๕๔๓. ภูริทตฺตชาตกํ (๖)

๗๘๔. ‘‘ยํ กิญฺจิ รตนํ อตฺถิ, ธตรฏฺฐนิเวสเน;

สพฺพานิ เต อุปยนฺตุ, ธีตรํ เทหิ ราชิโน’’.

๗๘๕. ‘‘น โน วิวาโห นาเคหิ, กตปุพฺโพ กุทาจนํ;

ตํ วิวาหํ อสํยุตฺตํ, กถํ อเมฺห กโรมเส’’.

๗๘๖. ‘‘ชีวิตํ นูน เต จตฺตํ, รฏฺฐํ วา มนุชาธิป;

น หิ นาเค กุปิตมฺหิ, จิรํ ชีวนฺติ ตาทิสา.

๗๘๗. ‘‘โย ตฺวํ เทว มนุสฺโสสิ, อิทฺธิมนฺตํ อนิทฺธิมา;

วรุณสฺส นิยํ ปุตฺตํ, ยามุนํ อติมญฺญสิ’’.

๗๘๘. ‘‘นาติมญฺญามิ ราชานํ, ธตรฏฺฐํ ยสสฺสินํ;

ธตรฏฺโฐ หิ นาคานํ, พหูนมปิ อิสฺสโร.

๗๘๙. ‘‘อหิ มหานุภาโวปิ, น เม ธีตรมารโห;

ขตฺติโย จ วิเทหานํ, อภิชาตา สมุทฺทชา’’.

๗๙๐. ‘‘กมฺพลสฺสตรา อุฏฺเฐนฺตุ, สพฺเพ นาเค นิเวทย;

พาราณสึ ปวชฺชนฺตุ, มา จ กญฺจิ [กิญฺจิ (สี. ปี. ก.)] วิเหฐยุํ’’.

๗๙๑. ‘‘นิเวสเนสุ โสพฺเภสุ, รถิยา จจฺจเรสุ จ;

รุกฺขคฺเคสุ จ ลมฺพนฺตุ, วิตตา โตรเณสุ จ.

๗๙๒. ‘‘อหมฺปิ สพฺพเสเตน, มหตา สุมหํ ปุรํ;

ปริกฺขิปิสฺสํ โภเคหิ, กาสีนํ ชนยํ ภยํ’’.

๗๙๓. ตสฺส ตํ วจนํ สุตฺวา, อุรคาเนกวณฺณิโน;

พาราณสึ ปวชฺชึสุ, น จ กญฺจิ วิเหฐยุํ.

๗๙๔. นิเวสเนสุ โสพฺเภสุ, รถิยา จจฺจเรสุ จ;

รุกฺขคฺเคสุ จ ลมฺพึสุ, วิตตา โตรเณสุ จ.

๗๙๕. เตสุ ทิสฺวาน ลมฺพนฺเต, ปุถู กนฺทึสุ นาริโย;

นาเค โสณฺฑิกเต ทิสฺวา, ปสฺสสนฺเต มุหุํ มุหุํ.

๗๙๖. พาราณสี ปพฺยธิตา, อาตุรา สมปชฺชถ;

พาหา ปคฺคยฺห ปกฺกนฺทุํ, ‘‘ธีตรํ เทหิ ราชิโน’’.

๗๙๗. ‘‘ปุปฺผาภิหารสฺส วนสฺส มชฺเฌ, โก โลหิตกฺโข วิตตนฺตรํโส;

กา กมฺพุกายูรธรา สุวตฺถา, ติฏฺฐนฺติ นาริโย ทส วนฺทมานา.

๗๙๘. ‘‘โก ตฺวํ พฺรหาพาหุ วนสฺส มชฺเฌ, วิโรจสิ ฆตสิตฺโตว อคฺคิ;

มเหสกฺโข อญฺญตโรสิ ยกฺโข, อุทาหุ นาโคสิ มหานุภาโว’’.

