺตุ, ทุกฺขา มุจฺจนฺตุ ปาณิโน;

อโห สตฺตา สุขปฺปตฺตา, โหนฺตุ ยทิจฺฉกาติ จ.

๙๑๖. อุทฺทิสฺส วา อโนทิสฺส, ยุญฺชโต สตฺตโคจเร;

อปฺปมญฺญา ปนปฺเปนฺติ, อนุปุพฺเพน วตฺติกา.

๙๑๗. กสิณุคฺฆาฏิมากาเส, ปฐมารุปฺปมานเส;

ตสฺเสว นตฺถิภาเว จ, ตติยารุปฺปเกติ จ.

๙๑๘. ยุญฺชนฺตสฺส ปเนเตสุ, โคจเรสุ จตูสุปิ;

อปฺเปนฺติ อนุปุพฺเพน, อารุปฺปาปิ จตุพฺพิธา.

๙๑๙. อานาปานญฺจ กสิณํ, ปญฺจกชฺฌานิกํ ตหึ;

ปฐมชฺฌานิกา วุตฺตา, โกฏฺฐาสาสุภภาวนา.

๙๒๐. สุขิตชฺฌานิกา ติสฺโส, อปฺปมญฺญา จ เหฏฺฐิมา;

อุเปกฺขารุปฺปกา ปญฺจ, อุเปกฺขาฌานิกาติ จ.

๙๒๑. เอกา ทเสกา ทส จ, ตโย ปญฺเจติ สพฺพถา;

ปริกมฺมวสา ตึส, ฉ โกฏฺฐาสา ยถากฺกมํ.

๙๒๒. ปญฺจกาทิสุโขเปกฺขา, ฌานเภทา จตุพฺพิธา;

เอกจฺจตุปญฺจฌาน-วเสน ติวิธา สิยุํ.

๙๒๓. รูปารูปวสา เทฺว จ, อปฺปนาโต ปุเนกธา;

อิจฺเจวมปฺปนา กมฺม-ฏฺฐานเภทา สมิสฺสิตา.

๙๒๔. เทฺว จ สญฺญาววตฺถานา, อฏฺฐานุสฺสติโยติ จ;

เสสา ทส ปวุจฺจนฺติ, อุปจารสมาธิกา.

๙๒๕. ปริกมฺโมปจารานุโลมโคตฺรภุโต ปรํ;

ปญฺจมํ วา จตุตฺถํ วา, ชวนํ โหติ อปฺปนา.

๙๒๖. อปฺปนาชวนํ สพฺพํ, โลกุตฺตรมหคฺคตํ;

ติเหตุกปริตฺตานิ, ปุริมานิ ยถารหํ.

๙๒๗. อาวชฺชนา จ วสิตา, ตํสมาปชฺชนา ตถา;

อธิฏฺฐานา จ วุฏฺฐานา, ปจฺจเวกฺขณ ปญฺจมา.

๙๒๘. วสิตาหิ วสีภูตา, อิติ กตฺวาน ปญฺจหิ;

ภาเวนฺตสฺส ปนปฺเปนฺติ, อุปรูปริ อปฺปนา.

๙๒๙. ยุญฺชนฺตสฺส ตุ วุฏฺฐาย, กสิณชฺฌานปญฺจมา;

ปญฺจาภิญฺญา หิ อปฺเปนฺติ, รูปสทฺทาทิโคจเร.

๙๓๐. โลกุตฺตรา ปนปฺเปนฺติ, สพฺเพ นิพฺพานโคจเร;

อนิจฺจทุกฺขานตฺตาติ, ภูมิธมฺเม วิปสฺสโต.

๙๓๑. ตตฺถ จ ปาทกชฺฌานํ, สมฺมฏฺฐชฺฌานเมว วา;

อชฺฌาสโย จ วุฏฺฐาน-คามินี จ วิปสฺสนา.

๙๓๒. มคฺคานํ ฌานเภทาย, ยถาโยคํ นิยามตา;

ยถาสกํ ผลานํ ตุ, มคฺคา โหนฺติ นิยามตา.

๙๓๓. มคฺคานนฺตรเมวาถ, ภูมิธมฺเม วิปสฺสโต;

ผลสมาปตฺติยมฺปิ, อปฺเปติ ผลมานสํ.

๙๓๔. อนุปุพฺพสมาปตฺตึ, สมาปชฺชิสฺส วุฏฺฐิโต;

ฌานธมฺเม วิปสฺสิตฺวา, ตตฺถ ตตฺเถว ปณฺฑิโต.

๙๓๕. จตุตฺถารุปฺปมปฺเปตฺวา, เอกทฺวิชวนาปรํ;

นิโรธํ นาม ผุสติ, สมาปตฺติมจิตฺตกํ.

๙๓๖. อรหา วา อนาคามี, ปญฺจโวการภูมิยํ;

ยถาสกํ ผลุปฺปาโท, วุฏฺฐานนฺติ ตโต มโต.

๙๓๗. อปฺปนาปริโยสาเน, สิยา สพฺพตฺถ สมฺภวา;

ภวงฺคปาโต ตํ เฉตฺวา, ชายเต ปจฺจเวกฺขณา.

๙๓๘. อิติ วุตฺตานุสาเรน, อปฺปนานยสงฺคหํ;

ยถาโยคํ วิภาเวยฺย, ตตฺถ ตตฺถ วิจกฺขโณ.

๙๓๙. จิตฺตวิสุทฺธิ นามายํ, จิตฺตสํเกฺลสโสธโน;

อุปจารปฺปนาเภโท, สมโถ ปุพฺพภาคิโยติ.

อิติ นิพฺพานวิภาเค มูลวิสุทฺธิกถา นิฏฺฐิตา.

เตวีสติโม ปริจฺเฉโท.