นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส

ขุทฺทกนิกาเย

พุทฺธวํสปาฬิ

๑. รตนจงฺกมนกณฺฑํ

๑. พฺรหฺมา จ โลกาธิปตี สหมฺปตี [สหมฺปติ (สฺยา. กํ.)], กตญฺชลี อนธิวรํ อยาจถ;

‘‘สนฺตีธ สตฺตาปฺปรชกฺขชาติกา, เทเสหิ ธมฺมํ อนุกมฺปิมํ ปชํ’’.

๒. สมฺปนฺนวิชฺชาจรณสฺส ตาทิโน, ชุตินฺธรสฺสนฺติมเทหธาริโน;

ตถาคตสฺสปฺปฏิปุคฺคลสฺส, อุปฺปชฺชิ การุญฺญตา สพฺพสตฺเต.

๓. ‘‘น เหเต ชานนฺติ สเทวมานุสา, พุทฺโธ อยํ กีทิสโก นรุตฺตโม;

อิทฺธิพลํ ปญฺญาพลญฺจ กีทิสํ, พุทฺธพลํ โลกหิตสฺส กีทิสํ.

๔. ‘‘น เหเต ชานนฺติ สเทวมานุสา, พุทฺโธ อยํ เอทิสโก นรุตฺตโม;

อิทฺธิพลํ ปญฺญาพลญฺจ เอทิสํ, พุทฺธพลํ โลกหิตสฺส เอทิสํ.

๕. ‘‘หนฺทาหํ ทสฺสยิสฺสามิ, พุทฺธพลมนุตฺตรํ;

จงฺกมํ มาปยิสฺสามิ, นเภ รตนมณฺฑิตํ’’.

๖. ภุมฺมา มหาราชิกา ตาวตึสา, ยามา จ เทวา ตุสิตา จ นิมฺมิตา;

ปรนิมฺมิตา เยปิ จ พฺรหฺมกายิกา, อานนฺทิตา วิปุลมกํสุ โฆสํ.

๗. โอภาสิตา จ ปถวี สเทวกา, ปุถู จ โลกนฺตริกา อสํวุตา;

ตโม จ ติพฺโพ วิหโต ตทา อหุ, ทิสฺวาน อจฺเฉรกํ ปาฏิหีรํ.

๘. สเทวคนฺธพฺพมนุสฺสรกฺขเส, อาภา อุฬารา วิปุลา อชายถ;

อิมสฺมึ โลเก ปรสฺมิญฺโจภยสฺมึ [ปรสฺมึ จูภเย (สฺยา. กํ.)], อโธ จ อุทฺธํ ติริยญฺจ วิตฺถตํ.

๙. สตฺตุตฺตโม อนธิวโร วินายโก, สตฺถา อหู เทวมนุสฺสปูชิโต;

มหานุภาโว สตปุญฺญลกฺขโณ, ทสฺเสสิ อจฺเฉรกํ ปาฏิหีรํ.

๑๐. โส ยาจิโต เทววเรน จกฺขุมา, อตฺถํ สเมกฺขิตฺวา ตทา นรุตฺตโม;

จงฺกมํ [จงฺกมํ ตตฺถ (สี.)] มาปยิ โลกนายโก, สุนิฏฺฐิตํ สพฺพรตนนิมฺมิตํ.

๑๑. อิทฺธี จ อาเทสนานุสาสนี, ติปาฏิหีเร ภควา วสี อหุ;

จงฺกมํ มาปยิ โลกนายโก, สุนิฏฺฐิตํ สพฺพรตนนิมฺมิตํ.

๑๒. ทสสหสฺสีโลกธาตุยา, สิเนรุปพฺพตุตฺตเม;

ถมฺเภว ทสฺเสสิ ปฏิปาฏิยา, จงฺกเม รตนามเย.

๑๓. ทสสหสฺสี อติกฺกมฺม, จงฺกมํ มาปยี ชิโน;

สพฺพโสณฺณมยา ปสฺเส, จงฺกเม รตนามเย.

๑๔. ตุลาสงฺฆาฏานุวคฺคา, โสวณฺณผลกตฺถตา;

เวทิกา สพฺพโสวณฺณา, ทุภโต ปสฺเสสุ นิมฺมิตา.

๑๕. มณิมุตฺตาวาลุกากิณฺณา, นิมฺมิโต รตนามโย;

โอภาเสติ ทิสา สพฺพา, สตรํสีว อุคฺคโต.

๑๖. ตสฺมึ จงฺกมเน ธีโร, ทฺวตฺตึสวรลกฺขโณ;

วิโรจมาโน สมฺพุทฺโธ, จงฺกเม จงฺกมี ชิโน.

