๘. เขมาเถรีอปทานํ

๒๘๙. ‘‘ปทุมุตฺตโร นาม ชิโน, สพฺพธมฺเมสุ จกฺขุมา;

อิโต สตสหสฺสมฺหิ, กปฺเป อุปฺปชฺชิ นายโก.

๒๙๐. ‘‘ตทาหํ หํสวติยํ, ชาตา เสฏฺฐิกุเล อหุํ [อหุ (สฺยา.)];

นานารตนปชฺโชเต, มหาสุขสมปฺปิตา.

๒๙๑. ‘‘อุเปตฺวา ตํ มหาวีรํ, อสฺโสสึ ธมฺมเทสนํ;

ตโต ชาตปฺปสาทาหํ, อุเปมิ สรณํ ชินํ.

๒๙๒. ‘‘มาตรํ ปิตรํ จาหํ, อายาจิตฺวา วินายกํ;

นิมนฺตยิตฺวา สตฺตาหํ, โภชยึ สหสาวกํ.

๒๙๓. ‘‘อติกฺกนฺเต จ สตฺตาเห, มหาปญฺญานมุตฺตมํ;

ภิกฺขุนึ เอตทคฺคมฺหิ, ฐเปสิ นรสารถิ.

๒๙๔. ‘‘ตํ สุตฺวา มุทิตา หุตฺวา, ปุโน ตสฺส มเหสิโน;

การํ กตฺวาน ตํ ฐานํ, ปณิปจฺจ ปณีทหึ.

๒๙๕. ‘‘ตโต มม ชิโน [มํ ส ชิโน (สฺยา.)] อาห, ‘สิชฺฌตํ ปณิธี ตว;

สสงฺเฆ เม กตํ การํ, อปฺปเมยฺยผลํ ตยา.

๒๙๖. ‘‘‘สตสหสฺสิโต กปฺเป, โอกฺกากกุลสมฺภโว;

โคตโม นาม โคตฺเตน, สตฺถา โลเก ภวิสฺสติ.

๒๙๗. ‘‘‘ตสฺส ธมฺเมสุ ทายาทา, โอรสา ธมฺมนิมฺมิตา;

เอตทคฺคมนุปฺปตฺตา, เขมา นาม ภวิสฺสติ’.

๒๙๘. ‘‘เตน กมฺเมน สุกเตน, เจตนาปณิธีหิ จ;

ชหิตฺวา มานุสํ เทหํ, ตาวตึสูปคา อหํ.

๒๙๙. ‘‘ตโต จุตา ยามมคํ, ตโตหํ ตุสิตํ คตา;

ตโต จ นิมฺมานรตึ, วสวตฺติปุรํ ตโต.

๓๐๐. ‘‘ยตฺถ ยตฺถูปปชฺชามิ, ตสฺส กมฺมสฺส วาหสา;

ตตฺถ ตตฺเถว ราชูนํ, มเหสิตฺตมการยึ.

๓๐๑. ‘‘ตโต จุตา มนุสฺสตฺเต, ราชูนํ จกฺกวตฺตินํ;

มณฺฑลีนญฺจ ราชูนํ, มเหสิตฺตมการยึ.

๓๐๒. ‘‘สมฺปตฺตึ อนุโภตฺวาน, เทเวสุ มนุเชสุ จ;

สพฺพตฺถ สุขิตา หุตฺวา, เนกกปฺเปสุ สํสรึ.

๓๐๓. ‘‘เอกนวุติโต กปฺเป, วิปสฺสี โลกนายโก;

อุปฺปชฺชิ จารุทสฺสโน [จารุนยโน (สี. ปี.)], สพฺพธมฺมวิปสฺสโก.

๓๐๔. ‘‘ตมหํ โลกนายกํ, อุเปตฺวา นรสารถึ;

ธมฺมํ ภณิตํ สุตฺวาน, ปพฺพชึ อนคาริยํ.

๓๐๕. ‘‘ทสวสฺสสหสฺสานิ, ตสฺส วีรสฺส สาสเน;

พฺรหฺมจริยํ จริตฺวาน, ยุตฺตโยคา พหุสฺสุตา.

๓๐๖. ‘‘ปจฺจยาการกุสลา, จตุสจฺจวิสารทา;

นิปุณา จิตฺตกถิกา, สตฺถุสาสนการิกา.

๓๐๗. ‘‘ตโต จุตาหํ ตุสิตํ, อุปปนฺนา ยสสฺสินี;

อภิโภมิ ตหึ อญฺเญ, พฺรหฺมจารีผเลนหํ.

๓๐๘. ‘‘ยตฺถ ยตฺถูปปนฺนาหํ, มหาโภคา มหทฺธนา;

เมธาวินี สีลวตี [รูปวตี (สี. สฺยา. ปี.)], วินีตปริสาปิ จ.

