๗. มหาปชาปติโคตมีเถรีอปทานํ

๙๗. ‘‘เอกทา โลกปชฺโชโต, เวสาลิยํ มหาวเน;

กูฏาคาเร สุสาลายํ, วสเต นรสารถิ.

๙๘. ‘‘ตทา ชินสฺส มาตุจฺฉา, มหาโคตมิ ภิกฺขุนี;

ตหึ กเต [ตหึเยว (สฺยา.)] ปุเร รมฺเม, วสี ภิกฺขุนุปสฺสเย.

๙๙. ‘‘ภิกฺขุนีหิ วิมุตฺตาหิ, สเตหิ สห ปญฺจหิ;

รโหคตาย ตสฺเสวํ, จิตสฺสาสิ [จิตฺตสฺสาปิ (สฺยา.)] วิตกฺกิตํ.

๑๐๐. ‘‘พุทฺธสฺส ปรินิพฺพานํ, สาวกคฺคยุคสฺส วา;

ราหุลานนฺทนนฺทานํ, นาหํ ลจฺฉามิ ปสฺสิตุํ.

๑๐๑. ‘‘พุทฺธสฺส ปรินิพฺพานา, สาวกคฺคยุคสฺส วา;

มหากสฺสปนนฺทานํ, อานนฺทราหุลาน จ.

๑๐๒. ‘‘ปฏิกจฺจายุสงฺขารํ [ปฏิคจฺจายุสงฺขาเร (สี.)], โอสชฺชิตฺวาน นิพฺพุตึ;

คจฺเฉยฺยํ โลกนาเถน, อนุญฺญาตา มเหสินา.

๑๐๓. ‘‘ตถา ปญฺจสตานมฺปิ, ภิกฺขุนีนํ วิตกฺกิตํ;

อาสิ เขมาทิกานมฺปิ, เอตเทว วิตกฺกิตํ.

๑๐๔. ‘‘ภูมิจาโล ตทา อาสิ, นาทิตา เทวทุนฺทุภี;

อุปสฺสยาธิวตฺถาโย, เทวตา โสกปีฬิตา.

๑๐๕. ‘‘วิลปนฺตา สุกรุณํ [สกรุณํ (สี. สฺยา. ปี.)], ตตฺถสฺสูนิ ปวตฺตยุํ;

มิตฺตา [สพฺพา (สฺยา. ปี.)] ภิกฺขุนิโย ตาหิ, อุปคนฺตฺวาน โคตมึ.

๑๐๖. ‘‘นิปจฺจ สิรสา ปาเท, อิทํ วจนมพฺรวุํ;

‘ตตฺถ โตยลวาสิตฺตา, มยมยฺเย รโหคตา.

๑๐๗. ‘‘‘สา จลา จลิตา ภูมิ, นาทิตา เทวทุนฺทุภี;

ปริเทวา จ สุยฺยนฺเต, กิมตฺถํ นูน โคตมี’.

๑๐๘. ‘‘ตทา อโวจ สา สพฺพํ, ยถาปริวิตกฺกิตํ;

ตาโยปิ สพฺพา อาหํสุ, ยถาปริวิตกฺกิตํ.

๑๐๙. ‘‘‘ยทิ เต รุจิตํ อยฺเย, นิพฺพานํ ปรมํ สิวํ;

นิพฺพายิสฺสาม สพฺพาปิ, พุทฺธานุญฺญาย สุพฺพเต.

๑๑๐. ‘‘‘มยํ สหาว นิกฺขนฺตา, ฆราปิ จ ภวาปิ จ;

สหาเยว คมิสฺสาม, นิพฺพานํ ปทมุตฺตมํ’.

๑๑๑. ‘‘‘นิพฺพานาย วชนฺตีนํ, กึ วกฺขามี’ติ สา วทํ;

สห สพฺพาหิ นิคฺคญฺฉิ, ภิกฺขุนีนิลยา ตทา.