๗๙๙. ‘‘นาโคหมสฺมิ อิทฺธิมา, เตชสฺสี [เตชสี (สี. สฺยา. ปี. ก.)] ทุรติกฺกโม;

ฑํเสยฺยํ เตชสา กุทฺโธ, ผีตํ ชนปทํ อปิ.

๘๐๐. ‘‘สมุทฺทชา หิ เม มาตา, ธตรฏฺโฐ จ เม ปิตา;

สุทสฺสนกนิฏฺโฐสฺมิ, ภูริทตฺโตติ มํ วิทู’’.

๘๐๑. ‘‘ยํ คมฺภีรํ สทาวฏฺฏํ, รหทํ ภิสฺมํ เปกฺขสิ;

เอส ทิโพฺย มมาวาโส, อเนกสตโปริโส.

๘๐๒. ‘‘มยูรโกญฺจาภิรุทํ, นีโลทํ วนมชฺฌโต;

ยมุนํ ปวิส มา ภีโต, เขมํ วตฺตวตํ [วตฺตวตึ (สฺยา. ก.)] สิวํ’’.

๘๐๓. ‘‘ตตฺถ ปตฺโต สานุจโร, สห ปุตฺเตน พฺราหฺมณ;

ปูชิโต มยฺหํ กาเมหิ, สุขํ พฺราหฺมณ วจฺฉสิ’’.

๘๐๔. ‘‘สมา สมนฺตปริโต, ปหูตตครา [พหุกา ตคฺครา (สี. สฺยา. ปี.)] มหี;

อินฺทโคปกสญฺฉนฺนา, โสภติ หริตุตฺตมา.

๘๐๕. ‘‘รมฺมานิ วนเจตฺยานิ, รมฺมา หํสูปกูชิตา;

โอปุปฺผาปทฺมา ติฏฺฐนฺติ, โปกฺขรญฺโญ [โปกฺขรญฺญา (สฺยา. ปี.)] สุนิมฺมิตา.

๘๐๖. ‘‘อฏฺฐํสา สุกตา ถมฺภา, สพฺเพ เวฬุริยามยา;

สหสฺสถมฺภา ปาสาทา, ปูรา กญฺญาหิ โชตเร.

๘๐๗. ‘‘วิมานํ อุปปนฺโนสิ, ทิพฺยํ ปุญฺเญหิ อตฺตโน;

อสมฺพาธํ สิวํ รมฺมํ, อจฺจนฺตสุขสํหิตํ.

๘๐๘. ‘‘มญฺเญ สหสฺสเนตฺตสฺส, วิมานํ นาภิกงฺขสิ;

อิทฺธี หิ ตฺยายํ วิปุลา, สกฺกสฺเสว ชุตีมโต’’.

๘๐๙. ‘‘มนสาปิ น ปตฺตพฺโพ, อานุภาโว ชุตีมโต;

ปริจารยมานานํ, สอินฺทานํ [อินฺทานํ (สฺยา. ก.)] วสวตฺตินํ’’.

๘๑๐. ‘‘ตํ วิมานํ อภิชฺฌาย, อมรานํ สุเขสินํ;

อุโปสถํ อุปวสนฺโต, เสมิ วมฺมิกมุทฺธนิ’’.

๘๑๑. ‘‘อหญฺจ มิคเมสาโน, สปุตฺโต ปาวิสึ วนํ;

ตํ มํ มตํ วา ชีวํ วา, นาภิเวเทนฺติ ญาตกา.

๘๑๒. ‘‘อามนฺตเย ภูริทตฺตํ, กาสิปุตฺตํ ยสสฺสินํ;

ตยา โน สมนุญฺญาตา, อปิ ปสฺเสมุ ญาตเก’’.

๘๑๓. ‘‘เอโส หิ วต เม ฉนฺโท, ยํ วเสสิ มมนฺติเก;

น หิ เอตาทิสา กามา, สุลภา โหนฺติ มานุเส.

๘๑๔. ‘‘สเจ ตฺวํ นิจฺฉเส วตฺถุํ, มม กาเมหิ ปูชิโต;

มยา ตฺวํ สมนุญฺญาโต, โสตฺถึ ปสฺสาหิ ญาตเก’’.