๓๐๙. ‘‘ภวามิ เตน กมฺเมน, โยเคน ชินสาสเน;

สพฺพา สมฺปตฺติโย มยฺหํ, สุลภา มนโส ปิยา.

๓๑๐. ‘‘โยปิ เม ภวเต ภตฺตา, ยตฺถ ยตฺถ คตายปิ;

วิมาเนติ น มํ โกจิ, ปฏิปตฺติพเลน เม.

๓๑๑. ‘‘อิมมฺหิ ภทฺทเก กปฺเป, พฺรหฺมพนฺธุ มหายโส;

นาเมน โกณาคมโน, อุปฺปชฺชิ วทตํ วโร.

๓๑๒. ‘‘ตทา หิ พาราณสิยํ, สุสมิทฺธกุลปฺปชา [สุสมิทฺธิ… (สฺยา.)];

ธนญฺชานี สุเมธา จ, อหมฺปิ จ ตโย ชนา.

๓๑๓. ‘‘สงฺฆารามมทาสิมฺห, ทานสหายิกา ปุเร [เนเก สหสฺสิเก มุเน (สฺยา.), ทานํ สหสฺสิกํ มุเน (ปี.)];

สงฺฆสฺส จ วิหารมฺปิ [สสํฆสฺส วิหารํ หิ (สฺยา. ปี.)], อุทฺทิสฺส การิกา [ทายิกา (ปี.)] มยํ.

๓๑๔. ‘‘ตโต จุตา มยํ สพฺพา, ตาวตึสูปคา อหุํ;

ยสสา อคฺคตํ ปตฺตา, มนุสฺเสสุ ตเถว จ.

๓๑๕. ‘‘อิมสฺมึเยว กปฺปมฺหิ, พฺรหฺมพนฺธุ มหายโส;

กสฺสโป นาม โคตฺเตน, อุปฺปชฺชิ วทตํ วโร.

๓๑๖. ‘‘อุปฏฺฐาโก มเหสิสฺส, ตทา อาสิ นริสฺสโร;

กาสิราชา กิกี นาม, พาราณสิปุรุตฺตเม.

๓๑๗. ‘‘ตสฺสาสึ เชฏฺฐิกา ธีตา, สมณี อิติ วิสฺสุตา;

ธมฺมํ สุตฺวา ชินคฺคสฺส, ปพฺพชฺชํ สมโรจยึ.

๓๑๘. ‘‘อนุชานิ น โน ตาโต, อคาเรว ตทา มยํ;

วีสวสฺสสหสฺสานิ, วิจริมฺห อตนฺทิตา.

๓๑๙. ‘‘โกมาริพฺรหฺมจริยํ, ราชกญฺญา สุเขธิตา;

พุทฺโธปฏฺฐานนิรตา, มุทิตา สตฺต ธีตโร.

๓๒๐. ‘‘สมณี สมณคุตฺตา จ, ภิกฺขุนี ภิกฺขุทายิกา;

ธมฺมา เจว สุธมฺมา จ, สตฺตมี สงฺฆทายิกา.

๓๒๑. ‘‘อหํ อุปฺปลวณฺณา จ, ปฏาจารา จ กุณฺฑลา;

กิสาโคตมี ธมฺมทินฺนา, วิสาขา โหติ สตฺตมี.

๓๒๒. ‘‘กทาจิ โส นราทิจฺโจ, ธมฺมํ เทเสสิ อพฺภุตํ;

มหานิทานสุตฺตนฺตํ, สุตฺวา ตํ ปริยาปุณึ.

๓๒๓. ‘‘เตหิ กมฺเมหิ สุกเตหิ, เจตนาปณิธีหิ จ;

ชหิตฺวา มานุสํ เทหํ, ตาวตึสมคจฺฉหํ.

๓๒๔. ‘‘ปจฺฉิเม จ ภเว ทานิ, สากลาย ปุรุตฺตเม;

รญฺโญ มทฺทสฺส ธีตามฺหิ, มนาปา ทยิตา ปิยา.

๓๒๕. ‘‘สห เม ชาตมตฺตมฺหิ, เขมํ ตมฺหิ ปุเร อหุ;

ตโต เขมาติ นามํ เม, คุณโต อุปปชฺชถ.

๓๒๖. ‘‘ยทาหํ โยพฺพนํ ปตฺตา, รูปลาวญฺญภูสิตา [รูปวณฺณวิภูสิตา (สฺยา.), รูปวนฺตา วิภูสิตา (ปี.), รูปวิลาสภูสิตา (ก.)];

ตทา อทาสิ มํ ตาโต, พิมฺพิสารสฺส ราชิโน.

