౧. అన్తేపురసిక్ఖాపదం

౪౯౪. తేన సమయేన బుద్ధో భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. తేన ఖో పన సమయేన రాజా పసేనది కోసలో ఉయ్యానపాలం ఆణాపేసి – ‘‘గచ్ఛ, భణే, ఉయ్యానం సోధేహి. ఉయ్యానం గమిస్సామా’’తి. ‘‘ఏవం, దేవా’’తి ఖో సో ఉయ్యానపాలో రఞ్ఞో పసేనదిస్స కోసలస్స పటిస్సుత్వా ఉయ్యానం సోధేన్తో అద్దస భగవన్తం అఞ్ఞతరస్మిం రుక్ఖమూలే నిసిన్నం. దిస్వాన యేన రాజా పసేనది కోసలో తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా రాజానం పసేనదిం కోసలం ఏతదవోచ – ‘‘సుద్ధం, దేవ, ఉయ్యానం. అపిచ, భగవా తత్థ నిసిన్నో’’తి. ‘‘హోతు, భణే! మయం భగవన్తం పయిరుపాసిస్సామా’’తి. అథ ఖో రాజా పసేనది కోసలో ఉయ్యానం గన్త్వా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి. తేన ఖో పన సమయేన అఞ్ఞతరో ఉపాసకో భగవన్తం పయిరుపాసన్తో నిసిన్నో హోతి. అద్దసా ఖో రాజా పసేనది కోసలో తం ఉపాసకం భగవన్తం పయిరుపాసన్తం నిసిన్నం. దిస్వాన భీతో అట్ఠాసి. అథ ఖో రఞ్ఞో పసేనదిస్స కోసలస్స ఏతదహోసి – ‘‘నారహతాయం పురిసో పాపో హోతుం, యథా భగవన్తం పయిరుపాసతీ’’తి. యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. అథ ఖో సో ఉపాసకో భగవతో గారవేన రాజానం పసేనదిం కోసలం నేవ అభివాదేసి న పచ్చుట్ఠాసి. అథ ఖో రాజా పసేనది కోసలో అనత్తమనో అహోసి – ‘‘కథఞ్హి నామాయం పురిసో మయి ఆగతే నేవ అభివాదేస్సతి న పచ్చుట్ఠేస్సతీ’’తి! అథ ఖో భగవా రాజానం పసేనదిం కోసలం అనత్తమనం విదిత్వా రాజానం పసేనదిం కోసలం ఏతదవోచ – ‘‘ఏసో ఖో, మహారాజ, ఉపాసకో బహుస్సుతో ఆగతాగమో కామేసు వీతరాగో’’తి. అథ ఖో రఞ్ఞో పసేనదిస్స కోసలస్స ఏతదహోసి – ‘‘నారహతాయం ఉపాసకో ఓరకో హోతుం, భగవాపి ఇమస్స వణ్ణం భాసతీ’’తి. తం ఉపాసకం ఏతదవోచ – ‘‘వదేయ్యాసి, ఉపాసక, యేన అత్థో’’తి. ‘‘సుట్ఠు, దేవా’’తి. అథ ఖో భగవా రాజానం పసేనదిం కోసలం ధమ్మియా కథాయ సన్దస్సేసి సమాదపేసి సముత్తేజేసి సమ్పహంసేసి. అథ ఖో రాజా పసేనది కోసలో భగవతా ధమ్మియా కథాయ సన్దస్సితో సమాదపితో సముత్తేజితో సమ్పహంసితో ఉట్ఠాయాసనా భగవన్తం అభివాదేత్వా పదక్ఖిణం కత్వా పక్కామి.