๘๑๕. ‘‘ธารยิมํ มณึ ทิพฺยํ, ปสุํ ปุตฺเต จ วินฺทติ;

อโรโค สุขิโต โหติ [โหหิ (สฺยา.)], คจฺเฉวาทาย พฺราหฺมณ’’.

๘๑๖. ‘‘กุสลํ ปฏินนฺทามิ, ภูริทตฺต วโจ ตว;

ปพฺพชิสฺสามิ ชิณฺโณสฺมิ, น กาเม อภิปตฺถเย’’.

๘๑๗. ‘‘พฺรหฺมจริยสฺส เจ ภงฺโค, โหติ โภเคหิ การิยํ;

อวิกมฺปมาโน เอยฺยาสิ, พหุํ ทสฺสามิ เต ธนํ’’.

๘๑๘. ‘‘กุสลํ ปฏินนฺทามิ, ภูริทตฺต วโจ ตว;

ปุนปิ อาคมิสฺสามิ, สเจ อตฺโถ ภวิสฺสติ’’.

๘๑๙. ‘‘อิทํ วตฺวา ภูริทตฺโต, เปเสสิ จตุโร ชเน;

เอถ คจฺฉถ อุฏฺเฐถ, ขิปฺปํ ปาเปถ พฺราหฺมณํ.

๘๒๐. ตสฺส ตํ วจนํ สุตฺวา, อุฏฺฐาย จตุโร ชนา;

เปสิตา ภูริทตฺเตน, ขิปฺปํ ปาเปสุ พฺราหฺมณํ.

๘๒๑. ‘‘มณึ ปคฺคยฺห มงฺคลฺยํ, สาธุวิตฺตํ [สาธุจิตฺตํ (ปี.)] มโนรมํ;

เสลํ พฺยญฺชนสมฺปนฺนํ, โก อิมํ มณิมชฺฌคา’’.

๘๒๒. ‘‘โลหิตกฺขสหสฺสาหิ, สมนฺตา ปริวาริตํ;

อชฺช กาลํ ปถํ [ปทํ (สี. ปี.)] คจฺฉํ, อชฺฌคาหํ มณึ อิมํ’’.

๘๒๓. ‘‘สุปจิณฺโณ อยํ เสโล, อจฺจิโต มหิโต [มานิโต (ก.)] สทา;

สุธาริโต สุนิกฺขิตฺโต, สพฺพตฺถมภิสาธเย.

๘๒๔. ‘‘อุปจารวิปนฺนสฺส, นิกฺเขเป ธารณาย วา;

อยํ เสโล วินาสาย, ปริจิณฺโณ อโยนิโส.

๘๒๕. ‘‘น อิมํ อกุสโล [กุสลํ (ก.)] ทิพฺยํ, มณึ ธาเรตุมารโห;

ปฏิปชฺช สตํ นิกฺขํ, เทหิมํ รตนํ มม’’.

๘๒๖. ‘‘น จ มฺยายํ มณี เกยฺโย, โคหิ [เกหิ (ก.)] วา รตเนหิ วา;

เสโล พฺยญฺชนสมฺปนฺโน, เนว เกยฺโย มณี มม’’.

๘๒๗. ‘‘โน เจ ตยา มณี เกยฺโย, โคหิ [เกหิ (ก.)] วา รตเนหิ วา;

อถ เกน มณี เกยฺโย, ตํ เม อกฺขาหิ ปุจฺฉิโต’’.

๘๒๘. ‘‘โย เม สํเส มหานาคํ, เตชสฺสึ ทุรติกฺกมํ;

ตสฺส ทชฺชํ อิมํ เสลํ, ชลนฺตมิว เตชสา’’.

๘๒๙. ‘‘โก นุ พฺราหฺมณวณฺเณน, สุปณฺโณ ปตตํ วโร;

นาคํ ชิคีสมเนฺวสิ, อเนฺวสํ ภกฺขมตฺตโน.

