๕๔๕. มหานารทกสฺสปชาตกํ (๘)

๑๑๕๓. ‘‘อหุ ราชา วิเทหานํ, องฺคติ [องฺคาติ (สี.) เอวมุปริปิ] นาม ขตฺติโย;

ปหูตโยคฺโค ธนิมา, อนนฺตพลโปริโส.

๑๑๕๔. โส จ ปนฺนรสึ [ปนฺนรเส (สฺยา. ก.)] รตฺตึ, ปุริมยาเม อนาคเต;

จาตุมาสา [จาตุมสฺส (สี. ปี.)] โกมุทิยา, อมจฺเจ สนฺนิปาตยิ.

๑๑๕๕. ‘‘ปณฺฑิเต สุตสมฺปนฺเน, มิตปุพฺเพ [มิหิตปุพฺเพ (สี. ปี.)] วิจกฺขเณ;

วิชยญฺจ สุนามญฺจ, เสนาปตึ อลาตกํ.

๑๑๕๖. ‘‘ตมนุปุจฺฉิ เวเทโห, ‘‘ปจฺเจกํ พฺรูถ สํ รุจึ;

จาตุมาสา โกมุทชฺช, ชุณฺหํ พฺยปหตํ [พฺยปคตํ (สี. ปี.)] ตมํ;

กายชฺช รติยา รตฺตึ, วิหเรมุ อิมํ อุตุํ’’.

๑๑๕๗. ‘‘ตโต เสนาปติ รญฺโญ, อลาโต เอตทพฺรวิ;

‘‘หฏฺฐํ โยคฺคํ พลํ สพฺพํ, เสนํ สนฺนาหยามเส.

๑๑๕๘. ‘‘นิยฺยาม เทว ยุทฺธาย, อนนฺตพลโปริสา;

เย เต วสํ น อายนฺติ, วสํ อุปนยามเส [อุปนิยฺยามเส (ก.)];

เอสา มยฺหํ สกา ทิฏฺฐิ, อชิตํ โอชินามเส.

๑๑๕๙. อลาตสฺส วโจ สุตฺวา, สุนาโม เอตทพฺรวิ;

‘‘สพฺเพ ตุยฺหํ มหาราช, อมิตฺตา วสมาคตา.

๑๑๖๐. ‘‘นิกฺขิตฺตสตฺถา ปจฺจตฺถา, นิวาตมนุวตฺตเร;

อุตฺตโม อุสฺสโว อชฺช, น ยุทฺธํ มม รุจฺจติ.

๑๑๖๑. ‘‘อนฺนปานญฺจ ขชฺชญฺจ, ขิปฺปํ อภิหรนฺตุ เต;

รมสฺสุ เทว กาเมหิ, นจฺจคีเต สุวาทิเต’’.

๑๑๖๒. สุนามสฺส วโจ สุตฺวา, วิชโย เอตทพฺรวิ;

‘‘สพฺเพ กามา มหาราช, นิจฺจํ ตว มุปฏฺฐิตา.

๑๑๖๓. ‘‘น เหเต ทุลฺลภา เทว, ตว กาเมหิ โมทิตุํ;

สทาปิ กามา สุลภา, เนตํ จิตฺตมตํ [จิตฺตํ มตี (ก.)] มม.

๑๑๖๔. ‘‘สมณํ พฺราหฺมณํ วาปิ, อุปาเสมุ พหุสฺสุตํ;

โย นชฺช วินเย กงฺขํ, อตฺถธมฺมวิทู อิเส’’.

๑๑๖๕. วิชยสฺส วโจ สุตฺวา, ราชา องฺคติ มพฺรวิ;

‘‘ยถา วิชโย ภณติ, มยฺหมฺเปตํว รุจฺจติ.

๑๑๖๖. ‘‘สมณํ พฺราหฺมณํ วาปิ, อุปาเสมุ พหุสฺสุตํ;

โย นชฺช วินเย กงฺขํ, อตฺถธมฺมวิทู อิเส.