๑๗. ทิพฺพํ มนฺทารวํ ปุปฺผํ, ปทุมํ ปาริฉตฺตกํ;

จงฺกมเน โอกิรนฺติ, สพฺเพ เทวา สมาคตา.

๑๘. ปสฺสนฺติ ตํ เทวสงฺฆา, ทสสหสฺสี ปโมทิตา;

นมสฺสมานา นิปตนฺติ, ตุฏฺฐหฏฺฐา ปโมทิตา.

๑๙. ตาวตึสา จ ยามา จ, ตุสิตา จาปิ เทวตา;

นิมฺมานรติโน เทวา, เย เทวา วสวตฺติโน;

อุทคฺคจิตฺตา สุมนา, ปสฺสนฺติ โลกนายกํ.

๒๐. สเทวคนฺธพฺพมนุสฺสรกฺขสา, นาคา สุปณฺณา อถ วาปิ กินฺนรา;

ปสฺสนฺติ ตํ โลกหิตานุกมฺปกํ, นเภว อจฺจุคฺคตจนฺทมณฺฑลํ.

๒๑. อาภสฺสรา สุภกิณฺหา, เวหปฺผลา อกนิฏฺฐา จ เทวตา;

สุสุทฺธสุกฺกวตฺถวสนา, ติฏฺฐนฺติ ปญฺชลีกตา.

๒๒. มุญฺจนฺติ ปุปฺผํ ปน ปญฺจวณฺณิกํ, มนฺทารวํ จนฺทนจุณฺณมิสฺสิตํ;

ภเมนฺติ เจลานิ จ อมฺพเร ตทา, ‘‘อโห ชิโน โลกหิตานุกมฺปโก.

๒๓. ‘‘ตุวํ สตฺถา จ เกตู จ, ธโช ยูโป จ ปาณินํ;

ปรายโน ปติฏฺฐา จ, ทีโป จ ทฺวิปทุตฺตโม [ทิปทุตฺตโม (สี. สฺยา.)].

๒๔. ‘‘ทสสหสฺสีโลกธาตุยา, เทวตาโย มหิทฺธิกา;

ปริวาเรตฺวา นมสฺสนฺติ, ตุฏฺฐหฏฺฐา ปโมทิตา.

๒๕. ‘‘เทวตา เทวกญฺญา จ, ปสนฺนา ตุฏฺฐมานสา;

ปญฺจวณฺณิกปุปฺเผหิ, ปูชยนฺติ นราสภํ.

๒๖. ‘‘ปสฺสนฺติ ตํ เทวสงฺฆา, ปสนฺนา ตุฏฺฐมานสา;

ปญฺจวณฺณิกปุปฺเผหิ, ปูชยนฺติ นราสภํ.

๒๗. ‘‘อโห อจฺฉริยํ โลเก, อพฺภุตํ โลมหํสนํ;

น เมทิสํ ภูตปุพฺพํ, อจฺเฉรํ โลมหํสนํ’’.

๒๘. สกสกมฺหิ ภวเน, นิสีทิตฺวาน เทวตา;

หสนฺติ ตา มหาหสิตํ, ทิสฺวานจฺเฉรกํ นเภ.

๒๙. อากาสฏฺฐา จ ภูมฏฺฐา, ติณปนฺถนิวาสิโน;

กตญฺชลี นมสฺสนฺติ, ตุฏฺฐหฏฺฐา ปโมทิตา.

๓๐. เยปิ ทีฆายุกา นาคา, ปุญฺญวนฺโต มหิทฺธิกา;

ปโมทิตา นมสฺสนฺติ, ปูชยนฺติ นรุตฺตมํ.

๓๑. สงฺคีติโย ปวตฺเตนฺติ, อมฺพเร อนิลญฺชเส;

จมฺมนทฺธานิ วาเทนฺติ, ทิสฺวานจฺเฉรกํ นเภ.

๓๒. สงฺขา จ ปณวา เจว, อโถปิ ฑิณฺฑิมา [เฑณฺฑิมา (สี.)] พหู;

อนฺตลิกฺขสฺมึ วชฺชนฺติ, ทิสฺวานจฺเฉรกํ นเภ.

๓๓. อพฺภุโต วต โน อชฺช, อุปฺปชฺชิ โลมหํสโน;

ธุวมตฺถสิทฺธึ ลภาม, ขโณ โน ปฏิปาทิโต.

๓๔. พุทฺโธติ เตสํ สุตฺวาน, ปีติ อุปฺปชฺชิ ตาวเท;

พุทฺโธ พุทฺโธติ กถยนฺตา, ติฏฺฐนฺติ ปญฺชลีกตา.

