๕๔๔. จนฺทกุมารชาตกํ (๗)

๙๘๒. ‘‘ราชาสิ ลุทฺทกมฺโม, เอกราชา ปุปฺผวตียา;

โส ปุจฺฉิ พฺรหฺมพนฺธุํ, ขณฺฑหาลํ ปุโรหิตํ มูฬฺหํ.

๙๘๓. ‘สคฺคาน มคฺคมาจิกฺข [สคฺคมคฺคมาจิกฺข (สี. ปี.)], ตฺวํสิ พฺราหฺมณ ธมฺมวินยกุสโล;

ยถา อิโต วชนฺติ สุคตึ, นรา ปุญฺญานิ กตฺวาน’.

๙๘๔. ‘อติทานํ ททิตฺวาน, อวชฺเฌ เทว ฆาเตตฺวา;

เอวํ วชนฺติ สุคตึ, นรา ปุญฺญานิ กตฺวาน’.

๙๘๕. ‘กึ ปน ตํ อติทานํ, เก จ อวชฺฌา อิมสฺมิ โลกสฺมึ;

เอตญฺจ โข โน อกฺขาหิ, ยชิสฺสามิ ททามิ [ยชิสฺสาม ททาม (สี. ปี.)] ทานานิ’.

๙๘๖. ‘ปุตฺเตหิ เทว ยชิตพฺพํ, มเหสีหิ เนคเมหิ จ;

อุสเภหิ อาชานิเยหิ จตูหิ, สพฺพจตุกฺเกน เทว ยชิตพฺพํ’’’.

๙๘๗. ‘‘ตํ สุตฺวา อนฺเตปุเร, กุมารา มเหสิโย จ หญฺญนฺตุ;

เอโก อโหสิ นิคฺโฆโส, ภิสฺมา อจฺจุคฺคโต สทฺโท’’.

๙๘๘. ‘‘คจฺฉถ วเทถ กุมาเร, จนฺทํ สูริยญฺจ ภทฺทเสนญฺจ;

สูรญฺจ วามโคตฺตญฺจ, ปจุรา [ปสุรา (สี. ปี. ก.)] กิร โหถ ยญฺญตฺถาย.

๙๘๙. ‘‘กุมาริโยปิ วเทถ, อุปเสนํ [อุปเสนึ (สี.), อุปเสณึ (ปี.)] โกกิลญฺจ มุทิตญฺจ;

นนฺทญฺจาปิ กุมารึ, ปจุรา [ปสุรา (สี. ปี. ก.)] กิร โหถ ยญฺญตฺถาย.

๙๙๐. ‘‘วิชยมฺปิ มยฺหํ มเหสึ, เอราวตึ [เอกปตึ (ปี.), เอราปตึ (ก.)] เกสินึ สุนนฺทญฺจ;

ลกฺขณวรูปปนฺนา, ปจุรา กิร โหถ ยญฺญตฺถาย.

๙๙๑. ‘‘คหปตโย จ วเทถ, ปุณฺณมุขํ ภทฺทิยํ สิงฺคาลญฺจ;

วฑฺฒญฺจาปิ คหปตึ, ปจุรา กิร โหถ ยญฺญตฺถาย’’.

๙๙๒. ‘‘เต ตตฺถ คหปตโย, อโวจิสุํ สมาคตา ปุตฺตทารปริกิณฺณา;

สพฺเพว สิขิโน เทว กโรหิ, อถ วา โน ทาเส สาเวหิ’’.

๙๙๓. ‘‘อภยํกรมฺปิ เม หตฺถึ, นาฬาคิรึ อจฺจุคฺคตํ วรุณทนฺตํ [นาฬาคิรึ อจฺจุตํ วรุณทนฺตํ (สี.), ราชคิรึ อจฺจุตวรุณทนฺตํ (ปี.)];

อาเนถ โข เน ขิปฺปํ, ยญฺญตฺถาย ภวิสฺสนฺติ.

๙๙๔. ‘‘อสฺสรตนมฺปิ [อสฺสตรมฺปิ (สี. ปี.), อสฺสรตนมฺปิ เม (สฺยา.)] เกสึ, สุรามุขํ ปุณฺณกํ วินตกญฺจ;

อาเนถ โข เน ขิปฺปํ, ยญฺญตฺถาย ภวิสฺสนฺติ.

