๒. สํกิณฺณวคฺควณฺณนา

๗๕๘. ปุพฺพสฺมึ กณฺฑทฺวเย พุทฺธาทีนิ นามานิ สมานตฺถานิ ปกรเณน นิพทฺธานิ, อสฺมิมฺปิ กณฺเฑ โสภนาทีนิ วิเสสนนามานิ, สมยาทีนฺยเนกตฺถานิ, จิรสฺสมาทีนิ จ อพฺยยานิ ปกรเณเนว นิพทฺธานิ, อิทานิ ปน ปุพฺพวคฺเคสุ วิตฺถารภยา เย น นิพทฺธา, ตํสงฺคหตฺถํ, ตํสมยานุปาลนตฺถญฺจ สํกิณฺณมารภเต ‘‘เญ ยฺย’’มิจฺจาทินา. ตสฺสตฺโถ – อิหาปิ สํกิณฺณวคฺเคปิ กฺวาปิ กตฺถจิ กฺริยาทีสุ ปจฺจยตฺถวเสน อาปจฺจยาทีนํ อิตฺถิลิงฺคาทิภาวโชตกสฺส สภาวสฺส วเสน ลิงฺคํ อิตฺถิลิงฺคาทิกํ เญยฺยนฺติ. จกาเรน ภิยฺโย รูปนฺตราทิปริคฺคโหปิ. อิหาติ จ อุปลกฺขณํ, วคฺคนฺตเรสุปิ ปจฺจยตฺถวเสน ลิงฺคาทินิจฺฉยสมฺภวโต.

กตฺตพฺพโต กฺริยา, กร กรเณ, โณฺย, อิการาคโม, อสฺสิ, วณฺณวิปริยเย กฺริยา, กฺริยมฺปิ, ริริยปจฺจเย กิริยํ, กิริยาปิ. รมฺมปจฺจเย กมฺมํ.

ติกํ จิตฺโตปสเม. สมุ อุปสเม,ติ, สนฺติ. ถมฺหิ สมโถ.อมฺหิ สโม.

ติกํ กาโยปสเม. ทมุ อุปสเม. ถมฺหิ ทมโถ. ติมฺหิ ทนฺติ. จิตฺโตปสเมเปฺยเต.

สุทฺธกมฺมนิ วตฺตํ ภวติ. วตฺต วตฺตเน, วตฺต สมาทาเน วา วตฺตํ, อสีติมหาวตฺตาทิ.

อาสงฺควจนํ อาสตฺตวจนํ สทฺทสรูปํ ปรายณํ นาม วุตฺตํ, ตญฺจ ตีสุ. ปรํ อายนํ อายตฺโต ตาณํ ปรายณํ, กมฺมาสตฺโต อิจฺจตฺโถ, สากลฺยวจเน ตุ ปารายณํ, ปารํ ปริยนฺตํ อยนฺติ คจฺฉนฺติ กสฺสจิ อเนนาติ ปารายณํ, ยุ, ณตฺตํ, ยถา – นามปารายณํ, ธาตุปารายณํ.

๗๕๙. ติกํ ทฺวิธาภาเว. ภิทิ ทฺวิธากรเณ, โณ. ทร วิทารเณ. ผุฏ วิกสเน, ผุฏ เภทเน วา, ยุ.

ทฺวยํ ตปฺปเน. ตป ปีณเน, ยุ. ปี ตปฺปเน, ยุ, กิยาทิ, นสฺส ณตฺตํ. อวนมฺปิ, อว ปาลเน, ทิตฺติยญฺจ อเนกตฺถตฺตา.

ทฺวยํ สาเป. กุส อวฺหาเน, เภทเน จ, ยุ. สนฺช สงฺเค, อภิสงฺโค.

ติกํ ยาจนายํ. ภิกฺข ยาจเน, ยุ. ยาจ ยาจเน. อตฺถ ยาจเน. อทฺทโนปฺยตฺร, อทฺท คติมฺหิ, ยาจเน จ.

๗๖๐. นิมิตฺตรหิตํ ยทิจฺฉา นาม, ยา ยา อิจฺฉา อธิปฺปาโย ยทิจฺฉา นาม. เสริตาปิ.

