౨. రతనసిక్ఖాపదం

౫౦౨. తేన సమయేన బుద్ధో భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. తేన ఖో పన సమయేన అఞ్ఞతరో భిక్ఖు అచిరవతియా నదియా నహాయతి. అఞ్ఞతరోపి బ్రాహ్మణో పఞ్చసతానం థవికం థలే నిక్ఖిపిత్వా అచిరవతియా నదియా నహాయన్తో విస్సరిత్వా అగమాసి. అథ ఖో సో భిక్ఖు – ‘‘తస్సాయం బ్రాహ్మణస్స థవికా, మా ఇధ నస్సీ’’తి అగ్గహేసి. అథ ఖో సో బ్రాహ్మణో సరిత్వా తురితో ఆధావిత్వా తం భిక్ఖుం ఏతదవోచ – ‘‘అపి మే, భో, థవికం పస్సేయ్యాసీ’’తి? ‘‘హన్ద, బ్రాహ్మణా’’తి అదాసి. అథ ఖో తస్స బ్రాహ్మణస్స ఏతదహోసి – ‘‘కేన ను ఖో అహం ఉపాయేన ఇమస్స భిక్ఖునో పుణ్ణపత్తం న దదేయ్య’’న్తి! ‘‘న మే, భో, పఞ్చసతాని, సహస్సం మే’’తి పలిబున్ధేత్వా ముఞ్చి. అథ ఖో సో భిక్ఖు ఆరామం గన్త్వా భిక్ఖూనం ఏతమత్థం ఆరోచేసి. యే తే భిక్ఖూ అప్పిచ్ఛా…పే… తే ఉజ్ఝాయన్తి ఖియ్యన్తి విపాచేన్తి – ‘‘కథఞ్హి నామ భిక్ఖు రతనం ఉగ్గహేస్సతీ’’తి…పే… సచ్చం కిర త్వం, భిక్ఖు, రతనం ఉగ్గహేసీతి? ‘‘సచ్చం, భగవా’’తి. విగరహి బుద్ధో భగవా…పే… కథఞ్హి నామ త్వం, మోఘపురిస, రతనం ఉగ్గహేస్ససి! నేతం, మోఘపురిస, అప్పసన్నానం వా పసాదాయ…పే… ఏవఞ్చ పన, భిక్ఖవే, ఇమం సిక్ఖాపదం ఉద్దిసేయ్యాథ –

‘‘యో పన భిక్ఖు రతనం వా రతనసమ్మతం వా ఉగ్గణ్హేయ్య వా ఉగ్గణ్హాపేయ్య వా, పాచిత్తియ’’న్తి.

ఏవఞ్చిదం భగవతా భిక్ఖూనం సిక్ఖాపదం పఞ్ఞత్తం హోతి.

౫౦౩. తేన ఖో పన సమయేన సావత్థియా ఉస్సవో హోతి. మనుస్సా అలఙ్కతప్పటియత్తా ఉయ్యానం గచ్ఛన్తి. విసాఖాపి మిగారమాతా అలఙ్కతప్పటియత్తా ‘‘ఉయ్యానం గమిస్సామీ’’తి గామతో నిక్ఖమిత్వా – ‘‘క్యాహం కరిస్సామి ఉయ్యానం గన్త్వా, యంనూనాహం భగవన్తం పయిరుపాసేయ్య’’న్తి ఆభరణం ఓముఞ్చిత్వా ఉత్తరాసఙ్గేన భణ్డికం బన్ధిత్వా దాసియా అదాసి – ‘‘హన్ద, జే, ఇమం భణ్డికం గణ్హాహీ’’తి. అథ ఖో విసాఖా మిగారమాతా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నం ఖో విసాఖం మిగారమాతరం భగవా ధమ్మియా కథాయ సన్దస్సేసి సమాదపేసి సముత్తేజేసి సమ్పహంసేసి. అథ ఖో విసాఖా మిగారమాతా భగవతా ధమ్మియా కథాయ సన్దస్సితా సమాదపితా సముత్తేజితా సమ్పహంసితా ఉట్ఠాయాసనా భగవన్తం అభివాదేత్వా పదక్ఖిణం కత్వా పక్కామి. అథ ఖో సా దాసీ తం భణ్డికం విస్సరిత్వా అగమాసి. భిక్ఖూ పస్సిత్వా భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘తేన హి, భిక్ఖవే, ఉగ్గహేత్వా నిక్ఖిపథా’’తి. అథ ఖో భగవా ఏతస్మిం నిదానే ఏతస్మిం పకరణే ధమ్మిం కథం కత్వా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, రతనం వా రతనసమ్మతం వా అజ్ఝారామే ఉగ్గహేత్వా వా ఉగ్గహాపేత్వా వా నిక్ఖిపితుం – ‘‘యస్స భవిస్సతి సో హరిస్సతీ’’తి. ఏవఞ్చ పన, భిక్ఖవే, ఇమం సిక్ఖాపదం ఉద్దిసేయ్యాథ –