๙๙๕. ‘‘อุสภมฺปิ [อุสภมฺปิ เม (สฺยา.)] ยูถปตึ อโนชํ, นิสภํ ควมฺปตึ เตปิ มยฺหํ อาเนถ;

สมูห [สมุปา (สี. ปี.), สมฺมุขา (สฺยา.)] กโรนฺตุ สพฺพํ, ยชิสฺสามิ ททามิ ทานานิ.

๙๙๖. ‘‘สพฺพํ [สพฺพมฺปิ (สฺยา.)] ปฏิยาเทถ, ยญฺญํ ปน อุคฺคตมฺหิ สูริยมฺหิ;

อาณาเปถ จ กุมาเร [อาณาเปถ จนฺทกุมาเร (สฺยา. ก.)], อภิรมนฺตุ อิมํ รตฺตึ.

๙๙๗. ‘‘สพฺพํ [สพฺพมฺปิ (สฺยา.)] อุปฏฺฐเปถ, ยญฺญํ ปน อุคฺคตมฺหิ สูริยมฺหิ;

วเทถ ทานิ กุมาเร, อชฺช โข [โว (ปี.)] ปจฺฉิมา รตฺติ’’.

๙๙๘. ‘‘ตํตํ มาตา อวจ, โรทนฺตี อาคนฺตฺวา วิมานโต;

ยญฺโญ กิร เต ปุตฺต, ภวิสฺสติ จตูหิ ปุตฺเตหิ’’.

๙๙๙. ‘‘สพฺเพปิ มยฺหํ ปุตฺตา จตฺตา, จนฺทสฺมึ หญฺญมานสฺมึ;

ปุตฺเตหิ ยญฺญํ ยชิตฺวาน, สุคตึ สคฺคํ คมิสฺสามิ’’.

๑๐๐๐. ‘‘มา ตํ [มา (สี. ปี.)] ปุตฺต สทฺทเหสิ, สุคติ กิร โหติ ปุตฺตยญฺเญน;

นิรยาเนโส มคฺโค, เนโส มคฺโค หิ สคฺคานํ.

๑๐๐๑. ‘‘ทานานิ เทหิ โกณฺฑญฺญ, อหึสา สพฺพภูตภพฺยานํ’’;

เอส มคฺโค สุคติยา, น จ มคฺโค ปุตฺตยญฺเญน’’.

๑๐๐๒. ‘‘อาจริยานํ วจนา, ฆาเตสฺสํ จนฺทญฺจ สูริยญฺจ;

ปุตฺเตหิ ยญฺญํ [ปุตฺเตหิ (สี. สฺยา. ปี.)] ยชิตฺวาน ทุจฺจเชหิ, สุคตึ สคฺคํ คมิสฺสามิ’’.

๑๐๐๓. ‘‘ตํตํ ปิตาปิ อวจ, วสวตฺตี โอรสํ สกํ ปุตฺตํ;

ยญฺโญ กิร เต ปุตฺต, ภวิสฺสติ จตูหิ ปุตฺเตหิ’’.

๑๐๐๔. ‘‘สพฺเพปิ มยฺหํ ปุตฺตา จตฺตา, จนฺทสฺมึ หญฺญมานสฺมึ;

ปุตฺเตหิ ยญฺญํ ยชิตฺวาน, สุคตึ สคฺคํ คมิสฺสามิ’’.

๑๐๐๕. ‘‘มา ตํ ปุตฺต สทฺทเหสิ, สุคติ กิร โหติ ปุตฺตยญฺเญน;

นิรยาเนโส มคฺโค, เนโส มคฺโค หิ สคฺคานํ.

๑๐๐๖. ‘‘ทานานิ เทหิ โกณฺฑญฺญ, อหึสา สพฺพภูตภพฺยานํ;

เอส มคฺโค สุคติยา, น จ มคฺโค ปุตฺตยญฺเญน’’.

๑๐๐๗. ‘‘อาจริยานํ วจนา, ฆาเตสฺสํ จนฺทญฺจ สูริยญฺจ;

ปุตฺเตหิ ยญฺญํ ยชิตฺวาน ทุจฺจเชหิ, สุคตึ สคฺคํ คมิสฺสามิ’’.

๑๐๐๘. ‘‘ทานานิ เทหิ โกณฺฑญฺญ, อหึสา สพฺพภูตภพฺยานํ;

ปุตฺตปริวุโต ตุวํ, รฏฺฐํ ชนปทญฺจ ปาเลหิ’’.

๑๐๐๙. ‘‘มา โน เทว อวธิ, ทาเส โน เทหิ ขณฺฑหาลสฺส;

อปิ นิคฬพนฺธกาปิ, หตฺถี อสฺเส จ ปาเลม.