๑๑๖๗. ‘‘สพฺเพว สนฺตา กโรถ มตึ, กํ อุปาเสมุ ปณฺฑิตํ;

โย [โก (สี. ปี.)] นชฺช วินเย กงฺขํ, อตฺถธมฺมวิทู อิเส’’.

๑๑๖๘. ‘‘เวเทหสฺส วโจ สุตฺวา, อลาโต เอตทพฺรวิ;

‘‘อตฺถายํ มิคทายสฺมึ, อเจโล ธีรสมฺมโต.

๑๑๖๙. ‘‘คุโณ กสฺสปโคตฺตายํ, สุโต จิตฺรกถี คณี;

ตํ เทว [ตเทว (ก.)] ปยิรุปาเสมุ [ปยิรุปาสย (สี. ปี.)], โส โน กงฺขํ วิเนสฺสติ’’.

๑๑๗๐. ‘‘อลาตสฺส วโจ สุตฺวา, ราชา โจเทสิ สารถึ;

‘‘มิคทายํ คมิสฺสาม, ยุตฺตํ ยานํ อิธานย’’.

๑๑๗๑. ตสฺส ยานํ อโยเชสุํ, ทนฺตํ รูปิยปกฺขรํ [รูปิยุปกฺขรํ (ก.)];

สุกฺกมฏฺฐปริวารํ, ปณฺฑรํ โทสินามุขํ.

๑๑๗๒. ‘‘ตตฺราสุํ กุมุทายุตฺตา, จตฺตาโร สินฺธวา หยา;

อนิลูปมสมุปฺปาตา [อนิลูปมสมุปฺปาทา (ก.)], สุทนฺตา โสณฺณมาลิโน.

๑๑๗๓. ‘‘เสตจฺฉตฺตํ เสตรโถ, เสตสฺสา เสตพีชนี;

เวเทโห สหมจฺเจหิ, นิยฺยํ จนฺโทว โสภติ.

๑๑๗๔. ‘‘ตมนุยายึสุ พหโว, อินฺทิขคฺคธรา [อินฺทขคฺคธรา (สี.), อิฏฺฐิขคฺคธรา (ปี.)] พลี;

อสฺสปิฏฺฐิคตา วีรา, นรา นรวราธิปํ.

๑๑๗๕. โส มุหุตฺตํว ยายิตฺวา, ยานา โอรุยฺห ขตฺติโย;

เวเทโห สหมจฺเจหิ, ปตฺตี คุณมุปาคมิ.

๑๑๗๖. เยปิ ตตฺถ ตทา อาสุํ, พฺราหฺมณิพฺภา สมาคตา;

น เต อปนยี ราชา, อกตํ ภูมิมาคเต.

๑๑๗๗. ‘‘ตโต โส มุทุกา ภิสิยา, มุทุจิตฺตกสนฺถเต [มุทุจิตฺตกฬนฺทเก (สี. ปี.)];

มุทุปจฺจตฺถเต ราชา, เอกมนฺตํ อุปาวิสิ.

๑๑๗๘. ‘‘นิสชฺช ราชา สมฺโมทิ, กถํ สารณิยํ ตโต;

‘‘กจฺจิ ยาปนิยํ ภนฺเต, วาตานมวิยคฺคตา [วาตานมวิสคฺคตา (สี. ปี.), วาตานมวิยตฺตตา (สฺยา.)].

๑๑๗๙. ‘‘กจฺจิ อกสิรา วุตฺติ, ลภสิ [ลพฺภติ (สี. ปี.)] ปิณฺฑยาปนํ [ปิณฺฑิยาปนํ (สฺยา. ก.)];

อปาพาโธ จสิ กจฺจิ, จกฺขุํ น ปริหายติ’’.

๑๑๘๐. ตํ คุโณ ปฏิสมฺโมทิ, เวเทหํ วินเย รตํ;

‘‘ยาปนียํ มหาราช, สพฺพเมตํ ตทูภยํ.

