นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส

ขุทฺทกนิกาเย

เถรีอปทานปาฬิ

๑. สุเมธาวคฺโค

๑. สุเมธาเถรีอปทานํ

อถ เถริกาปทานานิ สุณาถ –

๑. ‘‘ภควติ โกณาคมเน, สงฺฆารามมฺหิ นวนิเวสนมฺหิ [นิเวสมฺหิ (สฺยา.)];

สขิโย ติสฺโส ชนิโย, วิหารทานํ อทาสิมฺห.

๒. ‘‘ทสกฺขตฺตุํ สตกฺขตฺตุํ, ทสสตกฺขตฺตุํ สตานญฺจ สตกฺขตฺตุํ [สตานิ จ สตฺตกฺขตฺตุํ (สี. ก.)];

เทเวสุ อุปปชฺชิมฺห, โก วาโท มานุเส ภเว.

๓. ‘‘เทเว มหิทฺธิกา อหุมฺห, มานุสกมฺหิ โก วาโท;

สตฺตรตนมเหสี [สตฺตรตนสฺส มเหสี (สี. ปี.)], อิตฺถิรตนํ อหํ ภวึ.

๔. ‘‘อิธ สญฺจิตกุสลา [ตตฺถ สญฺจิตํ กุสลํ (สฺยา.)], สุสมิทฺธกุลปฺปชา;

ธนญฺชานี จ เขมา จ, อหมฺปิ จ ตโย ชนา.

๕. ‘‘อารามํ สุกตํ กตฺวา, สพฺพาวยวมณฺฑิตํ;

พุทฺธปฺปมุขสงฺฆสฺส, นิยฺยาเทตฺวา สโมทิตา.

๖. ‘‘ยตฺถ ยตฺถูปปชฺชามิ, ตสฺส กมฺมสฺส วาหสา;

เทเวสุ อคฺคตํ ปตฺตา, มนุสฺเสสุ ตเถว จ.

๗. ‘‘อิมสฺมึเยว กปฺปมฺหิ, พฺรหฺมพนฺธุ มหายโส;

กสฺสโป นาม โคตฺเตน, อุปฺปชฺชิ วทตํ วโร.

๘. ‘‘อุปฏฺฐาโก มเหสิสฺส, ตทา อาสิ นริสฺสโร;

กาสิราชา กิกี นาม, พาราณสิปุรุตฺตเม.

๙. ‘‘ตสฺสาสุํ สตฺต ธีตโร, ราชกญฺญา สุเขธิตา [สุเขถิตา (สฺยา.)];

พุทฺโธปฏฺฐานนิรตา, พฺรหฺมจริยํ จรึสุ ตา.

๑๐. ‘‘ตาสํ สหายิกา หุตฺวา, สีเลสุ สุสมาหิตา;

ทตฺวา ทานานิ สกฺกจฺจํ, อคาเรว วตํ [อคาเรว วตฺตํ (สฺยา.)] จรึ.

๑๑. ‘‘เตน กมฺเมน สุกเตน, เจตนาปณิธีหิ จ;

ชหิตฺวา มานุสํ เทหํ, ตาวตึสูปคา อหํ.

๑๒. ‘‘ตโต จุตา ยามมคํ [ยามสคฺคํ (สฺยา.)], ตโตหํ ตุสิตํ คตา;

ตโต จ นิมฺมานรตึ, วสวตฺติปุรํ ตโต.

๑๓. ‘‘ยตฺถ ยตฺถูปปชฺชามิ, ปุญฺญกมฺมสโมหิตา;

ตตฺถ ตตฺเถว ราชูนํ, มเหสิตฺตมการยึ.

๑๔. ‘‘ตโต จุตา มนุสฺสตฺเต, ราชูนํ จกฺกวตฺตินํ;

มณฺฑลีนญฺจ ราชูนํ, มเหสิตฺตมการยึ.

๑๕. ‘‘สมฺปตฺติมนุโภตฺวาน, เทเวสุ มานุเสสุ จ;

สพฺพตฺถ สุขิตา หุตฺวา, เนกชาตีสุ สํสรึ.

๑๖. ‘‘โส เหตุ จ โส ปภโว, ตมฺมูลํ สาสเน ขมํ [ตมฺมูลํ สา จ สาสเน ขนฺติ (สี. ปี. ก.)];

ปฐมํ ตํ สโมธานํ, ตํ ธมฺมรตาย นิพฺพานํ [นิพฺพุตํ (สฺยา.)].

๑๗. ‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ, ภวา สพฺเพ สมูหตา;

นาคีว พนฺธนํ เฉตฺวา, วิหรามิ อนาสวา.

๑๘. ‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ, มม พุทฺธสฺส [พุทฺธเสฏฺฐสฺส (สี. สฺยา. ก.)] สนฺติเก;

ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา, กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๑๙. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส, วิโมกฺขาปิ จ อฏฺฐิเม;

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา, กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ สุเมธา ภิกฺขุนี อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

สุเมธาเถริยาปทานํ ปฐมํ.