๑๐๑๐. ‘‘มา โน เทว อวธิ, ทาเส โน เทหิ ขณฺฑหาลสฺส;

อปิ นิคฬพนฺธกาปิ, หตฺถิฉกณานิ อุชฺเฌม.

๑๐๑๑. ‘‘มา โน เทว อวธิ, ทาเส โน เทหิ ขณฺฑหาลสฺส;

อปิ นิคฬพนฺธกาปิ, อสฺสฉกณานิ อุชฺเฌม.

๑๐๑๒. ‘‘มา โน เทว อวธิ, ทาเส โน เทหิ ขณฺฑหาลสฺส [อิทํ ปทํ สี. ปี. โปตฺถเกสุ นตฺถิ];

ยสฺส โหนฺติ ตว กามา, อปิ รฏฺฐา ปพฺพาชิตา;

ภิกฺขาจริยํ จริสฺสาม’’.

๑๐๑๓. ‘‘ทุกฺขํ โข เม ชนยถ, วิลปนฺตา ชีวิตสฺส กามา หิ;

มุญฺเจถ [มุญฺจถ (สี. ปี.)] ทานิ กุมาเร, อลมฺปิ เม โหตุ ปุตฺตยญฺเญน’’.

๑๐๑๔. ‘‘ปุพฺเพว โขสิ เม วุตฺโต, ทุกฺกรํ ทุรภิสมฺภวญฺเจตํ;

อถ โน อุปกฺขฏสฺส ยญฺญสฺส, กสฺมา กโรสิ วิกฺเขปํ.

๑๐๑๕. ‘‘สพฺเพ วชนฺติ สุคตึ, เย ยชนฺติ เยปิ ยาเชนฺติ;

เย จาปิ อนุโมทนฺติ, ยชนฺตานํ เอทิสํ มหายญฺญํ’’.

๑๐๑๖. ‘‘อถ กิสฺส ชโน [จ โน (สี. สฺยา. ปี.)] ปุพฺเพ, โสตฺถานํ พฺราหฺมเณ อวาเจสิ;

อถ โน อการณสฺมา, ยญฺญตฺถาย เทว ฆาเตสิ.

๑๐๑๗. ‘‘ปุพฺเพว โน ทหรกาเล [ทหรเก สมาเน (สี. ปี.)], น หเนสิ [น มาเรสิ (สี. ปี.)] น ฆาเตสิ;

ทหรมฺหา โยพฺพนํ ปตฺตา, อทูสกา ตาต หญฺญาม.

๑๐๑๘. ‘‘หตฺถิคเต อสฺสคเต, สนฺนทฺเธ ปสฺส โน มหาราช;

ยุทฺเธ วา ยุชฺฌมาเน วา, น หิ มาทิสา สูรา โหนฺติ ยญฺญตฺถาย.

๑๐๑๙. ‘‘ปจฺจนฺเต วาปิ กุปิเต, อฏวีสุ วา มาทิเส นิโยเชนฺติ;

อถ โน อการณสฺมา, อภูมิยํ ตาต หญฺญาม.

๑๐๒๐. ‘‘ยาปิ หิ ตา สกุณิโย, วสนฺติ ติณฆรานิ กตฺวาน;

ตาสมฺปิ ปิยา ปุตฺตา, อถ โน ตฺวํ เทว ฆาเตสิ.

๑๐๒๑. ‘‘มา ตสฺส สทฺทเหสิ, น มํ ขณฺฑหาโล ฆาเตยฺย;

มมญฺหิ โส ฆาเตตฺวาน, อนนฺตรา ตมฺปิ เทว ฆาเตยฺย.

๑๐๒๒. ‘‘คามวรํ นิคมวรํ ททนฺติ, โภคมฺปิสฺส มหาราช;

อถคฺคปิณฺฑิกาปิ, กุเล กุเล เหเต ภุญฺชนฺติ.

๑๐๒๓. ‘‘เตสมฺปิ ตาทิสานํ, อิจฺฉนฺติ ทุพฺภิตุํ มหาราช;

เยภุยฺเยน เอเต, อกตญฺญุโน พฺราหฺมณา เทว.

๑๐๒๔. ‘‘มา โน เทว อวธิ, ทาเส โน เทหิ ขณฺฑหาลสฺส;

อปิ นิคฬพนฺธกาปิ, หตฺถี อสฺเส จ ปาเลม.

๑๐๒๕. ‘‘มา โน เทว อวธิ, ทาเส โน เทหิ ขณฺฑหาลสฺส;

อปิ นิคฬพนฺธกาปิ, หตฺถิฉกณานิ อุชฺเฌม.