๑๑๘๑. ‘‘กจฺจิ ตุยฺหมฺปิ เวเทห, ปจฺจนฺตา น พลียเร;

กจฺจิ อโรคํ โยคฺคํ เต, กจฺจิ วหติ วาหนํ;

กจฺจิ เต พฺยาธโย นตฺถิ, สรีรสฺสุปตาปิยา’’ [สรีรสฺสุปตาปิกา (สี. ปี.), สรีรสฺสุปตาปนา (?)].

๑๑๘๒. ปฏิสมฺโมทิโต ราชา, ตโต ปุจฺฉิ อนนฺตรา;

อตฺถํ ธมฺมญฺจ ญายญฺจ, ธมฺมกาโม รเถสโภ.

๑๑๘๓. ‘‘กถํ ธมฺมํ จเร มจฺโจ, มาตาปิตูสุ กสฺสป;

กถํ จเร อาจริเย, ปุตฺตทาเร กถํ จเร.

๑๑๘๔. ‘‘กถํ จเรยฺย วุฑฺเฒสุ, กถํ สมณพฺราหฺมเณ;

กถญฺจ พลกายสฺมึ, กถํ ชนปเท จเร.

๑๑๘๕. ‘‘กถํ ธมฺมํ จริตฺวาน, มจฺจา คจฺฉนฺติ [เปจฺจ คจฺฉติ (สี. สฺยา. ปี.)] สุคฺคตึ;

กถญฺเจเก อธมฺมฏฺฐา, ปตนฺติ นิรยํ อโถ’’.

๑๑๘๖. ‘‘เวเทหสฺส วโจ สุตฺวา, กสฺสโป เอตทพฺรวิ;

‘‘‘สุโณหิ เม มหาราช, สจฺจํ อวิตถํ ปทํ.

๑๑๘๗. ‘‘‘นตฺถิ ธมฺมจริตสฺส [ธมฺมสฺส จิณฺณสฺส (สี.)], ผลํ กลฺยาณปาปกํ;

นตฺถิ เทว ปโร โลโก, โก ตโต หิ อิธาคโต.

๑๑๘๘. ‘‘‘นตฺถิ เทว ปิตโร วา, กุโต มาตา กุโต ปิตา;

นตฺถิ อาจริโย นาม, อทนฺตํ โก ทเมสฺสติ.

๑๑๘๙. ‘‘‘สมตุลฺยานิ ภูตานิ, นตฺถิ เชฏฺฐาปจายิกา;

นตฺถิ พลํ วีริยํ วา, กุโต อุฏฺฐานโปริสํ;

นิยตานิ หิ ภูตานิ, ยถา โคฏวิโส ตถา.

๑๑๙๐. ‘‘‘ลทฺเธยฺยํ ลภเต มจฺโจ, ตตฺถ ทานผลํ กุโต;

นตฺถิ ทานผลํ เทว, อวโส เทววีริโย.

๑๑๙๑. ‘‘‘พาเลหิ ทานํ ปญฺญตฺตํ, ปณฺฑิเตหิ ปฏิจฺฉิตํ;

อวสา เทนฺติ ธีรานํ, พาลา ปณฺฑิตมานิโน.

๑๑๙๒. ‘‘‘สตฺติเม สสฺสตา กายา, อจฺเฉชฺชา อวิโกปิโน;

เตโช ปถวี อาโป จ, วาโย สุขํ ทุขญฺจิเม;

ชีเว จ สตฺติเม กายา, เยสํ เฉตฺตา น วิชฺชติ.

๑๑๙๓. ‘‘‘นตฺถิ หนฺตา ว เฉตฺตา วา, หญฺเญ เยวาปิ [หญฺญเร วาปิ (สี. สฺยา. ปี.)] โกจิ นํ;

อนฺตเรเนว กายานํ, สตฺถานิ วีติวตฺตเร.