๑๑๒. ‘‘อุปสฺสเย ยาธิวตฺถา, เทวตา ตา ขมนฺตุ เม;

ภิกฺขุนีนิลยสฺเสทํ, ปจฺฉิมํ ทสฺสนํ มม.

๑๑๓. ‘‘น ชรา มจฺจุ วา ยตฺถ, อปฺปิเยหิ สมาคโม;

ปิเยหิ น วิโยโคตฺถิ, ตํ วชิสฺสํ [ตํ วชฺชิยํ (สฺยา.)] อสงฺขตํ.

๑๑๔. ‘‘อวีตราคา ตํ สุตฺวา, วจนํ สุคโตรสา;

โสกฏฺฏา ปริเทวึสุ, อโห โน อปฺปปุญฺญตา.

๑๑๕. ‘‘ภิกฺขุนีนิลโย สุญฺโญ, ภูโต ตาหิ วินา อยํ;

ปภาเต วิย ตาราโย, น ทิสฺสนฺติ ชิโนรสา.

๑๑๖. ‘‘นิพฺพานํ โคตมี ยาติ, สเตหิ สห ปญฺจหิ;

นทีสเตหิว สห, คงฺคา ปญฺจหิ สาครํ.

๑๑๗. ‘‘รถิยาย วชนฺติโย [วชนฺตึ ตํ (สี.), วชนฺติ ตํ (สฺยา.), วชนฺตานํ (ปี.)], ทิสฺวา สทฺธา อุปาสิกา;

ฆรา นิกฺขมฺม ปาเทสุ, นิปจฺจ อิทมพฺรวุํ.

๑๑๘. ‘‘‘ปสีทสฺสุ มหาโภเค, อนาถาโย วิหาย โน;

ตยา น ยุตฺตา [ยุตฺตํ (สี. สฺยา. ปี.)] นิพฺพาตุํ, อิจฺฉฏฺฏา วิลปึสุ ตา’.

๑๑๙. ‘‘ตาสํ โสกปหานตฺถํ, อโวจ มธุรํ คิรํ;

‘รุทิเตน อลํ ปุตฺตา, หาสกาโลยมชฺช โว.

๑๒๐. ‘‘‘ปริญฺญาตํ มยา ทุกฺขํ, ทุกฺขเหตุ วิวชฺชิโต;

นิโรโธ เม สจฺฉิกโต, มคฺโค จาปิ สุภาวิโต.

ปฐมํ ภาณวารํ.

๑๒๑. ‘‘‘ปริจิณฺโณ มยา สตฺถา, กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ;

โอหิโต ครุโก ภาโร, ภวเนตฺติ สมูหตา.

๑๒๒. ‘‘‘ยสฺสตฺถาย ปพฺพชิตา, อคารสฺมานคาริยํ;

โส เม อตฺโถ อนุปฺปตฺโต, สพฺพสํโยชนกฺขโย.

๑๒๓. ‘‘‘พุทฺโธ ตสฺส จ สทฺธมฺโม, อนูโน ยาว ติฏฺฐติ;

นิพฺพาตุํ ตาว กาโล เม, มา มํ โสจถ ปุตฺติกา.

๑๒๔. ‘‘‘โกณฺฑญฺญานนฺทนนฺทาที, ติฏฺฐนฺติ ราหุโล ชิโน;

สุขิโต สหิโต สงฺโฆ, หตทพฺพา จ ติตฺถิยา.

๑๒๕. ‘‘‘โอกฺกากวํสสฺส ยโส, อุสฺสิโต มารมทฺทโน;

นนุ สมฺปติ กาโล เม, นิพฺพานตฺถาย ปุตฺติกา.

๑๒๖. ‘‘‘จิรปฺปภุติ ยํ มยฺหํ, ปตฺถิตํ อชฺช สิชฺฌเต;

อานนฺทเภริกาโลยํ, กึ โว อสฺสูหิ ปุตฺติกา.