๓๒๗. ‘‘ตสฺสาหํ สุปฺปิยา อาสึ, รูปเก ลายเน รตา;

รูปานํ โทสวาทีติ, น อุเปสึ มหาทยํ.

๓๒๘. ‘‘พิมฺพิสาโร ตทา ราชา, มมานุคฺคหพุทฺธิยา;

วณฺณยิตฺวา เวฬุวนํ, คายเก คาปยี มมํ.

๓๒๙. ‘‘รมฺมํ เวฬุวนํ เยน, น ทิฏฺฐํ สุคตาลยํ;

น เตน นนฺทนํ ทิฏฺฐํ, อิติ มญฺญามเส มยํ.

๓๓๐. ‘‘เยน เวฬุวนํ ทิฏฺฐํ, นรนนฺทนนนฺทนํ;

สุทิฏฺฐํ นนฺทนํ เตน, อมรินฺทสุนนฺทนํ.

๓๓๑. ‘‘วิหาย นนฺทนํ เทวา, โอตริตฺวา มหีตลํ [มหีตเล (สฺยา. ปี.)];

รมฺมํ เวฬุวนํ ทิสฺวา, น ตปฺปนฺติ สุวิมฺหิตา.

๓๓๒. ‘‘ราชปุญฺเญน นิพฺพตฺตํ, พุทฺธปุญฺเญน ภูสิตํ;

โก วตฺตา ตสฺส นิสฺเสสํ, วนสฺส คุณสญฺจยํ.

๓๓๓. ‘‘ตํ สุตฺวา วนสมิทฺธํ, มม โสตมโนหรํ;

ทฏฺฐุกามา ตมุยฺยานํ, รญฺโญ อาโรจยึ ตทา.

๓๓๔. ‘‘มหตา ปริวาเรน, ตทา จ โส [ตทา มํ โส (สฺยา. ปี.)] มหีปติ;

มํ เปเสสิ [สํเปเสสิ (สฺยา.), สมฺปาเปสิ (ปี.)] ตมุยฺยานํ, ทสฺสนาย สมุสฺสุกํ.

๓๓๕. ‘‘คจฺฉ ปสฺส มหาโภเค, วนํ เนตฺตรสายนํ;

ยํ สทา ภาติ สิริยา, สุคตาภานุรญฺชิตํ.

๓๓๖. ‘‘ยทา จ ปิณฺฑาย มุนิ, คิริพฺพชปุรุตฺตมํ;

ปวิฏฺโฐหํ ตทาเยว, วนํ ทฏฺฐุมุปาคมึ.

๓๓๗. ‘‘ตทา ตํ ผุลฺลวิปินํ, นานาภมรกูชิตํ;

โกกิลาคีตสหิตํ, มยูรคณนจฺจิตํ.

๓๓๘. ‘‘อปฺปสทฺทมนากิณฺณํ, นานาจงฺกมภูสิตํ;

กุฏิมณฺฑปสงฺกิณฺณํ, โยคีวรวิราชิตํ.

๓๓๙. ‘‘วิจรนฺตี อมญฺญิสฺสํ, สผลํ นยนํ มม;

ตตฺถาปิ ตรุณํ ภิกฺขุํ, ยุตฺตํ ทิสฺวา วิจินฺตยึ.

๓๔๐. ‘‘‘อีทิเส วิปิเน รมฺเม, ฐิโตยํ นวโยพฺพเน;

วสนฺตมิว กนฺเตน, รูเปน จ สมนฺวิโต.

๓๔๑. ‘‘‘นิสินฺโน รุกฺขมูลมฺหิ, มุณฺโฑ สงฺฆาฏิปารุโต;

ฌายเต วตยํ ภิกฺขุ, หิตฺวา วิสยชํ รตึ.

๓๔๒. ‘‘‘นนุ นาม คหฏฺเฐน, กามํ ภุตฺวา ยถาสุขํ;

ปจฺฉา ชิณฺเณน ธมฺโมยํ, จริตพฺโพ สุภทฺทโก’.

๓๔๓. ‘‘สุญฺญกนฺติ วิทิตฺวาน, คนฺธเคหํ ชินาลยํ;

อุเปตฺวา ชินมทฺทกฺขํ, อุทยนฺตํว ภากรํ.

๓๔๔. ‘‘เอกกํ สุขมาสีนํ, พีชมานํ วริตฺถิยา;

ทิสฺวาเนวํ วิจินฺเตสึ, นายํ ลูโข นราสโภ.

๓๔๕. ‘‘สา กญฺญา กนกาภาสา, ปทุมานนโลจนา;

พิมฺโพฏฺฐี กุนฺททสนา, มโนเนตฺตรสายนา.