๒. เมขลาทายิกาเถรีอปทานํ

๒๐. ‘‘สิทฺธตฺถสฺส ภควโต, ถูปการาปิกา อหุํ [ถูปการ มกาสหํ (สฺยา.)];

เมขลิกา มยา ทินฺนา, นวกมฺมาย สตฺถุโน.

๒๑. ‘‘นิฏฺฐิเต จ มหาถูเป, เมขลํ ปุนทาสหํ;

โลกนาถสฺส มุนิโน, ปสนฺนา เสหิ ปาณิภิ.

๒๒. ‘‘จตุนฺนวุติโต กปฺเป, ยํ เมขลมทํ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, ถูปการสฺสิทํ ผลํ.

๒๓. ‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสวา.

๒๔. ‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๒๕. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ เมขลาทายิกา ภิกฺขุนี อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

เมขลาทายิกาเถริยาปทานํ ทุติยํ.

๓. มณฺฑปทายิกาเถรีอปทานํ

๒๖. ‘‘โกณาคมนพุทฺธสฺส, มณฺฑโป การิโต มยา;

ธุวํ ติจีวรํทาสึ [ถูปญฺจ ปวรมทํ (สฺยา.), ธุวญฺจ จีวรํ อทํ (ปี.)], พุทฺธสฺส โลกพนฺธุโน.

๒๗. ‘‘ยํ ยํ ชนปทํ ยามิ, นิคเม ราชธานิโย;

สพฺพตฺถ ปูชิโต โหมิ, ปุญฺญกมฺมสฺสิทํ ผลํ.

๒๘. ‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสวา.

๒๙. ‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๓๐. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ มณฺฑปทายิกา ภิกฺขุนี อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

มณฺฑปทายิกาเถริยาปทานํ ตติยํ.

๔. สงฺกมนตฺถาเถรีอปทานํ

๓๑. ‘‘วิปสฺสิสฺส ภควโต [โกณฺฑญฺญสฺส ภควโต (สฺยา. ปี.)], โลกเชฏฺฐสฺส ตาทิโน;

รถิยํ ปฏิปนฺนสฺส, ตารยนฺตสฺส ปาณิโน.

๓๒. ‘‘ฆรโต นิกฺขมิตฺวาน, อวกุชฺชา นิปชฺชหํ;

อนุกมฺปโก โลกนาโถ, สิรสิ [สีสนฺเต (สี. ก.)] อกฺกมี มม [ตทา (สฺยา. ปี.)].

๓๓. ‘‘อกฺกมิตฺวาน สิรสิ [สมฺพุทฺโธ (ก.)], อคมา โลกนายโก;

เตน จิตฺตปฺปสาเทน, ตุสิตํ อคมาสหํ.

๓๔. ‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสวา.

๓๕. ‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๓๖. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ สงฺกมนตฺถา [สงฺกมนทา (สฺยา.)] ภิกฺขุนี อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

สงฺกมนตฺถาเถริยาปทานํ จตุตฺถํ.

๕. นฬมาลิกาเถรีอปทานํ

๓๗. ‘‘จนฺทภาคานทีตีเร, อโหสึ กินฺนรี ตทา;

อทฺทสํ วิรชํ พุทฺธํ, สยมฺภุํ อปราชิตํ.

๓๘. ‘‘ปสนฺนจิตฺตา สุมนา, เวทชาตา กตญฺชลี;

นฬมาลํ คเหตฺวาน, สยมฺภุํ อภิปูชยึ.

๓๙. ‘‘เตน กมฺเมน สุกเตน, เจตนาปณิธีหิ จ;

ชหิตฺวา กินฺนรีเทหํ, อคจฺฉึ ติทสํ คตึ.

๔๐. ‘‘ฉตฺตึสเทวราชูนํ, มเหสิตฺตมการยึ;

ทสนฺนํ จกฺกวตฺตีนํ, มเหสิตฺตมการยึ;

สํเวเชตฺวาน เม จิตฺตํ [เวทยิตฺวาน กุสลํ (สฺยา.), สํเวทยิตฺวา กุสลํ (ปี.)], ปพฺพชึ อนคาริยํ.

๔๑. ‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ, ภวา สพฺเพ สมูหตา [ภวา สํฆาติตา มม (ก.)];

สพฺพาสวปริกฺขีณา, นตฺถิ ทานิ ปุนพฺภโว.

๔๒. ‘‘จตุนฺนวุติโต กปฺเป, ยํ ปุปฺผมภิปูชยึ;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, ปุปฺผปูชายิทํ ผลํ.

๔๓. ‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสวา.

๔๔. ‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๔๕. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ นฬมาลิกา เถรี อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

นฬมาลิกาเถริยาปทานํ ปญฺจมํ.

๖. เอกปิณฺฑปาตทายิกาเถรีอปทานํ

๔๖. ‘‘นคเร พนฺธุมติยา, พนฺธุมา นาม ขตฺติโย;

ตสฺส รญฺโญ อหุํ ภริยา, เอกชฺฌํ จารยามหํ [เอกจฺจํ วาทยามหํ (สฺยา.)].