‘‘యో పన భిక్ఖు రతనం వా రతనసమ్మతం వా, అఞ్ఞత్ర అజ్ఝారామా, ఉగ్గణ్హేయ్య వా ఉగ్గణ్హాపేయ్య వా, పాచిత్తియ’’న్తి.

ఏవఞ్చిదం భగవతా భిక్ఖూనం సిక్ఖాపదం పఞ్ఞత్తం హోతి.

౫౦౪. తేన ఖో పన సమయేన కాసీసు జనపదే అనాథపిణ్డికస్స గహపతిస్స కమ్మన్తగామో హోతి. తేన చ గహపతినా అన్తేవాసీ ఆణత్తో హోతి – ‘‘సచే భదన్తా ఆగచ్ఛన్తి భత్తం కరేయ్యాసీ’’తి. తేన ఖో పన సమయేన సమ్బహులా భిక్ఖూ కాసీసు జనపదే చారికం చరమానా యేన అనాథపిణ్డికస్స గహపతిస్స కమ్మన్తగామో తేనుపసఙ్కమింసు. అద్దసా ఖో సో పురిసో తే భిక్ఖూ దూరతోవ ఆగచ్ఛన్తే. దిస్వాన యేన తే భిక్ఖూ తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా తే భిక్ఖూ అభివాదేత్వా ఏతదవోచ – ‘‘అధివాసేన్తు, భన్తే, అయ్యా స్వాతనాయ గహపతినో భత్త’’న్తి. అధివాసేసుం ఖో తే భిక్ఖూ తుణ్హీభావేన. అథ ఖో సో పురిసో తస్సా రత్తియా అచ్చయేన పణీతం ఖాదనీయం భోజనీయం పటియాదాపేత్వా కాలం ఆరోచాపేత్వా అఙ్గులిముద్దికం ఓముఞ్చిత్వా తే భిక్ఖూ భత్తేన పరివిసిత్వా – ‘‘అయ్యా భుఞ్జిత్వా గచ్ఛన్తు, అహమ్పి కమ్మన్తం గమిస్సామీ’’తి అఙ్గులిముద్దికం విస్సరిత్వా అగమాసి. భిక్ఖూ పస్సిత్వా – ‘‘సచే మయం గమిస్సామ నస్సిస్సతాయం అఙ్గులిముద్దికా’’తి తత్థేవ అచ్ఛింసు. అథ ఖో సో పురిసో కమ్మన్తా ఆగచ్ఛన్తో తే భిక్ఖూ పస్సిత్వా ఏతదవోచ – ‘‘కిస్స, భన్తే, అయ్యా ఇధేవ అచ్ఛన్తీ’’తి? అథ ఖో తే భిక్ఖూ తస్స పురిసస్స ఏతమత్థం ఆరోచేత్వా సావత్థిం గన్త్వా భిక్ఖూనం ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. భిక్ఖూ భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అథ ఖో భగవా ఏతస్మిం నిదానే ఏతస్మిం పకరణే ధమ్మిం కథం కత్వా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, రతనం వా రతనసమ్మతం వా అజ్ఝారామే వా అజ్ఝావసథే వా ఉగ్గహేత్వా వా ఉగ్గహాపేత్వా వా నిక్ఖిపితుం – యస్స భవిస్సతి సో హరిస్సతీ’’తి. ఏవఞ్చ పన, భిక్ఖవే, ఇమం సిక్ఖాపదం ఉద్దిసేయ్యాథ –