ติกํ อาปุจฺฉเน, อาปุจฺฉนญฺจ คมนาคมนาทิสมเย สุหชฺช พนฺธวาทีนมาลิงฺคน จุมฺพนสฺวาคตปิยวจนาโรคฺยปุจฺฉนคมนานุญฺญาทินา อานนฺทนํ. ปุจฺฉ ปุจฺฉเน, อาปุจฺฉนํ. นนฺท สมิทฺธิยํ, อานนฺทนํ. สภาช ปีติทสฺสเนสุ, สภาช ปีติวจเนสุ วา, จุราทิ, ยุ, สภาชนํ.

ทฺวยํ นเย. ญายนฺติ เยนาติ ญาโย, อาการนฺตานมาโย. นฺยาโยปิ, นิสฺเสสโต อยติ เยน นฺยาโย. นี นเย, อยาเทโส, นโย.

ทฺวยํ วุทฺธิมฺหิ. ผา วุทฺธิมฺหิ, ผาย วุทฺธิยํ วา, ยโลโป,ติ, ผาติ, นาริยํ. วทฺธ วทฺธเน,ติ, ทโลโป, ธฒภเหหิ ธฒา จ, อสฺสุ, วุทฺธิ, วุฑฺฒิปิ.

๗๖๑. กิลม หาสกฺขเย, โถ, กิลมโถ. ยุมฺหิ กิลมนํ. สู ปาณิปสเว, ปสวนํ ปสโว, ติมฺหิ ปสูติ.

กส คติยํ หึสายญฺจ, นิคฺคหีตาคโม, อุกฺกํโส, กส วิเลขเน วา. อติสโย วุตฺโต. ภุสาทโย ปมาณาติสยวเสน วุตฺตา, อุกฺกํโส คุณาติสยวเสน วุตฺโต, อติสโย ปน อุภยวเสนาติ อุภยตฺร นิทฺทิฏฺฐานํ เภโท. ติกํ ชยเน. ชยนํ ชโย, ยุ, ชยนํ. ติมฺหิ ชิติ, นารี.

๗๖๒. พนฺธนนฺตานิ เทฺว เทฺว นามานิ. วส กนฺติยํ. กมุ กนฺติยํ,ติ. วิธ เวธเน, พฺยถเน จ อเนกตฺถตฺตา, อ, อิการสฺส ยาเทโส, พฺยโธ, เวโธ. คห อุปาทาเน นิพนฺธเน จ, คโห, คาโห จ. วร อาวรเณ, วโร. วุ สํวรเณ,ติ, วุติ. ปจ ปาเก, อิตฺถิยมติยโว วา, อ. ปจนํ ปาโก, โณ.

ทฺวยํ อาหฺวาเน. หุ ทานาทนหพฺยปฺปทาเนสุ, โณ, หโว. ติมฺหิ หุติ. ทฺวยํ อนุภวเน. วิท ญาเณ, โณ, เวโท. วิท เวทนาขฺยานนิวาเสสุ, จุราทิ, ยุ, เวทนํ, วากาโร เวทนาสทฺทสฺส นปุํสกตฺตาเปกฺโข.

๗๖๓. ทฺวยํ ธนาทิชานิยํ. ชร วโยหานิมฺหิ, ยุ, ชีรณํ, อสฺสี. หา จาเค, ยุ, นทาทิ, รสฺโส, หสฺส โช, ชานิ. ตา ปาลเน, ยุ, ณตฺตํ. ทฺวยํ ปมาเณ. มา มาเน,ติ, ปมิติ. อมฺหิ ปมา.

ทฺวยํ สํโยเค. สิลิส อาลิงฺคเน. สํปุพฺโพ ธา ธารเณ, อิ, สนฺธนํ สนฺธิ. ทฺวยํ ขเย. ขิ ขเย, โณ, อิสฺเส, เอ อย, ขโย. จิ จเย, อปปุพฺโพ ขเย. ทฺวยํ สทฺเท. รุ สทฺเท, โณ, วุทฺธฺยาเทโส. รณ สทฺเท. อ, รโณ.

