๘. ยโสธราเถรีอปทานํ

๓๑๔. เอกสฺมึ สมเย รมฺเม, อิทฺเธ ราชคเห ปุเร;

ปพฺภารมฺหิ วเรกมฺหิ, วสนฺเต นรนายเก.

๓๑๕. วสนฺติยา ตมฺหิ นคเร, รมฺเม ภิกฺขุนุปสฺสเย;

ยโสธราภิกฺขุนิยา, เอวํ อาสิ วิตกฺกิตํ.

๓๑๖. ‘‘สุทฺโธทโน มหาราชา, โคตมี จ ปชาปตี;

อภิญฺญาตา มหาเถรา, เถริโย จ มหิทฺธิกา.

๓๑๗. ‘‘สนฺตึ คตาว อาสุํ เต, ทีปจฺจีว นิราสวา;

โลกนาเถ ธรนฺเตว, อหมฺปิ จ สิวํ ปทํ.

๓๑๘. ‘‘คมิสฺสามีติ จินฺเตตฺวา, ปสฺสนฺตี อายุมตฺตโน;

ปสฺสิตฺวา อายุสงฺขารํ, ตทเหว ขยํ คตํ.

๓๑๙. ‘‘ปตฺตจีวรมาทาย, นิกฺขมิตฺวา สกสฺสมา;

ปุรกฺขตา ภิกฺขุนีภิ, สเตหิ สหสฺเสหิ สา [สห ปญฺจหิ (สี. ปี.)].

๓๒๐. ‘‘มหิทฺธิกา มหาปญฺญา, สมฺพุทฺธํ อุปสงฺกมิ;

สมฺพุทฺธํ อภิวาเทตฺวา, สตฺถุโน จกฺกลกฺขเณ;

นิสินฺนา เอกมนฺตมฺหิ, อิทํ วจนมพฺรวิ.

๓๒๑. ‘‘‘อฏฺฐสตฺตติวสฺสาหํ, ปจฺฉิโม วตฺตเต วโย [ปจฺฉิมา วตฺตยิ วยา (สฺยา.)];

ปพฺภารมฺหิ อนุปฺปตฺตา, อาโรเจมิ มหามุนิ.

๓๒๒. ‘‘‘ปริปกฺโก วโย มยฺหํ, ปริตฺตํ มม ชีวิตํ;

ปหาย โว คมิสฺสามิ, กตํ เม สรณมตฺตโน.

๓๒๓. ‘‘‘วยมฺหิ ปจฺฉิเม กาเล, มรณํ อุปรุทฺธติ;

อชฺชรตฺตึ มหาวีร, ปาปุณิสฺสามิ นิพฺพุตึ.

๓๒๔. ‘‘‘นตฺถิ ชาติ ชรา พฺยาธิ, มรณญฺจ มหามุเน;

อชรามรณํ ปุรํ, คมิสฺสามิ อสงฺขตํ.

๓๒๕. ‘‘‘ยาวตา ปริสา นาม, สมุปาสนฺติ สตฺถุโน;

อปราธมชานนฺตี [สเจ เมตฺถิ (สี.), ปชานนฺตี (ก.)], ขมนฺตํ สมฺมุขา มุเน.

๓๒๖. ‘‘‘สํสริตฺวา จ สํสาเร, ขลิตญฺเจ มมํ ตยิ;

อาโรเจมิ มหาวีร, อปราธํ ขมสฺสุ เม’.

๓๒๗. ‘‘สุตฺวาน วจนํ ตสฺสา, มุนินฺโท อิทมพฺรวิ;

‘กิมุตฺตรํ เต วกฺขามิ, นิพฺพานาย วชนฺติยา.

๓๒๘. ‘‘‘อิทฺธิญฺจาปิ นิทสฺเสหิ, มม สาสนการิเก;

ปริสานญฺจ สพฺพาสํ, กงฺขํ ฉินฺทสฺสุ ยาวตา’.

๓๒๙. ‘‘สุตฺวา ตํ มุนิโน วาจํ, ภิกฺขุนี สา ยโสธรา;

วนฺทิตฺวา มุนิราชํ ตํ, อิทํ วจนมพฺรวิ.

๓๓๐. ‘‘‘ยโสธรา อหํ วีร, อคาเร เต ปชาปติ;

สากิยมฺหิ กุเล ชาตา, อิตฺถิองฺเค ปติฏฺฐิตา.

๓๓๑. ‘‘‘ถีนํ สตสหสฺสานํ, นวุตีนํ ฉทุตฺตริ;

อคาเร เต อหํ วีร, ปาโมกฺขา สพฺพา อิสฺสรา.