౪౯౫. తేన ఖో పన సమయేన రాజా పసేనది కోసలో ఉపరిపాసాదవరగతో హోతి. అద్దసా ఖో రాజా పసేనది కోసలో తం ఉపాసకం రథికాయ [రథియాయ (ఇతిపి)] ఛత్తపాణిం గచ్ఛన్తం. దిస్వాన పక్కోసాపేత్వా ఏతదవోచ – ‘‘త్వం కిర, ఉపాసక, బహుస్సుతో ఆగతాగమో. సాధు, ఉపాసక, అమ్హాకం ఇత్థాగారం ధమ్మం వాచేహీ’’తి. ‘‘యమహం [యమ్పాహం (సీ.)], దేవ, జానామి అయ్యానం వాహసా, అయ్యావ దేవస్స ఇత్థాగారం ధమ్మం వాచేస్సన్తీ’’తి. అథ ఖో రాజా పసేనది కోసలో – ‘‘సచ్చం ఖో ఉపాసకో ఆహా’’తి యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో రాజా పసేనది కోసలో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘సాధు, భన్తే, భగవా ఏకం భిక్ఖుం ఆణాపేతు యో అమ్హాకం ఇత్థాగారం ధమ్మం వాచేస్సతీ’’తి. అథ ఖో భగవా రాజానం పసేనదిం కోసలం ధమ్మియా కథాయ సన్దస్సేసి…పే… పదక్ఖిణం కత్వా పక్కామి. అథ ఖో భగవా ఆయస్మన్తం ఆనన్దం ఆమన్తేసి – ‘‘తేనహానన్ద, రఞ్ఞో ఇత్థాగారం ధమ్మం వాచేహీ’’తి. ‘‘ఏవం, భన్తే’’తి ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో భగవతో పటిస్సుత్వా కాలేన కాలం పవిసిత్వా రఞ్ఞో ఇత్థాగారం ధమ్మం వాచేతి. అథ ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ యేన రఞ్ఞో పసేనదిస్స కోసలస్స నివేసనం తేనుపసఙ్కమి.

౪౯౬. తేన ఖో పన సమయేన రాజా పసేనది కోసలో మల్లికాయ దేవియా సద్ధిం సయనగతో హోతి. అద్దసా ఖో మల్లికా దేవీ ఆయస్మన్తం ఆనన్దం దూరతోవ ఆగచ్ఛన్తం. దిస్వాన సహసా వుట్ఠాసి; పీతకమట్ఠం దుస్సం పభస్సిత్థ. అథ ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో తతోవ పటినివత్తిత్వా ఆరామం గన్త్వా భిక్ఖూనం ఏతమత్థం ఆరోచేసి. యే తే భిక్ఖూ అప్పిచ్ఛా…పే… తే ఉజ్ఝాయన్తి ఖియ్యన్తి విపాచేన్తి – ‘‘కథఞ్హి నామ ఆయస్మా ఆనన్దో పుబ్బే అప్పటిసంవిదితో రఞ్ఞో అన్తేపురం పవిసిస్సతీ’’తి…పే… సచ్చం కిర త్వం, ఆనన్ద, పుబ్బే అప్పటిసంవిదితో రఞ్ఞో అన్తేపురం పవిససీతి? ‘‘సచ్చం, భగవా’’తి. విగరహి బుద్ధో భగవా…పే… కథఞ్హి నామ త్వం, ఆనన్ద, పుబ్బే అప్పటిసంవిదితో రఞ్ఞో అన్తేపురం పవిసిస్ససి! నేతం, ఆనన్ద, అప్పసన్నానం వా పసాదాయ…పే… విగరహిత్వా…పే… ధమ్మిం కథం కత్వా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి –

౪౯౭. [అ. ని. ౧౦.౪౫] ‘‘దసయిమే, భిక్ఖవే, ఆదీనవా రాజన్తేపురప్పవేసనే. కతమే దస? ఇధ, భిక్ఖవే, రాజా మహేసియా సద్ధిం నిసిన్నో హోతి, తత్థ భిక్ఖు పవిసతి. మహేసీ వా భిక్ఖుం దిస్వా సితం పాతుకరోతి. భిక్ఖు వా మహేసిం దిస్వా సితం పాతుకరోతి. తత్థ రఞ్ఞో ఏవం హోతి – ‘‘అద్ధా ఇమేసం కతం వా కరిస్సన్తి వా’’తి. అయం, భిక్ఖవే, పఠమో ఆదీనవో రాజన్తేపురప్పవేసనే.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, రాజా బహుకిచ్చో బహుకరణీయో. అఞ్ఞతరం ఇత్థిం గన్త్వా నస్సరతి. సా తేన గబ్భం గణ్హి. తత్థ రఞ్ఞో ఏవం హోతి – ‘‘న ఖో ఇధ అఞ్ఞో కోచి పవిసతి అఞ్ఞత్ర పబ్బజితేన. సియా ను ఖో పబ్బజితస్స కమ్మ’’న్తి. అయం, భిక్ఖవే, దుతియో ఆదీనవో రాజన్తేపురప్పవేసనే.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, రఞ్ఞో అన్తేపురే అఞ్ఞతరం రతనం నస్సతి. తత్థ రఞ్ఞో ఏవం హోతి – ‘‘న ఖో ఇధ అఞ్ఞో కోచి పవిసతి అఞ్ఞత్ర పబ్బజితేన. సియా ను ఖో పబ్బజితస్స కమ్మ’’న్తి. అయం, భిక్ఖవే, తతియో ఆదీనవో రాజన్తేపురప్పవేసనే.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, రఞ్ఞో అన్తేపురే అబ్భన్తరా గుయ్హమన్తా బహిద్ధా సమ్భేదం గచ్ఛన్తి. తత్థ రఞ్ఞో ఏవం హోతి – ‘‘న ఖో ఇధ అఞ్ఞో కోచి పవిసతి అఞ్ఞత్ర పబ్బజితేన. సియా ను ఖో పబ్బజితస్స కమ్మ’’న్తి. అయం, భిక్ఖవే, చతుత్థో ఆదీనవో రాజన్తేపురప్పవేసనే.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, రఞ్ఞో అన్తేపురే పుత్తో వా పితరం పత్థేతి పితా వా పుత్తం పత్థేతి. తేసం ఏవం హోతి – ‘‘న ఖో ఇధ అఞ్ఞో కోచి పవిసతి అఞ్ఞత్ర పబ్బజితేన. సియా ను ఖో పబ్బజితస్స కమ్మ’’న్తి. అయం, భిక్ఖవే, పఞ్చమో ఆదీనవో రాజన్తేపురప్పవేసనే.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, రాజా నీచట్ఠానియం ఉచ్చే ఠానే ఠపేతి. యేసం తం అమనాపం తేసం ఏవం హోతి – ‘‘రాజా ఖో పబ్బజితేన సంసట్ఠో. సియా ను ఖో పబ్బజితస్స కమ్మ’’న్తి. అయం, భిక్ఖవే, ఛట్ఠో ఆదీనవో, రాజన్తేపురప్పవేసనే.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, రాజా ఉచ్చట్ఠానియం నీచే ఠానే ఠపేతి. యేసం తం అమనాపం తేసం ఏవం హోతి – ‘‘రాజా ఖో పబ్బజితేన సంసట్ఠో. సియా ను ఖో పబ్బజితస్స కమ్మ’’న్తి. అయం, భిక్ఖవే, సత్తమో ఆదీనవో రాజన్తేపురప్పవేసనే.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, రాజా అకాలే సేనం ఉయ్యోజేతి. యేసం తం అమనాపం తేసం ఏవం హోతి – ‘‘రాజా ఖో పబ్బజితేన సంసట్ఠో. సియా ను ఖో పబ్బజితస్స కమ్మ’’న్తి. అయం, భిక్ఖవే, అట్ఠమో ఆదీనవో రాజన్తేపురప్పవేసనే.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, రాజా కాలే సేనం ఉయ్యోజేత్వా అన్తరామగ్గతో నివత్తాపేతి. యేసం తం అమనాపం తేసం ఏవం హోతి – ‘‘‘రాజా ఖో పబ్బజితేన సంసట్ఠో. సియా ను ఖో పబ్బజితస్స కమ్మ’’న్తి. అయం, భిక్ఖవే, నవమో ఆదీనవో రాజన్తేపురప్పవేసనే.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, రఞ్ఞో రాజన్తేపురం హత్థిసమ్మద్దం అస్ససమ్మద్దం రథసమ్మద్దం రజ్జనీయాని [రజ్జనీయాని (క.)] రూపసద్దగన్ధరసఫోట్ఠబ్బాని, యాని న పబ్బజితస్స సారుప్పాని. అయం, భిక్ఖవే, దసమో ఆదీనవో రాజన్తేపురప్పవేసనే. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, దస ఆదీనవా రాజన్తేపురప్పవేసనే’’తి. అథ ఖో భగవా ఆయస్మన్తం ఆనన్దం అనేకపరియాయేన విగరహిత్వా దుబ్భరతాయ…పే… ఏవఞ్చ పన, భిక్ఖవే, ఇమం సిక్ఖాపదం ఉద్దిసేయ్యాథ –