๓๔๖. ‘‘เหมโทลาภสวนา [เหมโทลา สุวทีนา (สฺยา.)], กลิกาการสุตฺถนี [กลสาการสุตฺตนี (สี. ปี.), กมลาการสุตฺตนี (สฺยา.)];

เวทิมชฺฌาว สุสฺโสณี [กนุมชฺฌาว สุสฺโสณี (สี.), เวทิมชฺฌา วรโสณี (สฺยา. ปี.)], รมฺโภรุ จารุภูสนา.

๓๔๗. ‘‘รตฺตํสกุปสํพฺยานา, นีลมฏฺฐนิวาสนา;

อตปฺปเนยฺยรูเปน, หาสภาวสมนฺวิตา [หาวภาวสมนฺวิตา (สี.), สพฺพาภรณมณฺฑิตา (สฺยา.)].

๓๔๘. ‘‘ทิสฺวา ตเมวํ จินฺเตสึ, อโหยมภิรูปินี;

น มยาเนน เนตฺเตน, ทิฏฺฐปุพฺพา กุทาจนํ.

๓๔๙. ‘‘ตโต ชราภิภูตา สา, วิวณฺณา วิกตานนา;

ภินฺนทนฺตา เสตสิรา, สลาลา วทนาสุจิ.

๓๕๐. ‘‘สงฺขิตฺตกณฺณา เสตกฺขี, ลมฺพาสุภปโยธรา;

วลิวิตตสพฺพงฺคี, สิราวิตตเทหินี.

๓๕๑. ‘‘นตงฺคา ทณฺฑทุติยา, อุปฺผาสุลิกตา [อุปฺปณฺฑุปณฺฑุกา (สี. สฺยา.)] กิสา;

ปเวธมานา ปติตา, นิสฺสสนฺตี มุหุํ มุหุํ.

๓๕๒. ‘‘ตโต เม อาสิ สํเวโค, อพฺภุโต โลมหํสโน;

ธิรตฺถุ รูปํ อสุจึ, รมนฺเต ยตฺถ พาลิสา.

๓๕๓. ‘‘ตทา มหาการุณิโก, ทิสฺวา สํวิคฺคมานสํ;

อุทคฺคจิตฺโต สุคโต, อิมา คาถา อภาสถ.

๓๕๔. ‘‘‘อาตุรํ อสุจึ ปูตึ, ปสฺส เขเม สมุสฺสยํ;

อุคฺฆรนฺตํ ปคฺฆรนฺตํ, พาลานํ อภินนฺทิตํ.

๓๕๕. ‘‘‘อสุภาย จิตฺตํ ภาเวหิ, เอกคฺคํ สุสมาหิตํ;

สติ กายคตา ตฺยตฺถุ, นิพฺพิทา พหุลา ภว.

๓๕๖. ‘‘‘ยถา อิทํ ตถา เอตํ, ยถา เอตํ ตถา อิทํ;

อชฺฌตฺตญฺจ พหิทฺธา จ, กาเย ฉนฺทํ วิราชย.

๓๕๗. ‘‘‘อนิมิตฺตญฺจ ภาเวหิ, มานานุสยมุชฺชห;

ตโต มานาภิสมยา, อุปสนฺตา จริสฺสสิ.

๓๕๘. ‘‘‘เย ราครตฺตานุปตนฺติ โสตํ, สยํ กตํ มกฺกฏโกว ชาลํ;

เอตมฺปิ เฉตฺวาน ปริพฺพชนฺติ, น เปกฺขิโน [อนเปกฺขิโน (สี. สฺยา. ปี.)] กามสุขํ ปหาย’.

๓๕๙. ‘‘ตโต กลฺลิตจิตฺตํ [กลฺลิกจิตฺตํ (สฺยา.), กลิกจิตฺตํ (ปี.)] มํ, ญตฺวาน นรสารถิ;

มหานิทานํ เทเสสิ, สุตฺตนฺตํ วินยาย เม.

๓๖๐. ‘‘สุตฺวา สุตฺตนฺตเสฏฺฐํ ตํ, ปุพฺพสญฺญมนุสฺสรึ;

ตตฺถ ฐิตาวหํ สนฺตี, ธมฺมจกฺขุํ วิโสธยึ.

๓๖๑. ‘‘นิปติตฺวา มเหสิสฺส, ปาทมูลมฺหิ ตาวเท;

อจฺจยํ เทสนตฺถาย, อิทํ วจนมพฺรวึ.

๓๖๒. ‘‘‘นโม เต สพฺพทสฺสาวี, นโม เต กรุณากร;

นโม เต ติณฺณสํสาร, นโม เต อมตํ ทท.

๓๖๓. ‘‘‘ทิฏฺฐิคหนปกฺขนฺทา [… ปกฺขนฺตา (สี. สฺยา.)], กามราควิโมหิตา;