๓๕. หิงฺการา สาธุการา จ [หิงฺการํ สาธุการญฺจ (สี. สฺยา.)], อุกฺกุฏฺฐิ สมฺปหํสนํ [สมฺปสาทนํ (สี.), สมฺปนาทนํ (สฺยา.)];

ปชา จ วิวิธา คคเน, วตฺเตนฺติ ปญฺชลีกตา.

๓๖. คายนฺติ เสเฬนฺติ จ วาทยนฺติ จ, ภุชานิ โปเถนฺติ จ นจฺจยนฺติ จ;

มุญฺจนฺติ ปุปฺผํ ปน ปญฺจวณฺณิกํ, มนฺทารวํ จนฺทนจุณฺณมิสฺสิตํ.

๓๗. ‘‘ยถา ตุยฺหํ มหาวีร, ปาเทสุ จกฺกลกฺขณํ;

ธชวชิรปฏากา, วฑฺฒมานงฺกุสาจิตํ.

๓๘. ‘‘รูเป สีเล สมาธิมฺหิ, ปญฺญาย จ อสาทิโส;

วิมุตฺติยา อสมสโม, ธมฺมจกฺกปฺปวตฺตเน.

๓๙. ‘‘ทสนาคพลํ กาเย, ตุยฺหํ ปากติกํ พลํ;

อิทฺธิพเลน อสโม, ธมฺมจกฺกปฺปวตฺตเน.

๔๐. ‘‘เอวํ สพฺพคุณูเปตํ, สพฺพงฺคสมุปาคตํ;

มหามุนึ การุณิกํ, โลกนาถํ นมสฺสถ.

๔๑. ‘‘อภิวาทนํ โถมนญฺจ, วนฺทนญฺจ ปสํสนํ;

นมสฺสนญฺจ ปูชญฺจ, สพฺพํ อรหสี ตุวํ.

๔๒. ‘‘เย เกจิ โลเก วนฺทเนยฺยา, วนฺทนํ อรหนฺติ เย;

สพฺพเสฏฺโฐ มหาวีร, สทิโส เต น วิชฺชติ.

๔๓. ‘‘สาริปุตฺโต มหาปญฺโญ, สมาธิชฺฌานโกวิโท;

คิชฺฌกูเฏ ฐิโตเยว, ปสฺสติ โลกนายกํ.

๔๔. ‘‘สุผุลฺลํ สาลราชํว, จนฺทํว คคเน ยถา;

มชฺฌนฺหิเกว [มชฺฌนฺติเกว (สพฺพตฺถ)] สูริยํ, โอโลเกสิ นราสภํ.

๔๕. ‘‘ชลนฺตํ ทีปรุกฺขํว, ตรุณสูริยํว อุคฺคตํ;

พฺยามปฺปภานุรญฺชิตํ, ธีรํ ปสฺสติ โลกนายกํ.

๔๖. ‘‘ปญฺจนฺนํ ภิกฺขุสตานํ, กตกิจฺจาน ตาทินํ;

ขีณาสวานํ วิมลานํ, ขเณน สนฺนิปาตยิ.

๔๗. ‘‘โลกปฺปสาทนํ นาม, ปาฏิหีรํ นิทสฺสยิ;

อเมฺหปิ ตตฺถ คนฺตฺวาน, วนฺทิสฺสาม มยํ ชินํ.

๔๘. ‘‘เอถ สพฺเพ คมิสฺสาม, ปุจฺฉิสฺสาม มยํ ชินํ;

กงฺขํ วิโนทยิสฺสาม, ปสฺสิตฺวา โลกนายกํ’’.

๔๙. สาธูติ เต ปฏิสฺสุตฺวา, นิปกา สํวุตินฺทฺริยา;

ปตฺตจีวรมาทาย, ตรมานา อุปาคมุํ.

๕๐. ขีณาสเวหิ วิมเลหิ, ทนฺเตหิ อุตฺตเม ทเม;

สาริปุตฺโต มหาปญฺโญ, อิทฺธิยา อุปสงฺกมิ.

๕๑. เตหิ ภิกฺขูหิ ปริวุโต, สาริปุตฺโต มหาคณี;

ลฬนฺโต เทโวว คคเน, อิทฺธิยา อุปสงฺกมิ.

๕๒. อุกฺกาสิตญฺจ ขิปิตํ [อุกฺกาสิตญฺจ ขิปิตญฺจ (สฺยา. อฏฺฐ.)], อชฺฌุเปกฺขิย สุพฺพตา;

สคารวา สปฺปติสฺสา, สมฺพุทฺธํ อุปสงฺกมุํ.

๕๓. อุปสงฺกมิตฺวา ปสฺสนฺติ, สยมฺภุํ โลกนายกํ;

นเภ อจฺจุคฺคตํ ธีรํ, จนฺทํว คคเน ยถา.