๑๒๗. ‘‘‘สเจ มยิ ทยา อตฺถิ, ยทิ จตฺถิ กตญฺญุตา;

สทฺธมฺมฏฺฐิติยา สพฺพา, กโรถ วีริยํ ทฬฺหํ.

๑๒๘. ‘‘‘ถีนํ อทาสิ ปพฺพชฺชํ, สมฺพุทฺโธ ยาจิโต มยา;

ตสฺมา ยถาหํ นนฺทิสฺสํ, ตถา ตมนุติฏฺฐถ’.

๑๒๙. ‘‘ตา เอวมนุสาสิตฺวา, ภิกฺขุนีหิ ปุรกฺขตา;

อุเปจฺจ พุทฺธํ วนฺทิตฺวา, อิทํ วจนมพฺรวิ.

๑๓๐. ‘‘‘อหํ สุคต เต มาตา, ตฺวญฺจ วีร ปิตา มม;

สทฺธมฺมสุขท [สทฺธมฺมสุขโท (สี. สฺยา. ปี.)] นาถ, ตยา ชาตามฺหิ โคตม.

๑๓๑. ‘‘‘สํวทฺธิโตยํ สุคต, รูปกาโย มยา ตว;

อนินฺทิโต [อานนฺทิโย (สฺยา.), อนินฺทิโย (ปี.)] ธมฺมกาโย [ธมฺมตนุ (สี. ปี. ก.)], มม สํวทฺธิโต ตยา.

๑๓๒. ‘‘‘มุหุตฺตํ ตณฺหาสมณํ, ขีรํ ตฺวํ ปายิโต มยา;

ตยาหํ สนฺตมจฺจนฺตํ, ธมฺมขีรญฺหิ [ธมฺมขีรมฺปิ (สฺยา., ก.)] ปายิตา.

๑๓๓. ‘‘‘พนฺธนารกฺขเน มยฺหํ, อณโณ [อนโณ (สี. สฺยา. ปี.)] ตฺวํ มหามุเน;

ปุตฺตกามา ถิโย ยาจํ, ลภนฺติ ตาทิสํ สุตํ.

๑๓๔. ‘‘‘มนฺธาตาทินรินฺทานํ, ยา มาตา สา ภวณฺณเว;

นิมุคฺคาหํ ตยา ปุตฺต, ตาริตา ภวสาครา.

๑๓๕. ‘‘‘รญฺโญ มาตา มเหสีติ, สุลภํ นามมิตฺถินํ;

พุทฺธมาตาติ ยํ นามํ, เอตํ ปรมทุลฺลภํ.

๑๓๖. ‘‘‘ตญฺจ ลทฺธํ มหาวีร, ปณิธานํ มมํ ตยา;

อณุกํ วา มหนฺตํ วา, ตํ สพฺพํ ปูริตํ มยา.

๑๓๗. ‘‘‘ปรินิพฺพาตุมิจฺฉามิ, วิหาเยมํ กเฬวรํ;

อนุชานาหิ เม วีร, ทุกฺขนฺตกร นายก.

๑๓๘. ‘‘‘จกฺกงฺกุสธชากิณฺเณ, ปาเท กมลโกมเล;

ปสาเรหิ ปณามํ เต, กริสฺสํ ปุตฺตอุตฺตเม [ปุตฺตเปมสา (สี. ปี.), ปุตฺตเปมหํ (สฺยา.)].

๑๓๙. ‘‘‘สุวณฺณราสิสงฺกาสํ, สรีรํ กุรุ ปากฏํ;

กตฺวา เทหํ สุทิฏฺฐํ เต, สนฺตึ คจฺฉามิ นายก’.

๑๔๐. ‘‘ทฺวตฺตึสลกฺขณูเปตํ, สุปฺปภาลงฺกตํ ตนุํ;

สญฺฌาฆนาว พาลกฺกํ, มาตุจฺฉํ ทสฺสยี ชิโน.