๓๓๒. ‘‘‘รูปาจารคุณูเปตา, โยพฺพนฏฺฐา ปิยํวทา;

สพฺพา มํ อปจายนฺติ, เทวตา วิย มานุสา.

๓๓๓. ‘‘‘กญฺญาสตสหสฺสปมุขา, สกฺยปุตฺตนิเวสเน;

สมานสุขทุกฺขตา, เทวตา วิย นนฺทเน.

๓๓๔. ‘‘‘กามธาตุมติกฺกมฺม [กามธาตุมติกฺกนฺตา (สี. สฺยา. ปี. ก.)], สณฺฐิตา รูปธาตุยา;

รูเปน สทิสา นตฺถิ, ฐเปตฺวา โลกนายกํ.

๓๓๕. ‘‘‘สมฺพุทฺธํ อภิวาเทตฺวา, อิทฺธึ ทสฺเสสิ สตฺถุโน;

เนกา นานาวิธาการา, มหาอิทฺธีปิ ทสฺสยี [เอวมาทีนิ วตฺวาน, อุปติตฺวาน อมฺพรํ; อิทฺธี อเนกา ทสฺเสสิ, พุทฺธานุญฺญา ยโสธรา; (สี.)].

๓๓๖. ‘‘‘จกฺกวาฬสมํ กายํ, สีสํ อุตฺตรโต กุรุ;

อุโภ ปกฺขา ทุเว ทีปา, ชมฺพุทีปํ สรีรโต.

๓๓๗. ‘‘‘ทกฺขิณญฺจ สรํ ปิญฺฉํ, นานาสาขา ตุ ปตฺตกา;

จนฺทญฺจ สูริยญฺจกฺขิ, เมรุปพฺพตโต สิขํ.

๓๓๘. ‘‘‘จกฺกวาลคิรึ ตุณฺฑํ, ชมฺพุรุกฺขํ สมูลกํ;

พีชมานา อุปาคนฺตฺวา, วนฺทนฺตี โลกนายกํ.

๓๓๙. ‘‘‘หตฺถิวณฺณํ ตเถวสฺสํ, ปพฺพตํ ชลธึ ตถา;

จนฺทิมํ สูริยํ เมรุํ, สกฺกวณฺณญฺจ ทสฺสยิ.

๓๔๐. ‘‘‘ยโสธรา อหํ วีร, ปาเท วนฺทามิ จกฺขุม;

สหสฺสโลกธาตูนํ, ผุลฺลปเทฺมน ฉาทยิ.

๓๔๑. ‘‘‘พฺรหฺมวณฺณญฺจ มาเปตฺวา, ธมฺมํ เทเสสิ สุญฺญตํ;

ยโสธรา อหํ วีร, ปาเท วนฺทามิ จกฺขุม.

๓๔๒. ‘‘‘อิทฺธีสุ จ วสี โหมิ, ทิพฺพาย โสตธาตุยา;

เจโตปริยญาณสฺส, วสี โหมิ มหามุนิ.

๓๔๓. ‘‘‘ปุพฺเพนิวาสํ ชานามิ, ทิพฺพจกฺขุ วิโสธิตํ;

สพฺพาสวปริกฺขีณา, นตฺถิ ทานิ ปุนพฺภโว.

๓๔๔. ‘‘‘อตฺถธมฺมนิรุตฺตีสุ, ปฏิภาเน ตเถว จ;

ญาณํ มยฺหํ มหาวีร, อุปฺปนฺนํ ตว สนฺติเก.

๓๔๕. ‘‘‘ปุพฺพานํ โลกนาถานํ, สงฺคมํ เต นิทสฺสิตํ [สุทสฺสิตํ (สฺยา. ปี. ก.)];

อธิการํ พหุํ มยฺหํ, ตุยฺหตฺถาย มหามุเน.

๓๔๖. ‘‘‘ยํ มยฺหํ ปูริตํ กมฺมํ, กุสลํ สรเส มุเน;

ตุยฺหตฺถาย มหาวีร, ปุญฺญํ อุปจิตํ มยา.

๓๔๗. ‘‘‘อภพฺพฏฺฐาเน วชฺเชตฺวา, วารยิตฺวา อนาจรํ;

ตุยฺหตฺถาย มหาวีร, สญฺจตฺตํ ชีวิตํ มยา.

๓๔๘. ‘‘‘เนกโกฏิสหสฺสานิ, ภริยตฺถายทาสิ มํ;

น ตตฺถ วิมนา โหมิ, ตุยฺหตฺถาย มหามุนิ.

๓๔๙. ‘‘‘เนกโกฏิสหสฺสานิ, อุปการายทาสิ มํ;

น ตตฺถ วิมนา โหมิ, ตุยฺหตฺถาย มหามุนิ.

