๑๐. (อุตฺตร) ปายาสิวิมานวณฺณนา

ยา เทวราชสฺส สภา สุธมฺมาติ อุตฺตรวิมานํ. ตสฺส กา อุปฺปตฺติ? ภควติ ปรินิพฺพุเต ธาตุวิภาเค จ กเต ตตฺถ ตตฺถ ถูเปสุ ปติฏฺฐาปิยมาเนสุ ธมฺมวินยํ สงฺคายิตุํ อุจฺจินิตฺวา คหิเตสุ มหากสฺสปปฺปมุเขสุ มหาเถเรสุ ยาว วสฺสูปคมนา อญฺเญสุ จ เถเรสุ อตฺตโน อตฺตโน ปริสาย สทฺธึ ตตฺถ ตตฺถ วสนฺเตสุ อายสฺมา กุมารกสฺสโป ปญฺจหิ ภิกฺขุสเตหิ สทฺธึ เสตพฺยนครํ คนฺตฺวา สึสปาวเน วสิ. อถ ปายาสิ ราชญฺโญ เถรสฺส ตตฺถ วสนภาวํ สุตฺวา มหตา ชนกาเยน ปริวุโต ตํ อุปสงฺกมิตฺวา ปฏิสนฺถารํ กตฺวา นิสินฺโน อตฺตโน ทิฏฺฐิคตํ ปเวเทสิ. อถ นํ เถโร จนฺทิมสูริยูทาหรณาทีหิ ปรโลกสฺส อตฺถิภาวํ ปกาเสนฺโต อเนกวิหิตเหตูปมาลงฺกตํ ทิฏฺฐิคณฺฐิวินิเวฐนํ นานานยวิจิตฺตํ ปายาสิสุตฺตํ (ที. นิ. ๒.๔๐๖ อาทโย) เทเสตฺวา ตํ ทิฏฺฐิสมฺปทายํ ปติฏฺฐาเปสิ.

โส วิสุทฺธทิฏฺฐิโก หุตฺวา สมณพฺราหฺมณกปณทฺธิกาทีนํ ทานํ เทนฺโต อนุฬารชฺฌาสยตาย ลูขํ อทาสิ ฆาสจฺฉาทนมตฺตํ กณาชกํ พิลงฺคทุติยํ สาณานิ จ วตฺถานิ. เอวํ ปน อสกฺกจฺจทานํ ทตฺวา กายสฺส เภทา หีนกายํ อุปปชฺชิ จาตุมหาราชิกานํ สหพฺยตํ. ตสฺส ปน กิจฺจากิจฺเจสุ ยุตฺตปฺปยุตฺโต อุตฺตโร นาม มาณโว อโหสิ ทาเน พฺยาวโฏ. โส สกฺกจฺจทานํ ทตฺวา ตาวตึสกายํ อุปปนฺโน, ตสฺส ทฺวาทสโยชนิกํ วิมานํ นิพฺพตฺติ. โส กตญฺญุตํ วิภาเวนฺโต สห วิมาเนน กุมารกสฺสปตฺเถรํ อุปสงฺกมิตฺวา วิมานโต โอรุยฺห ปญฺจปติฏฺฐิเตน วนฺทิตฺวา อญฺชลึ ปคฺคยฺห อฏฺฐาสิ. ตํ เถโร –

๑๑๐๘. ‘‘ยา เทวราชสฺส สภา สุธมฺมา, ยตฺถจฺฉติ เทวสงฺโฆ สมคฺโค;

ตถูปมํ ตุยฺหมิทํ วิมานํ, โอภาสยํ ติฏฺฐติ อนฺตลิกฺเข.

๑๑๐๙. ‘‘เทวิทฺธิปตฺโตสิ มหานุภาโว…เป…

วณฺโณ จ เต สพฺพทิสา ปภาสตี’’ติ. – คาถาหิ ปฏิปุจฺฉิ;

๑๑๑๐. ‘‘โส เทวปุตฺโต อตฺตมโน…เป… ยสฺส กมฺมสฺสิทํ ผลํ’’.

๑๑๑๑. ‘‘อหํ มนุสฺเสสุ มนุสฺสภูโต, รญฺโญ ปายาสิสฺส อโหสึ มาณโว;

ลทฺธา ธนํ สํวิภาคํ อกาสึ, ปิยา จ เม สีลวนฺโต อเหสุํ;

อนฺนญฺจ ปานญฺจ ปสนฺนจิตฺโต, สกฺกจฺจ ทานํ วิปุลํ อทาสึ.

๑๑๑๒. ‘‘เตน เมตาทิโส วณฺโณ…เป…

วณฺโณ จ เม สพฺพทิสา ปภาสตี’’ติ. –

โส เทวปุตฺโต ตสฺส อิมาหิ คาถาหิ พฺยากาสิ.

๑๑๐๘. ตตฺถ เทวราชสฺสาติ สกฺกสฺส. สภา สุธมฺมาติ เอวํนามกํ สนฺถาคารํ. ยตฺถาติ ยสฺสํ สภายํ. อจฺฉตีติ นิสีทติ. เทวสงฺโฆติ ตาวตึสเทวกาโย. สมคฺโคติ สหิโต สนฺนิปติโต.

๑๑๑๑. ปายาสิสฺส อโหสึ มาณโวติ ปายาสิราชญฺญสฺส กิจฺจากิจฺจกโร ทหรตาย มาณโว, นาเมน ปน อุตฺตโร นาม อโหสึ. สํวิภาคํ อกาสินฺติ อหเมว อภุญฺชิตฺวา ยถาลทฺธํ ธนํ ทานมุเข ปริจฺจชนวเสน สํวิภชนํ อกาสึ. อนฺนญฺจ ปานญฺจ ปริจฺจชนฺโตติ วจนเสโส. อถ วา ทานํ วิปุลํ อทาสึ. กถํ? สกฺกจฺจํ. กีทิสํ? อนฺนญฺจ ปานญฺจาติ โยเชตพฺพํ.

(อุตฺตร) ปายาสิวิมานวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

อิติ ปรมตฺถทีปนิยา ขุทฺทก-อฏฺฐกถาย วิมานวตฺถุสฺมึ

ทสวตฺถุปฏิมณฺฑิตสฺส ฉฏฺฐสฺส ปายาสิวคฺคสฺส

อตฺถวณฺณนา นิฏฺฐิตา.