౪౯౮. ‘‘యో పన భిక్ఖు రఞ్ఞో ఖత్తియస్స ముద్ధావసిత్తస్స [ముద్ధాభిసిత్తస్స (స్యా.)] అనిక్ఖన్తరాజకే అనిగ్గతరతనకే పుబ్బే అప్పటిసంవిదితో ఇన్దఖీలం అతిక్కామేయ్య, పాచిత్తియ’’న్తి.

౪౯౯. యో పనాతి యో యాదిసో…పే… భిక్ఖూతి…పే… అయం ఇమస్మిం అత్థే అధిప్పేతో భిక్ఖూతి.

ఖత్తియో నామ ఉభతో సుజాతో హోతి, మాతితో చ పితితో చ సంసుద్ధగహణికో, యావ సత్తమా పితామహయుగా అక్ఖిత్తో అనుపకుట్ఠో జాతివాదేన.

ముద్ధావసిత్తో నామ ఖత్తియాభిసేకేన అభిసిత్తో హోతి.

అనిక్ఖన్తరాజకేతి రాజా సయనిఘరా అనిక్ఖన్తో హోతి.

అనిగ్గతరతనకేతి మహేసీ సయనిఘరా అనిక్ఖన్తా హోతి, ఉభో వా అనిక్ఖన్తా హోన్తి.

పుబ్బే అప్పటిసంవిదితోతి పుబ్బే అనామన్తేత్వా.

ఇన్దఖీలో నామ సయనిఘరస్స ఉమ్మారో వుచ్చతి.

సయనిఘరం నామ యత్థ కత్థచి రఞ్ఞో సయనం పఞ్ఞత్తం హోతి, అన్తమసో సాణిపాకారపరిక్ఖిత్తమ్పి.

ఇన్దఖీలం అతిక్కామేయ్యాతి పఠమం పాదం ఉమ్మారం అతిక్కామేతి, ఆపత్తి దుక్కటస్స. దుతియం పాదం అతిక్కామేతి, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స.

౫౦౦. అప్పటిసంవిదితే అప్పటిసంవిదితసఞ్ఞీ ఇన్దఖీలం అతిక్కామేతి, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స. అప్పటిసంవిదితే వేమతికో ఇన్దఖీలం అతిక్కామేతి, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స. అప్పటిసంవిదితే పటిసంవిదితసఞ్ఞీ ఇన్దఖీలం అతిక్కామేతి, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స.

పటిసంవిదితే అప్పటిసంవిదితసఞ్ఞీ, ఆపత్తి దుక్కటస్స. పటిసంవిదితే వేమతికో, ఆపత్తి దుక్కటస్స. పటిసంవిదితే పటిసంవిదితసఞ్ఞీ, అనాపత్తి.

౫౦౧. అనాపత్తి పటిసంవిదితే, న ఖత్తియో హోతి, న ఖత్తియాభిసేకేన అభిసిత్తో హోతి, రాజా సయనిఘరా నిక్ఖన్తో హోతి, మహేసీ సయనిఘరా నిక్ఖన్తా హోతి, ఉభో వా నిక్ఖన్తా హోన్తి, న సయనిఘరే, ఉమ్మత్తకస్స, ఆదికమ్మికస్సాతి.

అన్తేపురసిక్ఖాపదం నిట్ఠితం పఠమం.