๓๕๐. ‘‘‘เนกโกฏิสหสฺสานิ, โภชนตฺถายทาสิ มํ;

น ตตฺถ วิมนา โหมิ, ตุยฺหตฺถาย มหามุนิ.

๓๕๑. ‘‘‘เนกโกฏิสหสฺสานิ, ชีวิตานิ ปริจฺจชึ;

ภยโมกฺขํ กริสฺสนฺติ, ททามิ มม ชีวิตํ.

๓๕๒. ‘‘‘องฺคคเต [องฺเค เอวํ (ก.)] อลงฺกาเร, วตฺเถ นานาวิเธ พหู;

อิตฺถิมณฺเฑ น คูหามิ, ตุยฺหตฺถาย มหามุนิ.

๓๕๓. ‘‘‘ธนธญฺญปริจฺจาคํ, คามานิ นิคมานิ จ;

เขตฺตํ ปุตฺตา จ ธีตา จ, ปริจฺจตฺตา มหามุนิ.

๓๕๔. ‘‘‘หตฺถี อสฺสา ควา จาปิ, ทาสิโย ปริจาริกา;

ตุยฺหตฺถาย มหาวีร, ปริจฺจตฺตา อสงฺขิยา.

๓๕๕. ‘‘‘ยํ มยฺหํ ปฏิมนฺเตสิ [ปติมนฺเตสิ (สี.)], ทานํ ทสฺสามิ ยาจเก;

วิมนํ เม น ปสฺสามิ, ททโต ทานมุตฺตมํ.

๓๕๖. ‘‘‘นานาวิธํ พหุํ ทุกฺขํ, สํสาเร จ พหุพฺพิเธ;

ตุยฺหตฺถาย มหาวีร, อนุภุตฺตํ อสงฺขิยํ.

๓๕๗. ‘‘‘สุขปฺปตฺตานุโมทามิ, น จ ทุกฺเขสุ ทุมฺมนา;

สพฺพตฺถ ตุลิตา โหมิ, ตุยฺหตฺถาย มหามุนิ.

๓๕๘. ‘‘‘อนุมคฺเคน สมฺพุทฺโธ, ยํ ธมฺมํ อภินีหริ;

อนุโภตฺวา สุขํ ทุกฺขํ, ปตฺโต โพธึ มหามุนิ.

๓๕๙. ‘‘‘พฺรหฺมเทวญฺจ สมฺพุทฺธํ, โคตมํ โลกนายกํ;

อญฺเญสํ โลกนาถานํ, สงฺคมํ เต พหุํ มยา.

๓๖๐. ‘‘‘อธิการํ พหุํ มยฺหํ, ตุยฺหตฺถาย มหามุนิ;

คเวสโต พุทฺธธมฺเม, อหํ เต ปริจาริกา.

๓๖๑. ‘‘‘กปฺเป จ สตสหสฺเส, จตุโร จ อสงฺขิเย;

ทีปงฺกโร มหาวีโร, อุปฺปชฺชิ โลกนายโก.

๓๖๒. ‘‘‘ปจฺจนฺตเทสวิสเย, นิมนฺเตตฺวา ตถาคตํ;

ตสฺส อาคมนํ มคฺคํ, โสเธนฺติ ตุฏฺฐมานสา.

๓๖๓. ‘‘‘เตน กาเลน โส อาสิ, สุเมโธ นาม พฺราหฺมโณ;

มคฺคญฺจ ปฏิยาเทสิ, อายโต [อายตํ (สี.)] สพฺพทสฺสิโน.

๓๖๔. ‘‘‘เตน กาเลนหํ อาสึ, กญฺญา พฺราหฺมณสมฺภวา;

สุมิตฺตานาม นาเมน, อุปคจฺฉึ สมาคมํ.

๓๖๕. ‘‘‘อฏฺฐ อุปฺปลหตฺถานิ, ปูชนตฺถาย สตฺถุโน;

อาทาย ชนสํมชฺเฌ, อทฺทสํ อิสิ มุคฺคตํ.

๓๖๖. ‘‘‘จิรานุคตํ ทยิตํ [จิรานุปริ อาสีนํ (สี.)], อติกฺกนฺตํ มโนหรํ;

ทิสฺวา ตทา อมญฺญิสฺสํ, สผลํ ชีวิตํ มม.

๓๖๗. ‘‘‘ปรกฺกมํ ตํ สผลํ, อทฺทสํ อิสิโน ตทา;

ปุพฺพกมฺเมน สมฺพุทฺเธ, จิตฺตญฺจาปิ ปสีทิ เม.

๓๖๘. ‘‘‘ภิยฺโย จิตฺตํ ปสาเทสึ, อิเส อุคฺคตมานเส;

เทยฺยํ อญฺญํ น ปสฺสามิ, เทมิ ปุปฺผานิ เต อิสิ.