๑๑๙๔. ‘‘‘โย จาปิ [โยปายํ (สี. ปี.), โย จายํ (สฺยา. ก.)] สิรมาทาย, ปเรสํ นิสิตาสินา;

น โส ฉินฺทติ เต กาเย, ตตฺถ ปาปผลํ กุโต.

๑๑๙๕. ‘‘‘จุลฺลาสีติมหากปฺเป, สพฺเพ สุชฺฌนฺติ สํสรํ;

อนาคเต ตมฺหิ กาเล, สญฺญโตปิ น สุชฺฌติ.

๑๑๙๖. ‘‘‘จริตฺวาปิ พหุํ ภทฺรํ, เนว สุชฺฌนฺตินาคเต;

ปาปญฺเจปิ พหุํ กตฺวา, ตํ ขณํ นาติวตฺตเร.

๑๑๙๗. ‘‘‘อนุปุพฺเพน โน สุทฺธิ, กปฺปานํ จุลฺลสีติยา;

นิยตึ นาติวตฺตาม, เวลนฺตมิว สาคโร’’’.

๑๑๙๘. กสฺสปสฺส วโจ สุตฺวา, อลาโต เอตทพฺรวิ;

‘‘ยถา ภทนฺโต ภณติ, มยฺหมฺเปตํว รุจฺจติ.

๑๑๙๙. ‘‘อหมฺปิ ปุริมํ ชาตึ, สเร สํสริตตฺตโน;

ปิงฺคโล นามหํ อาสึ, ลุทฺโท โคฆาตโก ปุเร.

๑๒๐๐. ‘‘พาราณสิยํ ผีตายํ, พหุํ ปาปํ กตํ มยา;

พหู มยา หตา ปาณา, มหึสา สูกรา อชา.

๑๒๐๑. ‘‘ตโต จุโต อิธ ชาโต, อิทฺเธ เสนาปตีกุเล;

นตฺถิ นูน ผลํ ปาปํ, โยหํ [ปาเป โสหํ (สี. ปี.)] น นิรยํ คโต.

๑๒๐๒. อเถตฺถ พีชโก นาม, ทาโส อาสิ ปฏจฺจรี [ปฬจฺจรี (สี. ปี.), ปฏชฺชรี (ก.)];

อุโปสถํ อุปวสนฺโต, คุณสนฺติกุปาคมิ.

๑๒๐๓. กสฺสปสฺส วโจ สุตฺวา, อลาตสฺส จ ภาสิตํ;

ปสฺสสนฺโต มุหุํ อุณฺหํ, รุทํ อสฺสูนิ วตฺตยิ.

๑๒๐๔. ตมนุปุจฺฉิ เวเทโห, ‘‘กิมตฺถํ สมฺม โรทสิ;

กึ เต สุตํ วา ทิฏฺฐํ วา, กึ มํ เวเทสิ เวทนํ’’.

๑๒๐๕. เวเทหสฺส วโจ สุตฺวา, พีชโก เอตทพฺรวิ;

‘‘นตฺถิ เม เวทนา ทุกฺขา, มหาราช สุโณหิ เม.

๑๒๐๖. ‘‘อหมฺปิ ปุริมํ ชาตึ, สรามิ สุขมตฺตโน;

สาเกตาหํ ปุเร อาสึ, ภาวเสฏฺฐิ คุเณ รโต.

๑๒๐๗. ‘‘สมฺมโต พฺราหฺมณิพฺภานํ, สํวิภาครโต สุจิ;

น จาปิ ปาปกํ กมฺมํ, สรามิ กตมตฺตโน.

๑๒๐๘. ‘‘ตโต จุตาหํ เวเทห, อิธ ชาโต ทุริตฺถิยา;

คพฺภมฺหิ กุมฺภทาสิยา, ยโต ชาโต สุทุคฺคโต.

๑๒๐๙. ‘‘เอวมฺปิ ทุคฺคโต สนฺโต, สมจริยํ อธิฏฺฐิโต;

อุปฑฺฒภาคํ ภตฺตสฺส, ททามิ โย เม อิจฺฉติ.