๕๔. ชลนฺตํ ทีปรุกฺขํว, วิชฺชุํว คคเน ยถา;

มชฺฌนฺหิเกว สูริยํ, ปสฺสนฺติ โลกนายกํ.

๕๕. ปญฺจภิกฺขุสตา สพฺเพ, ปสฺสนฺติ โลกนายกํ;

รหทมิว วิปฺปสนฺนํ, สุผุลฺลํ ปทุมํ ยถา.

๕๖. อญฺชลึ ปคฺคเหตฺวาน, ตุฏฺฐหฏฺฐา ปโมทิตา;

นมสฺสมานา นิปตนฺติ, สตฺถุโน จกฺกลกฺขเณ.

๕๗. สาริปุตฺโต มหาปญฺโญ, โกรณฺฑสมสาทิโส;

สมาธิชฺฌานกุสโล, วนฺทเต โลกนายกํ.

๕๘. คชฺชิตา กาลเมโฆว, นีลุปฺปลสมสาทิโส;

อิทฺธิพเลน อสโม, โมคฺคลฺลาโน มหิทฺธิโก.

๕๙. มหากสฺสโปปิ จ เถโร, อุตฺตตฺตกนกสนฺนิโภ;

ธุตคุเณ อคฺคนิกฺขิตฺโต, โถมิโต สตฺถุวณฺณิโต.

๖๐. ทิพฺพจกฺขูนํ โย อคฺโค, อนุรุทฺโธ มหาคณี;

ญาติเสฏฺโฐ ภควโต, อวิทูเรว ติฏฺฐติ.

๖๑. อาปตฺติอนาปตฺติยา, สเตกิจฺฉาย โกวิโท;

วินเย อคฺคนิกฺขิตฺโต, อุปาลิ สตฺถุวณฺณิโต.

๖๒. สุขุมนิปุณตฺถปฏิวิทฺโธ, กถิกานํ ปวโร คณี;

อิสิ มนฺตานิยา ปุตฺโต, ปุณฺโณ นามาติ วิสฺสุโต.

๖๓. เอเตสํ จิตฺตมญฺญาย, โอปมฺมกุสโล มุนิ;

กงฺขจฺเฉโท มหาวีโร, กเถสิ อตฺตโน คุณํ.

๖๔. ‘‘จตฺตาโร เต อสงฺเขยฺยา, โกฏิ เยสํ น นายติ;

สตฺตกาโย จ อากาโส, จกฺกวาฬา จนนฺตกา;

พุทฺธญาณํ อปฺปเมยฺยํ, น สกฺกา เอเต วิชานิตุํ.

๖๕. ‘‘กิเมตํ อจฺฉริยํ โลเก, ยํ เม อิทฺธิวิกุพฺพนํ;

อญฺเญ พหู อจฺฉริยา, อพฺภุตา โลมหํสนา.

๖๖. ‘‘ยทาหํ ตุสิเต กาเย, สนฺตุสิโต นามหํ ตทา;

ทสสหสฺสี สมาคมฺม, ยาจนฺติ ปญฺชลี มมํ.

๖๗. ‘‘‘กาโล โข เต [กาโล เทว (สี.), กาโลยํ เต (สฺยา. ก.)] มหาวีร, อุปฺปชฺช มาตุกุจฺฉิยํ;

สเทวกํ ตารยนฺโต, พุชฺฌสฺสุ อมตํ ปทํ’.

๖๘. ‘‘ตุสิตา กายา จวิตฺวาน, ยทา โอกฺกมิ กุจฺฉิยํ;

ทสสหสฺสีโลกธาตุ, กมฺปิตฺถ ธรณี ตทา.

๖๙. ‘‘ยทาหํ มาตุกุจฺฉิโต, สมฺปชาโนว นิกฺขมึ;

สาธุการํ ปวตฺเตนฺติ, ทสสหสฺสี ปกมฺปถ.

๗๐. ‘‘โอกฺกนฺตึ เม สโม นตฺถิ, ชาติโต อภินิกฺขเม;

สมฺโพธิยํ อหํ เสฏฺโฐ, ธมฺมจกฺกปฺปวตฺตเน.

๗๑. ‘‘อโห อจฺฉริยํ โลเก, พุทฺธานํ คุณมหนฺตตา;

ทสสหสฺสีโลกธาตุ, ฉปฺปการํ ปกมฺปถ;

โอภาโส จ มหา อาสิ, อจฺเฉรํ โลมหํสนํ’’.

๗๒. ภควา ตมฺหิ [ภควา จ ตมฺหิ (สี. สฺยา. ก.)] สมเย, โลกเชฏฺโฐ นราสโภ;