๓๖๙. ‘‘‘ปญฺจหตฺถา ตว โหนฺตุ, ตโย โหนฺตุ มมํ อิเส;

เตน สทฺธึ สมา โหนฺตุ, โพธตฺถาย ตวํ อิเส’.

จตุตฺถํ ภาณวารํ.

๓๗๐. ‘‘อิสิ คเหตฺวา ปุปฺผานิ, อาคจฺฉนฺตํ มหายสํ;

ปูเชสิ ชนสํมชฺเฌ, โพธตฺถาย มหาอิสิ.

๓๗๑. ‘‘ปสฺสิตฺวา ชนสํมชฺเฌ, ทีปงฺกโร มหามุนิ;

วิยากาสิ มหาวีโร, อิสิ มุคฺคตมานสํ.

๓๗๒. ‘‘อปริเมยฺเย อิโต กปฺเป, ทีปงฺกโร มหามุนิ;

มม กมฺมํ วิยากาสิ, อุชุภาวํ มหามุนิ.

๓๗๓. ‘‘‘สมจิตฺตา สมกมฺมา, สมการี ภวิสฺสติ;

ปิยา เหสฺสติ กมฺเมน, ตุยฺหตฺถาย มหาอิสิ [มหาอิเส (สฺยา.)].

๓๗๔. ‘‘‘สุทสฺสนา สุปิยา จ, มนาปา ปิยวาทินี;

ตสฺส ธมฺเมสุ ทายาทา, วิหริสฺสติ อิทฺธิกา.

๓๗๕. ‘‘‘ยถาปิ ภณฺฑสามุคฺคํ, อนุรกฺขติ สามิโน;

เอวํ กุสลธมฺมานํ, อนุรกฺขิสฺสเต อยํ.

๓๗๖. ‘‘‘ตสฺส เต [ตสฺส ตํ (สฺยา.)] อนุกมฺปนฺตี, ปูรยิสฺสติ ปารมี;

สีโหว ปญฺชรํ เภตฺวา [หิตฺวา (สฺยา.), เหตฺวา (ปี.)], ปาปุณิสฺสติ โพธิยํ’.

๓๗๗. ‘‘อปริเมยฺเย อิโต กปฺเป, ยํ มํ พุทฺโธ วิยากรี;

ตํ วาจํ อนุโมเทนฺตี, เอวํการี ภวึ อหํ.

๓๗๘. ‘‘ตสฺส กมฺมสฺส สุกตสฺส, ตตฺถ จิตฺตํ ปสาทยึ;

เทวมนุสฺสกํ โยนึ, อนุโภตฺวา อสงฺขิยํ.

๓๗๙. ‘‘สุขทุกฺเขนุโภตฺวาหํ, เทเวสุ มานุเสสุ จ;

ปจฺฉิเม ภเว สมฺปตฺเต, อชายึ สากิเย กุเล.

๓๘๐. ‘‘รูปวตี โภควตี, ยสสีลวตี ตโต;

สพฺพงฺคสมฺปทา โหมิ, กุเลสุ อภิสกฺกตา.

๓๘๑. ‘‘ลาภํ สิโลกํ สกฺการํ, โลกธมฺมสมาคมํ;

จิตฺตญฺจ ทุกฺขิตํ นตฺถิ, วสามิ อกุโตภยา.

๓๘๒. ‘‘วุตฺตเญฺหตํ ภควตา, รญฺโญ อนฺเตปุเร ตทา;

ขตฺติยานํ ปุเร วีร, อุปการญฺจ นิทฺทิสิ.

๓๘๓. ‘‘อุปการา จ ยา นารี, ยา จ นารี สุเข ทุเข;

อตฺถกฺขายี จ ยา นารี, ยา จ นารีนุกมฺปิกา.

๓๘๔. ‘‘ปญฺจโกฏิสตา พุทฺธา, นวโกฏิสตานิ จ;

เอเตสํ เทวเทวานํ, มหาทานํ ปวตฺตยึ.

๓๘๕. ‘‘อธิการํ มหา [สทา (ปี.) เอวมุปริปิ] มยฺหํ, ธมฺมราช สุโณหิ เม;

เอกาทสโกฏิสตา, พุทฺธา ทฺวาทส โกฏิโย [โหนฺติ โลกคฺคนายกา (สี. สฺยา.), ปณฺณาโกฏิสตานิ จ (ปี.)].

๓๘๖. ‘‘เอเตสํ เทวเทวานํ, มหาทานํ ปวตฺตยึ;

อธิการํ มหา มยฺหํ, ธมฺมราช สุโณหิ เม.

๓๘๗. ‘‘‘วีสโกฏิสตา พุทฺธา, ตึสโกฏิสตานิ จ;