๘๓๐. ‘‘นาหํ ทิชาธิโป โหมิ, น ทิฏฺโฐ ครุโฬ มยา;

อาสีวิเสน วิตฺโตติ [วิตฺโตสฺมิ (สฺยา. ก.)], วชฺโช พฺราหฺมณ มํ วิทู’’.

๘๓๑. ‘‘กึ นุ ตุยฺหํ พลํ อตฺถิ, กึ สิปฺปํ วิชฺชเต ตว;

กิสฺมึ วา ตฺวํ ปรตฺถทฺโธ, อุรคํ นาปจายสิ’’.

๘๓๒. ‘‘อารญฺญิกสฺส อิสิโน, จิรรตฺตํ ตปสฺสิโน;

สุปณฺโณ โกสิยสฺสกฺขา, วิสวิชฺชํ อนุตฺตรํ.

๘๓๓. ‘‘ตํ ภาวิตตฺตญฺญตรํ, สมฺมนฺตํ ปพฺพตนฺตเร;

สกฺกจฺจํ ตํ อุปฏฺฐาสึ, รตฺตินฺทิวมตนฺทิโต.

๘๓๔. ‘‘โส ตทา ปริจิณฺโณ เม, วตฺตวา พฺรหฺมจริยวา;

ทิพฺพํ ปาตุกรี มนฺตํ, กามสา ภควา มม.

๘๓๕. ‘‘ตฺยาหํ มนฺเต ปรตฺถทฺโธ, นาหํ ภายามิ โภคินํ;

อาจริโย วิสฆาตานํ, อลมฺปาโนติ [อาลมฺพาโนติ (สี. ปี.), อาลมฺพายโนติ (สฺยา.)] มํ วิทู’’.

๘๓๖. ‘‘คณฺหามเส มณึ ตาต, โสมทตฺต วิชานหิ;

มา ทณฺเฑน สิรึ ปตฺตํ, กามสา ปชหิมฺหเส’’.

๘๓๗. ‘‘สกํ นิเวสนํ ปตฺตํ, โย ตํ พฺราหฺมณ ปูชยิ;

เอวํ กลฺยาณการิสฺส, กึ โมหา ทุพฺภิมิจฺฉสิ’’.

๘๓๘. ‘‘สเจ ตฺวํ [สเจ หิ (สี. ปี. ก.)] ธนกาโมสิ, ภูริทตฺโต ปทสฺสติ [ภูริทตฺตํ ปทิสฺสสิ (ก.)];

ตเมว คนฺตฺวา ยาจสฺสุ, พหุํ ทสฺสติ เต ธนํ’’.

๘๓๙. ‘‘หตฺถคตํ ปตฺตคตํ, นิกิณฺณํ ขาทิตุํ วรํ;

มา โน สนฺทิฏฺฐิโก อตฺโถ, โสมทตฺต อุปจฺจคา’’.

๘๔๐. ‘‘ปจฺจติ นิรเย โฆเร, มหิสฺสมปิ วิวรติ [มหิสฺสมว ทียติ (สี. ปี.), มหิมสฺส วินฺทฺรียติ (สฺยา.)];

มิตฺตทุพฺภี หิตจฺจาคี, ชีวเรวาปิ สุสฺสติ [ชีวเร จาปิ สุสฺสเร (สี. ปี.)].

๘๔๑. ‘‘สเจ ตฺวํ [สเจ หิ (สี. ปี. ก.)] ธนกาโมสิ, ภูริทตฺโต ปทสฺสติ;

มญฺเญ อตฺตกตํ เวรํ, นจิรํ เวทยิสฺสสิ’’.

๘๔๒. ‘‘มหายญฺญํ ยชิตฺวาน, เอวํ สุชฺฌนฺติ พฺราหฺมณา;

มหายญฺญํ ยชิสฺสาม, เอวํ โมกฺขาม ปาปกา’’.

๘๔๓. ‘‘หนฺท ทานิ อปายามิ, นาหํ อชฺช ตยา สห;

ปทมฺเปกํ [ปทเมกํ (สฺยา. ก.)] น คจฺเฉยฺยํ, เอวํ กิพฺพิสการินา’’.