๑๒๑๐. ‘‘จาตุทฺทสึ ปญฺจทสึ, สทา อุปวสามหํ;

น จาปิ [น อหํ (ก.)] ภูเต หึสามิ, เถยฺยญฺจาปิ วิวชฺชยึ.

๑๒๑๑. ‘‘สพฺพเมว หิ นูเนตํ, สุจิณฺณํ ภวติ นิปฺผลํ;

นิรตฺถํ มญฺญิทํ สีลํ, อลาโต ภาสตี ยถา.

๑๒๑๒. ‘‘กลิเมว นูน คณฺหามิ, อสิปฺโป ธุตฺตโก ยถา;

กฏํ อลาโต คณฺหาติ, กิตโวสิกฺขิโต ยถา.

๑๒๑๓. ‘‘ทฺวารํ นปฺปฏิปสฺสามิ, เยน คจฺฉามิ สุคฺคตึ;

ตสฺมา ราช ปโรทามิ, สุตฺวา กสฺสปภาสิตํ’’.

๑๒๑๔. พีชกสฺส วโจ สุตฺวา, ราชา องฺคติ มพฺรวิ;

‘‘นตฺถิ ทฺวารํ สุคติยา, นิยตึ [นิยตํ (สฺยา.)] กงฺข พีชก.

๑๒๑๕. ‘‘สุขํ วา ยทิ วา ทุกฺขํ, นิยติยา กิร ลพฺภติ;

สํสารสุทฺธิ สพฺเพสํ, มา ตุริตฺโถ [ตุริโต (สฺยา.)] อนาคเต.

๑๒๑๖. ‘‘อหมฺปิ ปุพฺเพ กลฺยาโณ, พฺราหฺมณิพฺเภสุ พฺยาวโฏ [วาวโฏ (ก.)];

โวหารมนุสาสนฺโต, รติหีโน ตทนฺตรา’’.

๑๒๑๗. ‘‘ปุนปิ ภนฺเต ทกฺเขมุ, สงฺคติ เจ ภวิสฺสติ’’;

อิทํ วตฺวาน เวเทโห, ปจฺจคา สนิเวสนํ.

๑๒๑๘. ตโต รตฺยา วิวสาเน, อุปฏฺฐานมฺหิ องฺคติ;

อมจฺเจ สนฺนิปาเตตฺวา, อิทํ วจนมพฺรวิ.

๑๒๑๙. ‘‘จนฺทเก เม วิมานสฺมึ, สทา กาเม วิเธนฺตุ เม;

มา อุปคจฺฉุํ อตฺเถสุ, คุยฺหปฺปกาสิเยสุ จ.

๑๒๒๐. ‘‘วิชโย จ สุนาโม จ, เสนาปติ อลาตโก;

เอเต อตฺเถ นิสีทนฺตุ, โวหารกุสลา ตโย’’.

๑๒๒๑. อิทํ วตฺวาน เวเทโห, กาเมว พหุมญฺญถ;

น จาปิ พฺราหฺมณิพฺเภสุ, อตฺเถ กิสฺมิญฺจิ พฺยาวโฏ.

๑๒๒๒. ตโต เทฺวสตฺตรตฺตสฺส, เวเทหสฺสตฺรชา ปิยา;

ราชกญฺญา รุจา [รุชา (สี. ปี.) เอวมุปริปิ] นาม, ธาติมาตรมพฺรวิ.

๑๒๒๓. ‘อลงฺกโรถ มํ ขิปฺปํ, สขิโย จาลงฺกโรนฺตุ [จ กโรนฺตุ (สี. ปี.)] เม;

สุเว ปนฺนรโส ทิโพฺย, คจฺฉํ อิสฺสรสนฺติเก’ [ปิตุสฺส สนฺติเก (สฺยา.)].

๑๒๒๔. ตสฺสา มาลฺยํ อภิหรึสุ, จนฺทนญฺจ มหารหํ;

มณิสงฺขมุตฺตารตนํ, นานารตฺเต จ อมฺพเร.