๑๔๑. ‘‘ผุลฺลารวินฺทสํกาเส, ตรุณาทิจฺจสปฺปเภ;

จกฺกงฺกิเต ปาทตเล, ตโต สา สิรสา ปติ.

๑๔๒. ‘‘‘ปณมามิ นราทิจฺจ, อาทิจฺจกุลเกตุกํ;

ปจฺฉิเม มรเณ มยฺหํ [สรณํ มยฺหํ (สฺยา.)], น ตํ อิกฺขามหํ ปุโน.

๑๔๓. ‘‘‘อิตฺถิโย นาม โลกคฺค, สพฺพโทสากรา มตา;

ยทิ โก จตฺถิ โทโส เม, ขมสฺสุ กรุณากร.

๑๔๔. ‘‘‘อิตฺถิกานญฺจ ปพฺพชฺชํ, หํ ตํ ยาจึ ปุนปฺปุนํ;

ตตฺถ เจ อตฺถิ โทโส เม, ตํ ขมสฺสุ นราสภ.

๑๔๕. ‘‘‘มยา ภิกฺขุนิโย วีร, ตวานุญฺญาย สาสิตา;

ตตฺร เจ อตฺถิ ทุนฺนีตํ, ตํ ขมสฺสุ ขมาธิป [ขมาธิติ (สฺยา.), ขมาปิโต (ก.)].

๑๔๖. ‘‘‘อกฺขนฺเต นาม ขนฺตพฺพํ, กึ ภเว คุณภูสเน;

กิมุตฺตรํ เต วกฺขามิ, นิพฺพานาย วชนฺติยา.

๑๔๗. ‘‘‘สุทฺเธ อนูเน มม ภิกฺขุสงฺเฆ, โลกา อิโต นิสฺสริตุํ ขมนฺเต;

ปภาตกาเล พฺยสนงฺคตานํ, ทิสฺวาน นิยฺยาติว จนฺทเลขา’.

๑๔๘. ‘‘‘ตเทตรา ภิกฺขุนิโย ชินคฺคํ, ตาราว จนฺทานุคตา สุเมรุํ;

ปทกฺขิณํ กจฺจ นิปจฺจ ปาเท, ฐิตา มุขนฺตํ สมุทิกฺขมานา.

๑๔๙. ‘‘‘น ติตฺติปุพฺพํ ตว ทสฺสเนน, จกฺขุํ น โสตํ ตว ภาสิเตน;

จิตฺตํ มมํ เกวลเมกเมว, ปปฺปุยฺย ตํ ธมฺมรเสน ติตฺติ.

๑๕๐. ‘‘‘นทโต ปริสายํ เต, วาทิตพฺพปหาริโน;

เย เต ทกฺขนฺติ วทนํ, ธญฺญา เต นรปุงฺคว.

๑๕๑. ‘‘‘ทีฆงฺคุลี ตมฺพนเข, สุเภ อายตปณฺหิเก;

เย ปาเท ปณมิสฺสนฺติ [ปณมายนฺติ (สฺยา.)], เตปิ ธญฺญา คุณนฺธร.

๑๕๒. ‘‘‘มธุรานิ ปหฏฺฐานิ, โทสคฺฆานิ หิตานิ จ;

เย เต วากฺยานิ สุยฺยนฺติ, เตปิ ธญฺญา นรุตฺตม.

๑๕๓. ‘‘‘ธญฺญาหํ เต มหาวีร, ปาทปูชนตปฺปรา [มานปูชนตปฺปรา (ก.)];

ติณฺณสํสารกนฺตารา, สุวาเกฺยน สิรีมโต’.

๑๕๔. ‘‘ตโต สา อนุสาเวตฺวา [อนุมาเน ตฺวา (ก.)], ภิกฺขุสงฺฆมฺปิ สุพฺพตา;

ราหุลานนฺทนนฺเท จ, วนฺทิตฺวา อิทมพฺรวิ.

๑๕๕. ‘‘‘อาสีวิสาลยสเม, โรคาวาเส กเฬวเร;

นิพฺพินฺทา ทุกฺขสงฺฆาเฏ, ชรามรณโคจเร.