๑๐๒๖. ‘‘มา โน เทว อวธิ, ทาเส โน เทหิ ขณฺฑหาลสฺส;

อปิ นิคฬพนฺธกาปิ, อสฺสฉกณานิ อุชฺเฌม.

๑๐๒๗. ‘‘มา โน เทว อวธิ, ทาเส โน เทหิ ขณฺฑหาลสฺส;

ยสฺส โหนฺติ ตว กามา, อปิ รฏฺฐา ปพฺพาชิตา;

ภิกฺขาจริยํ จริสฺสาม’’.

๑๐๒๘. ‘‘ทุกฺขํ โข เม ชนยถ, วิลปนฺตา ชีวิตสฺส กามา หิ;

มุญฺเจถ ทานิ กุมาเร, อลมฺปิ เม โหตุ ปุตฺตยญฺเญน’’.

๑๐๒๙. ‘‘ปุพฺเพว โขสิ เม วุตฺโต, ทุกฺกรํ ทุรภิสมฺภวญฺเจตํ;

อถ โน อุปกฺขฏสฺส ยญฺญสฺส, กสฺมา กโรสิ วิกฺเขปํ.

๑๐๓๐. ‘‘สพฺเพ วชนฺติ สุคตึ, เย ยชนฺติ เยปิ ยาเชนฺติ;

เย จาปิ อนุโมทนฺติ, ยชนฺตานํ เอทิสํ มหายญฺญํ’’.

๑๐๓๑. ‘‘ยทิ กิร ยชิตฺวา ปุตฺเตหิ, เทวโลกํ อิโต จุตา ยนฺติ;

พฺราหฺมโณ ตาว ยชตุ, ปจฺฉาปิ ยชสิ ตุวํ ราชา.

๑๐๓๒. ‘‘ยทิ กิร ยชิตฺวา ปุตฺเตหิ, เทวโลกํ อิโต จุตา ยนฺติ;

เอเสฺวว ขณฺฑหาโล, ยชตํ สเกหิ ปุตฺเตหิ.

๑๐๓๓. ‘‘เอวํ ชานนฺโต ขณฺฑหาโล, กึ ปุตฺตเก น ฆาเตสิ;

สพฺพญฺจ ญาติชนํ, อตฺตานญฺจ น ฆาเตสิ.

๑๐๓๔. ‘‘สพฺเพ วชนฺติ นิรยํ, เย ยชนฺติ เยปิ ยาเชนฺติ;

เย จาปิ อนุโมทนฺติ, ยชนฺตานํ เอทิสํ มหายญฺญํ.

๑๐๓๕. [อยํ คาถา สี. สฺยา. ปี. โปตฺถเกสุ น ทิสฺสติ] ‘‘สเจ หิ โส สุชฺฌติ โย หนาติ, หโตปิ โส สคฺคมุเปติ ฐานํ;

โภวาทิ โภวาทิน มารเยยฺยุํ, เย จาปิ เตสํ อภิสทฺทเหยฺยุํ’’ [อยํ คาถา สี. สฺยา. ปี. โปตฺถเกสุ น ทิสฺสติ].

๑๐๓๖. ‘‘กถญฺจ กิร ปุตฺตกามาโย, คหปตโย ฆรณิโย จ;

นครมฺหิ น อุปรวนฺติ ราชานํ, มา ฆาตยิ โอรสํ ปุตฺตํ.

๑๐๓๗. ‘‘กถญฺจ กิร ปุตฺตกามาโย, คหปตโย ฆรณิโย จ;

นครมฺหิ น อุปรวนฺติ ราชานํ, มา ฆาตยิ อตฺรชํ ปุตฺตํ.

๑๐๓๘. ‘‘รญฺโญ จมฺหิ อตฺถกาโม, หิโต จ สพฺพชนปทสฺส [สพฺพทา ชนปทสฺส (สี. ปี.)];

น โกจิ อสฺส ปฏิฆํ, มยา ชานปโท น ปเวเทติ’’.

๑๐๓๙. ‘‘คจฺฉถ โว ฆรณิโย, ตาตญฺจ วเทถ ขณฺฑหาลญฺจ;

มา ฆาเตถ กุมาเร, อทูสเก สีหสงฺกาเส.

๑๐๔๐. ‘‘คจฺฉถ โว ฆรณิโย, ตาตญฺจ วเทถ ขณฺฑหาลญฺจ;

มา ฆาเตถ กุมาเร, อเปกฺขิเต สพฺพโลกสฺส’’.