๘๔๔. ‘‘อิทํ วตฺวาน ปิตรํ, โสมทตฺโต พหุสฺสุโต;

อุชฺฌาเปตฺวาน ภูตานิ, ตมฺหา ฐานา อปกฺกมิ.

๘๔๕. ‘‘คณฺหาเหตํ มหานาคํ, อาหเรตํ มณึ มม;

อินฺทโคปกวณฺณาโภ, ยสฺส โลหิตโก สิโร.

๘๔๖. ‘‘กปฺปาสปิจุราสีว, เอโส กาโย ปทิสฺสติ [กาย’สฺส ทิสฺสติ (สี. ปี.)];

วมฺมิกคฺคคโต เสติ, ตํ ตฺวํ คณฺหาหิ พฺราหฺมณ’’.

๘๔๗. ‘‘อโถสเธหิ ทิพฺเพหิ, ชปฺปํ มนฺตปทานิ จ;

เอวํ ตํ อสกฺขิ สตฺถุํ [สฏฺฐุํ (สี. ปี.), ยุฏฺฐุํ (สฺยา.), สุตฺตุํ (ก.)], กตฺวา ปริตฺตมตฺตโน’’.

๘๔๘. ‘‘มมํ ทิสฺวาน อายนฺตํ, สพฺพกามสมิทฺธินํ;

อินฺทฺริยานิ อหฏฺฐานิ, สาวํ [สามํ (สี. ปี.)] ชาตํ มุขํ ตว.

๘๔๙. ‘‘ปทฺมํ ยถา หตฺถคตํ, ปาณินา ปริมทฺทิตํ;

สาวํ ชาตํ [ยนฺตํ (ก.)] มุขํ ตุยฺหํ, มมํ ทิสฺวาน เอทิสํ.

๘๕๐. ‘‘กจฺจิ นุ เต นาภิสสิ [เต นาภิสยิ (สี.), เต นาภิสฺสสิ (สฺยา.)], กจฺจิ เต อตฺถิ เวทนา;

เยน สาวํ มุขํ ตุยฺหํ, มมํ ทิสฺวาน อาคตํ’’.

๘๕๑. ‘‘สุปินํ ตาต อทฺทกฺขึ, อิโต มาสํ อโธคตํ;

ทกฺขิณํ วิย เม พาหุํ, เฉตฺวา รุหิรมกฺขิตํ;

ปุริโส อาทาย ปกฺกามิ, มม โรทนฺติยา สติ.

๘๕๒. ‘‘ยโตหํ [ยโต ตํ (สี.)] สุปินมทฺทกฺขึ, สุทสฺสน วิชานหิ;

ตโต ทิวา วา รตฺตึ วา, สุขํ เม โนปลพฺภติ’’.

๘๕๓. ‘‘ยํ ปุพฺเพ ปริวารึสุ [ปริจารึสุ (สี. ปี.)], กญฺญา รุจิรวิคฺคหา;

เหมชาลปฏิจฺฉนฺนา, ภูริทตฺโต น ทิสฺสติ.

๘๕๔. ‘‘ยํ ปุพฺเพ ปริวารึสุ [ปริจารึสุ (สี. ปี.)], เนตฺตึสวรธาริโน;

กณิการาว สมฺผุลฺลา, ภูริทตฺโต น ทิสฺสติ.

๘๕๕. ‘‘หนฺท ทานิ คมิสฺสาม, ภูริทตฺตนิเวสนํ;

ธมฺมฏฺฐํ สีลสมฺปนฺนํ, ปสฺสาม ตว ภาตรํ’’.

๘๕๖. ‘‘ตญฺจ ทิสฺวาน อายนฺตึ, ภูริทตฺตสฺส มาตรํ;

พาหา ปคฺคยฺห ปกฺกนฺทุํ, ภูริทตฺตสฺส นาริโย.

๘๕๗. ‘‘ปุตฺตํ เตยฺเย น ชานาม, อิโต มาสํ อโธคตํ;

มตํ วา ยทิ วา ชีวํ, ภูริทตฺตํ ยสสฺสินํ’’.