๗๖๔. คท พฺยตฺติยํ วาจายํ, โณ, อ จ, นิคาโท, นิคโท จ. ทฺวยํ มเท. มท อุมฺมาเท, มาโท, มโท จ. สิ พนฺธเน,ติ, สิติ.

ติกํ อากาเร. อากรณํ อากาโร, อเนกตฺถตฺตา มุขวงฺกาทฺยงฺควิกาโร วา, อิงฺคติ ชานาตีติ วา เยน อากาโร. อิงฺค คมนตฺโถ, โต, อ จ, อิงฺคิตํ, อิงฺโค จ. อตฺถสฺส ธนสฺส อปคโม วินาโส พฺยโย นาม. พฺยย จิตฺตสมุสฺสคฺเค.

๗๖๕. ทฺวยํ อนฺตราเย. จุติปฏิสนฺธีนมนฺตเร อยตีติ อนฺตราโย. ปฏิปกฺขวเสน อูหติ ปวตฺตตีติ ปจฺจูโห, อถ วา การิยสิทฺธิ อนฺตรํ พฺยวธานํ อยติ คมยตีติ อนฺตราโย. ปจฺจูหนฺติ วินิหนฺตีติ ปจฺจูโห.

วิกรณํ อญฺญถา ภวนนฺติ วิกาโร, วิกติ จ, กร กรเณ, โณ,ติ จ.

ทฺวยํ สภาววิคเม. สิลิส อาลิงฺคเน, ปวิปุพฺโพ ตํสภาววิคเม, วิคโต ธุโร สทิสภาโว ยสฺมาติ วิธุโร, ‘‘วิธุรํ ปวิสิเลเส, กฺลิวญฺจ วิกเล ติสู’’ติ [จินฺตามณิฏีกา ๒๒.๒๐] รภโส. วิธ วิธาเน วา, อุโร. ทฺวยํ อาสเน. วิส ปเวสเน, อุปเวสนํ. อาส อุปเวสเน, อาสนํ.

๗๖๖. ติปาทํ อธิปฺปาเย. จิตฺตมธฺยาคนฺตฺวา สยตีติ อชฺฌาสโย. อนมิปุพฺเพ อาสโย. อธิปยติ จิตฺเตติ อธิปฺปาโย, โณ, ปย คมเน. จิตฺเต อภิสนฺธายตีติ อภิสนฺธิ, ทฺวีสุ. ภวติ จิตฺเตติ ภาโว, โณ. อธิมุจฺจนํ จิตฺเต อธิฏฺฐานํ อธิมุตฺติ, นารี. ฉนฺโท ตณฺหายมฺปิ วุตฺโต.

ทฺวยํ อาทีนเว. โทโส ปฏิเฆ วุตฺโต. อา ภุโส ทีนํ วายติ คมยตีติ อาทีนโว, ทีน ทุคฺคตภาเว, โว, วี คมเน จ.

๗๖๗. ทฺวยํ อานิสํเส. สํส หึสาถุตีสุ, อานิสํโส อมุขฺยผเล, มุขฺยผเล จ, ตถา คุโณ. คุณ ปกาสเน, ปกาเสติ การณนฺติ คุโณ, คณ สงฺขฺยาเน วา, อสฺสุ, คุโณ. ทฺวยํ มชฺเฌ. มช สุทฺธิยํ, โฌ. วิปุพฺเพ เวมชฺฌํ.

ทฺวยํ ตรุณสูริยฏฺฐาเน. อหสฺส มชฺโฌ มชฺฌโห, โส เอว มชฺฌนฺหิโก, หสฺส โนฺห [โมคฺคลฺลาน ๓.๑๑๐ สุตฺตํ ปสฺสิตพฺพํ]. อหสฺส มชฺโฌ มชฺฌโนฺห, มชฺฌนฺโตปิ. ทฺวยํ นานตฺตายํ. วิคตา มตฺตา สทิสปฺปมาณํ เอเตน เหตุภูเตน เวมตฺตํ. นานเมว นานตา, นานสทฺโท ปุนฺนปุํสเก, อพฺยเย ตุ นานา.