๑๐๔๑. ‘‘ยํ นูนาหํ ชาเยยฺยํ, รถการกุเลสุ วา;

ปุกฺกุสกุเลสุ วา เวสฺเสสุ วา ชาเยยฺยํ;

น หชฺช มํ ราช ยญฺเญ [ยญฺญตฺถาย (สี. ปี.)] ฆาเตยฺย’’.

๑๐๔๒. ‘‘สพฺพา สีมนฺตินิโย คจฺฉถ, อยฺยสฺส ขณฺฑหาลสฺส;

ปาเทสุ นิปตถ, อปราธาหํ น ปสฺสามิ.

๑๐๔๓. ‘‘สพฺพา สีมนฺตินิโย คจฺฉถ, อยฺยสฺส ขณฺฑหาลสฺส;

ปาเทสุ นิปตถ, กินฺเต ภนฺเต มยํ อทูเสม’’.

๑๐๔๔. ‘‘กปณา [กปณํ (สี. ปี.)] วิลปติ เสลา, ทิสฺวาน ภาตเร [ภาตโร (สี. สฺยา. ปี. ก.)] อุปนีตตฺเต;

ยญฺโญ กิร เม อุกฺขิปิโต, ตาเตน สคฺคกาเมน’’.

๑๐๔๕. ‘‘อาวตฺติ ปริวตฺติ จ, วสุโล สมฺมุขา รญฺโญ;

มา โน ปิตรํ อวธิ, ทหรมฺหา โยพฺพนํ ปตฺตา’’.

๑๐๔๖. ‘‘เอโส เต วสุล ปิตา, สเมหิ ปิตรา สห;

ทุกฺขํ โข เม ชนยสิ, วิลปนฺโต อนฺเตปุรสฺมึ;

มุญฺเจถ ทานิ กุมาเร, อลมฺปิ เม โหตุ ปุตฺตยญฺเญน’’.

๑๐๔๗. ‘‘ปุพฺเพว โขสิ เม วุตฺโต, ทุกฺกรํ ทุรภิสมฺภวญฺเจตํ;

อถ โน อุปกฺขฏสฺส ยญฺญสฺส, กสฺมา กโรสิ วิกฺเขปํ.

๑๐๔๘. ‘‘สพฺเพ วชนฺติ สุคตึ, เย ยชนฺติ เยปิ ยาเชนฺติ;

เย จาปิ อนุโมทนฺติ, ยชนฺตานํ เอทิสํ มหายญฺญํ’’.

๑๐๔๙. ‘‘สพฺพรตนสฺส ยญฺโญ อุปกฺขโฏ, เอกราช ตว ปฏิยตฺโต;

อภินิกฺขมสฺสุ เทว, สคฺคํ คโต ตฺวํ ปโมทิสฺสสิ’’.

๑๐๕๐. ‘‘ทหรา สตฺตสตา เอตา, จนฺทกุมารสฺส ภริยาโย;

เกเส ปกิริตฺวาน [ปริกิริตฺวาน (สี. ปี.), วิกิริตฺวาน (สฺยา. ก.)], โรทนฺติโย มคฺคมนุยายึสุ [มคฺคมนุยนฺติ (สี. ปี.), มคฺคมนุยายนฺติ (สฺยา.)].

๑๐๕๑. ‘‘อปรา ปน โสเกน, นิกฺขนฺตา นนฺทเน วิย เทวา;

เกเส ปกิริตฺวาน [ปริกิริตฺวาน (สี. ปี.), วิกิริตฺวาน (สฺยา. ก.)], โรทนฺติโย มคฺคมนุยายึสุ’’ [มคฺคมนุยนฺติ (สี. ปี.), มคฺคมนุยายนฺติ (สฺยา.)].

๑๐๕๒. ‘‘กาสิกสุจิวตฺถธรา, กุณฺฑลิโน อคลุจนฺทนวิลิตฺตา;

นิยฺยนฺติ จนฺทสูริยา, ยญฺญตฺถาย เอกราชสฺส.

๑๐๕๓. ‘‘กาสิกสุจิวตฺถธรา, กุณฺฑลิโน อคลุจนฺทนวิลิตฺตา;

นิยฺยนฺติ จนฺทสูริยา, มาตุ กตฺวา หทยโสกํ.

๑๐๕๔. ‘‘กาสิกสุจิวตฺถธรา, กุณฺฑลิโน อคลุจนฺทนวิลิตฺตา;