๔๗. ‘‘รโหคตา นิสีทิตฺวา, เอวํ จินฺเตสหํ ตทา;

‘อาทาย คมนียญฺหิ, กุสลํ นตฺถิ เม กตํ.

๔๘. ‘‘‘มหาภิตาปํ กฏุกํ, โฆรรูปํ สุทารุณํ;

นิรยํ นูน คจฺฉามิ, เอตฺถ เม นตฺถิ สํสโย’.

๔๙. ‘‘ราชานํ อุปสงฺกมฺม, อิทํ วจนมพฺรวึ;

‘เอกํ เม สมณํ เทหิ, โภชยิสฺสามิ ขตฺติย’.

๕๐. ‘‘อทาสิ เม มหาราชา, สมณํ ภาวิตินฺทฺริยํ;

ตสฺส ปตฺตํ คเหตฺวาน, ปรมนฺเนน ปูรยึ [ตปฺปยึ (สี.)].

๕๑. ‘‘ปูรยิตฺวา ปรมนฺนํ, คนฺธาเลปํ อกาสหํ;

ชาเลน ปิทหิตฺวาน, วตฺถยุเคน [ปีตโจเฬน (สฺยา.), มหาเนเลน (ปี.)] ฉาทยึ.

๕๒. ‘‘อารมฺมณํ มมํ เอตํ, สรามิ ยาวชีวิหํ;

ตตฺถ จิตฺตํ ปสาเทตฺวา, ตาวตึสมคจฺฉหํ.

๕๓. ‘‘ตึสานํ เทวราชูนํ, มเหสิตฺตมการยึ;

มนสา ปตฺถิตํ มยฺหํ, นิพฺพตฺตติ ยถิจฺฉิตํ [ยติจฺฉกํ (สฺยา.), ยทิจฺฉกํ (ปี. ก.)].

๕๔. ‘‘วีสานํ จกฺกวตฺตีนํ, มเหสิตฺตมการยึ;

โอจิตตฺตาว [อุปจิตตฺตา (สฺยา.)] หุตฺวาน, สํสรามิ ภเวสฺวหํ.

๕๕. ‘‘สพฺพพนฺธนมุตฺตาหํ, อเปตา เม อุปาทิกา;

สพฺพาสวปริกฺขีณา, นตฺถิ ทานิ ปุนพฺภโว.

๕๖. ‘‘เอกนวุติโต กปฺเป, ยํ ทานมททึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, ปิณฺฑปาตสฺสิทํ ผลํ.

๕๗. ‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสวา.

๕๘. ‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๕๙. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ เอกปิณฺฑปาตทายิกา ภิกฺขุนี อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

เอกปิณฺฑปาตทายิกาเถริยาปทานํ ฉฏฺฐํ.

๗. กฏจฺฉุภิกฺขาทายิกาเถรีอปทานํ

๖๐. ‘‘ปิณฺฑจารํ จรนฺตสฺส, ติสฺสนามสฺส สตฺถุโน;

กฏจฺฉุภิกฺขํ ปคฺคยฺห, พุทฺธเสฏฺฐสฺส ทาสหํ.

๖๑. ‘‘ปฏิคฺคเหตฺวา สมฺพุทฺโธ, ติสฺโส โลกคฺคนายโก;

วีถิยา สณฺฐิโต สตฺถา, อกา เม อนุโมทนํ.

๖๒. ‘‘‘กฏจฺฉุภิกฺขํ ทตฺวาน, ตาวตึสํ คมิสฺสสิ;

ฉตฺตึสเทวราชูนํ, มเหสิตฺตํ กริสฺสสิ.

๖๓. ‘‘‘ปญฺญาสํ จกฺกวตฺตีนํ, มเหสิตฺตํ กริสฺสสิ;

มนสา ปตฺถิตํ สพฺพํ, ปฏิลจฺฉสิ สพฺพทา.

๖๔. ‘‘‘สมฺปตฺตึ อนุโภตฺวาน, ปพฺพชิสฺสสิกิญฺจนา;

สพฺพาสเว ปริญฺญาย, นิพฺพายิสฺสสินาสวา’.

๖๕. ‘‘อิทํ วตฺวาน สมฺพุทฺโธ, ติสฺโส โลกคฺคนายโก;

นภํ อพฺภุคฺคมี วีโร, หํสราชาว อมฺพเร.

๖๖. ‘‘สุทินฺนํ เม ทานวรํ [สุทินฺนเมว เม ทานํ (สฺยา.)], สุยิฏฺฐา ยาคสมฺปทา;

กฏจฺฉุภิกฺขํ ทตฺวาน, ปตฺตาหํ อจลํ ปทํ.

๖๗. ‘‘เทฺวนวุเต อิโต กปฺเป, ยํ ทานมททึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, ภิกฺขาทานสฺสิทํ ผลํ.

๖๘. ‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสวา.

๖๙. ‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๗๐. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ กฏจฺฉุภิกฺขาทายิกา ภิกฺขุนี อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

กฏจฺฉุภิกฺขาทายิกาเถริยาปทานํ สตฺตมํ.

๘. สตฺตุปฺปลมาลิกาเถรีอปทานํ