๗๖๘. ทฺวยํ นิทฺทาปฏิกฺเขเป. ชาคร นิทฺทกฺขเย, ชาครเมว ชาคริโย. ทฺวยํ ชลาทีนมวิจฺฉนฺนายํ สนฺตติยํ. วหติสฺมา โณ, ปวาโห. วตุ อาวตฺตเน,ติ, ปวตฺติ.

ติกํ วิตฺถาเร. อสุ เขปเน, โณ, พฺยาโส. ปปุพฺโพ ปญฺจ วิตฺถาเร. ถร สนฺถรเณ, ปาทิปุพฺโพ จ วิตฺถาเร. ติกํ สํยเม. ยมุ อุปรเม, โณ, ยาโม. อิตเรสุ อ.

๗๖๙. ทฺวยํ คตฺตานํ มทฺทเน. ‘‘สมฺพาหโน’งฺคมทฺทโก’’ติ โวปาลิโต, สํปุพฺโพ วาห ปยตเน, มทฺทเน วา, ยุ. มทฺท มทฺทเน. ทฺวยํ นานารมฺมณาทีสุ วิสปฺปเน. สร คมเน, ณ. สปฺป คมเน, ยุ, วิสปฺปนํ.

ทฺวยํ ปริจเย. ถุ อภิตฺถเว. จิ จเย. ติกํ สงฺคเม. มิล สิเลสเน, โณ, สกตฺเถ โก, เมลโก. สนฺช สงฺเค, โณ. สํปุพฺพา คมิโต อ.

๗๗๐. สนฺนิกฏฺฐมฺหิ สมีเป สนฺนิธิสทฺโท, สนฺนิธานํ สนฺนิธิ, ปุเม, ฐปเนปฺยยํ. นส อทสฺสเน, โณ. ทิส เปกฺขเน, ยุ, ทิสฺสาเทโส, อิสฺสตฺตํ.

ติกํ ธญฺญาทีนํ ลวเน. ลู เฉทเน, อ. ณมฺหิ อภิลาโว. ยุมฺหิ ลวนํ. ทฺวยํ ขณปฺปตฺติยํ. ปปุพฺโพ ถุ อภิตฺถเว. สร คมเน, อวสโร. สมาติ เทฺว ตุลฺยตฺถา.

๗๗๑. จตุกฺกํ ปริโยสาเน. สา ตนุกรเณ, ยุ, โอสานํ. ปริปุพฺโพ ปริโยสานํ. อุกฺกํสาติสยา ปกฏฺเฐปฺยุตฺตา.

ทฺวยํ สณฺฐาเน. วิส ปเวสเน, สนฺนิเวโส. ฐา คตินิวตฺติยํ, ยุ, สณฺฐานํ. ทฺวยํ อพฺภนฺตรวาจกํ ปาฏิปทิกํ. อถ วา อภิ พนฺธเน, อโร, ธาตฺวตฺถานุวตฺตโก อภิ, อพฺภนฺตรํ. อพฺภาภาเว อนฺตรํ.

๗๗๒. ติกํ ปาฏิหาริเย. หิ คติมฺหิ, ปฏิโต หิสฺส เหรณ หีรณ, ปาฏิเหรํ, ปาฏิหีรํ. ยทาทินา หาริยญฺจ, ปาฏิหาริยํ, อถ วา ปฏิปกฺเข หรตีติ ปาฏิหีรํ, โณ, อสฺสี. เอการาเทเส ปาฏิเหรํ. ณฺยมฺหิ ปาฏิหาริยํ, วิหตุปกฺกิเลเสน ปจฺจาหริตพฺพํ ปวตฺเตตพฺพนฺติ ปาฏิหีรนฺติอาทิปิ กาตพฺพํ.

ทฺวยํ กตฺตพฺพมตฺเต. กรมฺหา ริจฺจ, กิจฺจํ, อวสฺสํ กาตพฺเพปิ. อนียปจฺจเย กรณียํ.