๑๕๖. ‘‘‘นานากลิมลากิณฺเณ [นานากุณปมลากิณฺเณ (สฺยา.), นานากาฬมลากิณฺเณ (ก.)], ปรายตฺเต นิรีหเก;

เตน นิพฺพาตุมิจฺฉามิ, อนุมญฺญถ ปุตฺตกา’.

๑๕๗. ‘‘นนฺโท ราหุลภทฺโท จ, วีตโสกา นิราสวา;

ฐิตาจลฏฺฐิติ ถิรา, ธมฺมตมนุจินฺตยุํ.

๑๕๘. ‘‘‘ธิรตฺถุ สงฺขตํ โลลํ, อสารํ กทลูปมํ;

มายามรีจิสทิสํ, อิตรํ อนวฏฺฐิตํ.

๑๕๙. ‘‘‘ยตฺถ นาม ชินสฺสายํ, มาตุจฺฉา พุทฺธโปสิกา;

โคตมี นิธนํ ยาติ, อนิจฺจํ สพฺพสงฺขตํ’.

๑๖๐. ‘‘อานนฺโท จ ตทา เสโข, โสกฏฺโฏ [กนิฏฺโฐ (สฺยา.)] ชินวจฺฉโล;

ตตฺถสฺสูนิ กโรนฺโต โส, กรุณํ ปริเทวติ.

๑๖๑. ‘‘หา สนฺตึ [ภาสนฺตี (สฺยา.)] โคตมี ยาติ, นูน พุทฺโธปิ นิพฺพุตึ;

คจฺฉติ น จิเรเนว, อคฺคิริว นิรินฺธโน.

๑๖๒. ‘‘เอวํ วิลาปมานํ ตํ, อานนฺทํ อาห โคตมี;

สุตสาครคมฺภีร, พุทฺโธปฏฺฐานตปฺปร.

๑๖๓. ‘‘‘น ยุตฺตํ โสจิตุํ ปุตฺต, หาสกาเล อุปฏฺฐิเต;

ตยา เม สรณํ ปุตฺต, นิพฺพานํ ตมุปาคตํ.

๑๖๔. ‘‘‘ตยา ตาต สมชฺฌิฏฺโฐ, ปพฺพชฺชํ อนุชานิ โน;

มา ปุตฺต วิมโน โหหิ, สผโล เต ปริสฺสโม.

๑๖๕. ‘‘‘ยํ น ทิฏฺฐํ ปุราเณหิ, ติตฺถิกาจริเยหิปิ;

ตํ ปทํ สุกุมารีหิ, สตฺตวสฺสาหิ เวทิตํ.

๑๖๖. ‘‘‘พุทฺธสาสนปาเลต, ปจฺฉิมํ ทสฺสนํ ตว;

ตตฺถ คจฺฉามหํ ปุตฺต, คโต ยตฺถ น ทิสฺสเต.

๑๖๗. ‘‘‘กทาจิ ธมฺมํ เทเสนฺโต, ขิปี โลกคฺคนายโก;

ตทาหํ อาสีสวาจํ, อโวจํ อนุกมฺปิกา.

๑๖๘. ‘‘‘จิรํ ชีว มหาวีร, กปฺปํ ติฏฺฐ มหามุเน;

สพฺพโลกสฺส อตฺถาย, ภวสฺสุ อชรามโร.

๑๖๙. ‘‘‘ตํ ตถาวาทินึ พุทฺโธ, มมํ โส เอตทพฺรวิ;

‘น เหวํ วนฺทิยา พุทฺธา, ยถา วนฺทสิ โคตมี.

๑๗๐. ‘‘‘กถํ จรหิ สพฺพญฺญู, วนฺทิตพฺพา ตถาคตา;

กถํ อวนฺทิยา พุทฺธา, ตํ เม อกฺขาหิ ปุจฺฉิโต.