౫౦౫. ‘‘యో పన భిక్ఖు రతనం వా రతనసమ్మతం వా, అఞ్ఞత్ర అజ్ఝారామా వా అజ్ఝావసథా వా, ఉగ్గణ్హేయ్య వా ఉగ్గణ్హాపేయ్య వా, పాచిత్తియం. రతనం వా పన భిక్ఖునా రతనసమ్మతం వా అజ్ఝారామే వా అజ్ఝావసథే వా ఉగ్గహేత్వా వా ఉగ్గహాపేత్వా వా నిక్ఖిపితబ్బం – ‘యస్స భవిస్సతి సో హరిస్సతీ’తి. అయం తత్థ సామీచీ’’తి.

౫౦౬. యో పనాతి యో యాదిసో…పే… భిక్ఖూతి…పే… అయం ఇమస్మిం అత్థే అధిప్పేతో భిక్ఖూతి.

రతనం నామ ముత్తా మణి వేళురియో సఙ్ఖో సిలా పవాలం రజతం జాతరూపం లోహితఙ్కో [లోహితకో (?)] మసారగల్లం.

రతనసమ్మతం నామ యం మనుస్సానం ఉపభోగపరిభోగం, ఏతం రతనసమ్మతం నామ.

అఞ్ఞత్ర అజ్ఝారామా వా అజ్ఝావసథా వాతి ఠపేత్వా అజ్ఝారామం అజ్ఝావసథం.

అజ్ఝారామో నామ పరిక్ఖిత్తస్స ఆరామస్స అన్తో ఆరామో, అపరిక్ఖిత్తస్స ఉపచారో.

అజ్ఝావసథో నామ పరిక్ఖిత్తస్స ఆవసథస్స అన్తో ఆవసథో, అపరిక్ఖిత్తస్స ఉపచారో.

ఉగ్గణ్హేయ్యాతి సయం గణ్హాతి, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స.

ఉగ్గణ్హాపేయ్యాతి అఞ్ఞం గాహాపేతి, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స.

రతనం వా పన భిక్ఖునా రతనసమ్మతం వా అజ్ఝారామే వా అజ్ఝావసథే వా ఉగ్గహేత్వా వా ఉగ్గహాపేత్వా వా నిక్ఖిపితబ్బన్తి రూపేన వా నిమిత్తేన వా సఞ్ఞాణం కత్వా నిక్ఖిపిత్వా ఆచిక్ఖితబ్బం – ‘‘యస్స భణ్డం నట్ఠం సో ఆగచ్ఛతూ’’తి. సచే తత్థ ఆగచ్ఛతి సో వత్తబ్బో – ‘‘ఆవుసో, కీదిసం తే భణ్డ’’న్తి? సచే రూపేన వా నిమిత్తేన వా సమ్పాదేతి దాతబ్బం, నో చే సమ్పాదేతి ‘‘విచినాహి ఆవుసో’’తి వత్తబ్బో. తమ్హా ఆవాసా పక్కమన్తేన యే తత్థ హోన్తి భిక్ఖూ పతిరూపా, తేసం హత్థే నిక్ఖిపిత్వా పక్కమితబ్బం. నో చే హోన్తి భిక్ఖూ పతిరూపా, యే తత్థ హోన్తి గహపతికా పతిరూపా, తేసం హత్థే నిక్ఖిపిత్వా పక్కమితబ్బం.

అయం తత్థ సామీచీతి అయం తత్థ అనుధమ్మతా.

౫౦౭. అనాపత్తి రతనం వా రతనసమ్మతం వా అజ్ఝారామే వా అజ్ఝావసథే వా ఉగ్గహేత్వా వా ఉగ్గహాపేత్వా వా నిక్ఖిపతి – ‘‘యస్స భవిస్సతి సో హరిస్సతీ’’తి, రతనసమ్మతం విస్సాసం గణ్హాతి, తావకాలికం గణ్హాతి, పంసుకూలసఞ్ఞిస్స, ఉమ్మత్తకస్స, ఆదికమ్మికస్సాతి.

రతనసిక్ఖాపదం నిట్ఠితం దుతియం.