ทฺวยํ ปุปฺผาทินา อุทกาทีนํ ปริภาวเน. สุนฺทรํ กรียเต เยนาติ สงฺขาโร, โณ, ขราเทโส. วส นิวาเส, ยุ, วาสนา, กิเลสาทีนํ สตฺติวิเสเสปิ. สา หิ กุสลาปิ อตฺถิ อกุสลาปิ อพฺยากตาปิ, ตถา ปหาตพฺพาปิ อตฺถิ อปฺปหาตพฺพาปิ. ตตฺถ ยา กุสลาพฺยากตา, น สา ปหาตพฺพา. ยา ปน อกุสลา, สา สุขุมตรตาย ภควโตเยว อริยมคฺเคน ปหาตพฺพา, นาญฺเญสํ. เอวํ สนฺเต อริยานมฺปิ อปายูปปตฺติ สิยาติ? น สิยา, สพฺเพสเมว อริยานํ อปายูปปตฺติเหตุกาย วาสนาย ปหีนตฺตา. ทุวิธา หิ อกุสลา วาสนา กายวจีปโยคเหตุภูตา จ อปายูปปตฺติเหตุภูตา จ. ตตฺถ ปุริมา ภควโตเยว อริยมคฺเคน ปหาตพฺพา, อิตรา สพฺเพสมฺปิ อริยมคฺเคนาติ, ตสฺมา ยํ วุตฺตํ ‘‘พุทฺธาว สวาสเน กิเลเส ปชหิตุํ สกฺโกนฺติ, นาญฺเญ’’ติ, ตํ กายวจีปโยคเหตุภูตํ วาสนํ สนฺธาย วุตฺตํ, เนตรนฺติ นิฏฺฐเมตฺถาวคนฺตพฺพํ.

๗๗๓. ติกํ ธญฺญาทีนํ ปูตกรเณ. ปู ปวเน, ยุ. อปจฺจเย ปโว. ณมฺหิ นิปฺปาโว. ทฺวยํ ตสเร. ตส อุพฺเพเค, อโร. สุตฺเตน เวฐนํ สุตฺตเวฐนํ.

ทฺวยํ ทุคฺคสญฺจาเร. สงฺกมฺยเต เยนาติ สงฺกโม. สญฺจรนฺติ อเนนาติ สญฺจาโร, ทุคฺคสฺส สญฺจาโร ทุคฺคสญฺจาโร. ทฺวยํ ปฐมารมฺเภ. ปฐมํ กโม ปกฺกโม, อุปกฺกโม จ.

๗๗๔. ติกํ ปาเฐ. ปฐ วิยตฺติยํ วาจายํ, โณ, ปาโฐ. นิปุพฺเพ นิปาโฐ, อมฺหิ นิปโฐ. ทฺวยํ อปหริตาทิโน วตฺถุโน อเนฺวสเน. จิ จเย, จยนมตฺร อเนฺวสนํ. มคฺค อเนฺวสเน, จุราทิ, ยุ, เอเต เทฺว อปุเม, สํวิกฺขนํปฺยตฺร.

จตุกฺกํ อาลิงฺคเน. ลิงฺค คตฺยตฺโถ. สนฺช สงฺเค. สิลิส อาลิงฺคเน. คุห สํวรเณ, ยุ, ปริรมฺโภปฺยตฺร. รมฺภ สทฺเท.

๗๗๕. จตุกฺกํ อาโลกเน. โลก ทสฺสเน. เฌ จินฺตายํ. อิกฺข ทสฺสนงฺเกสุ. ทิส เปกฺขเน, สพฺพตฺร ภาเว ยุ.

จตุกฺกํ นิรากรเณ. ทิส เปกฺขเน. อสุ เขปเน, นิรสนํ. ปติ อาปุพฺโพ ขากถเน. กร กรเณ, อิตฺถิยมติยโว วา,ติ.

๗๗๖. ปญฺจกํ วิปริยเย. วิปริปุพฺโพ อสุ เขปเน, โณ, วิปลฺลาโส. อญฺเญน ปกาเรน ภวนํ อญฺญถาภาโว. วิปริปุพฺโพ อย คมเน, วิปริยโย. อสุ เขปเน, วิปริยาโส.

ติกํ อติกฺกเม. อติกฺกมนํ อติกฺกโม. อติกฺกมฺม ปตนํ อติปาโต. อย คมเน, อุปจฺจโย.

สํกิณฺณวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา.