౯. రతనవగ్గో

౧. అన్తేపురసిక్ఖాపదం

౪౯౪. తేన సమయేన బుద్ధో భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. తేన ఖో పన సమయేన రాజా పసేనది కోసలో ఉయ్యానపాలం ఆణాపేసి – ‘‘గచ్ఛ, భణే, ఉయ్యానం సోధేహి. ఉయ్యానం గమిస్సామా’’తి. ‘‘ఏవం, దేవా’’తి ఖో సో ఉయ్యానపాలో రఞ్ఞో పసేనదిస్స కోసలస్స పటిస్సుత్వా ఉయ్యానం సోధేన్తో అద్దస భగవన్తం అఞ్ఞతరస్మిం రుక్ఖమూలే నిసిన్నం. దిస్వాన యేన రాజా పసేనది కోసలో తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా రాజానం పసేనదిం కోసలం ఏతదవోచ – ‘‘సుద్ధం, దేవ, ఉయ్యానం. అపిచ, భగవా తత్థ నిసిన్నో’’తి. ‘‘హోతు, భణే! మయం భగవన్తం పయిరుపాసిస్సామా’’తి. అథ ఖో రాజా పసేనది కోసలో ఉయ్యానం గన్త్వా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి. తేన ఖో పన సమయేన అఞ్ఞతరో ఉపాసకో భగవన్తం పయిరుపాసన్తో నిసిన్నో హోతి. అద్దసా ఖో రాజా పసేనది కోసలో తం ఉపాసకం భగవన్తం పయిరుపాసన్తం నిసిన్నం. దిస్వాన భీతో అట్ఠాసి. అథ ఖో రఞ్ఞో పసేనదిస్స కోసలస్స ఏతదహోసి – ‘‘నారహతాయం పురిసో పాపో హోతుం, యథా భగవన్తం పయిరుపాసతీ’’తి. యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. అథ ఖో సో ఉపాసకో భగవతో గారవేన రాజానం పసేనదిం కోసలం నేవ అభివాదేసి న పచ్చుట్ఠాసి. అథ ఖో రాజా పసేనది కోసలో అనత్తమనో అహోసి – ‘‘కథఞ్హి నామాయం పురిసో మయి ఆగతే నేవ అభివాదేస్సతి న పచ్చుట్ఠేస్సతీ’’తి! అథ ఖో భగవా రాజానం పసేనదిం కోసలం అనత్తమనం విదిత్వా రాజానం పసేనదిం కోసలం ఏతదవోచ – ‘‘ఏసో ఖో, మహారాజ, ఉపాసకో బహుస్సుతో ఆగతాగమో కామేసు వీతరాగో’’తి. అథ ఖో రఞ్ఞో పసేనదిస్స కోసలస్స ఏతదహోసి – ‘‘నారహతాయం ఉపాసకో ఓరకో హోతుం, భగవాపి ఇమస్స వణ్ణం భాసతీ’’తి. తం ఉపాసకం ఏతదవోచ – ‘‘వదేయ్యాసి, ఉపాసక, యేన అత్థో’’తి. ‘‘సుట్ఠు, దేవా’’తి. అథ ఖో భగవా రాజానం పసేనదిం కోసలం ధమ్మియా కథాయ సన్దస్సేసి సమాదపేసి సముత్తేజేసి సమ్పహంసేసి. అథ ఖో రాజా పసేనది కోసలో భగవతా ధమ్మియా కథాయ సన్దస్సితో సమాదపితో సముత్తేజితో సమ్పహంసితో ఉట్ఠాయాసనా భగవన్తం అభివాదేత్వా పదక్ఖిణం కత్వా పక్కామి.

౪౯౫. తేన ఖో పన సమయేన రాజా పసేనది కోసలో ఉపరిపాసాదవరగతో హోతి. అద్దసా ఖో రాజా పసేనది కోసలో తం ఉపాసకం రథికాయ [రథియాయ (ఇతిపి)] ఛత్తపాణిం గచ్ఛన్తం. దిస్వాన పక్కోసాపేత్వా ఏతదవోచ – ‘‘త్వం కిర, ఉపాసక, బహుస్సుతో ఆగతాగమో. సాధు, ఉపాసక, అమ్హాకం ఇత్థాగారం ధమ్మం వాచేహీ’’తి. ‘‘యమహం [యమ్పాహం (సీ.)], దేవ, జానామి అయ్యానం వాహసా, అయ్యావ దేవస్స ఇత్థాగారం ధమ్మం వాచేస్సన్తీ’’తి. అథ ఖో రాజా పసేనది కోసలో – ‘‘సచ్చం ఖో ఉపాసకో ఆహా’’తి యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో రాజా పసేనది కోసలో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘సాధు, భన్తే, భగవా ఏకం భిక్ఖుం ఆణాపేతు యో అమ్హాకం ఇత్థాగారం ధమ్మం వాచేస్సతీ’’తి. అథ ఖో భగవా రాజానం పసేనదిం కోసలం ధమ్మియా కథాయ సన్దస్సేసి…పే… పదక్ఖిణం కత్వా పక్కామి. అథ ఖో భగవా ఆయస్మన్తం ఆనన్దం ఆమన్తేసి – ‘‘తేనహానన్ద, రఞ్ఞో ఇత్థాగారం ధమ్మం వాచేహీ’’తి. ‘‘ఏవం, భన్తే’’తి ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో భగవతో పటిస్సుత్వా కాలేన కాలం పవిసిత్వా రఞ్ఞో ఇత్థాగారం ధమ్మం వాచేతి. అథ ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ యేన రఞ్ఞో పసేనదిస్స కోసలస్స నివేసనం తేనుపసఙ్కమి.

౪౯౬. తేన ఖో పన సమయేన రాజా పసేనది కోసలో మల్లికాయ దేవియా సద్ధిం సయనగతో హోతి. అద్దసా ఖో మల్లికా దేవీ ఆయస్మన్తం ఆనన్దం దూరతోవ ఆగచ్ఛన్తం. దిస్వాన సహసా వుట్ఠాసి; పీతకమట్ఠం దుస్సం పభస్సిత్థ. అథ ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో తతోవ పటినివత్తిత్వా ఆరామం గన్త్వా భిక్ఖూనం ఏతమత్థం ఆరోచేసి. యే తే భిక్ఖూ అప్పిచ్ఛా…పే… తే ఉజ్ఝాయన్తి ఖియ్యన్తి విపాచేన్తి – ‘‘కథఞ్హి నామ ఆయస్మా ఆనన్దో పుబ్బే అప్పటిసంవిదితో రఞ్ఞో అన్తేపురం పవిసిస్సతీ’’తి…పే… సచ్చం కిర త్వం, ఆనన్ద, పుబ్బే అప్పటిసంవిదితో రఞ్ఞో అన్తేపురం పవిససీతి? ‘‘సచ్చం, భగవా’’తి. విగరహి బుద్ధో భగవా…పే… కథఞ్హి నామ త్వం, ఆనన్ద, పుబ్బే అప్పటిసంవిదితో రఞ్ఞో అన్తేపురం పవిసిస్ససి! నేతం, ఆనన్ద, అప్పసన్నానం వా పసాదాయ…పే… విగరహిత్వా…పే… ధమ్మిం కథం కత్వా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి –

౪౯౭. [అ. ని. ౧౦.౪౫] ‘‘దసయిమే, భిక్ఖవే, ఆదీనవా రాజన్తేపురప్పవేసనే. కతమే దస? ఇధ, భిక్ఖవే, రాజా మహేసియా సద్ధిం నిసిన్నో హోతి, తత్థ భిక్ఖు పవిసతి. మహేసీ వా భిక్ఖుం దిస్వా సితం పాతుకరోతి. భిక్ఖు వా మహేసిం దిస్వా సితం పాతుకరోతి. తత్థ రఞ్ఞో ఏవం హోతి – ‘‘అద్ధా ఇమేసం కతం వా కరిస్సన్తి వా’’తి. అయం, భిక్ఖవే, పఠమో ఆదీనవో రాజన్తేపురప్పవేసనే.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, రాజా బహుకిచ్చో బహుకరణీయో. అఞ్ఞతరం ఇత్థిం గన్త్వా నస్సరతి. సా తేన గబ్భం గణ్హి. తత్థ రఞ్ఞో ఏవం హోతి – ‘‘న ఖో ఇధ అఞ్ఞో కోచి పవిసతి అఞ్ఞత్ర పబ్బజితేన. సియా ను ఖో పబ్బజితస్స కమ్మ’’న్తి. అయం, భిక్ఖవే, దుతియో ఆదీనవో రాజన్తేపురప్పవేసనే.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, రఞ్ఞో అన్తేపురే అఞ్ఞతరం రతనం నస్సతి. తత్థ రఞ్ఞో ఏవం హోతి – ‘‘న ఖో ఇధ అఞ్ఞో కోచి పవిసతి అఞ్ఞత్ర పబ్బజితేన. సియా ను ఖో పబ్బజితస్స కమ్మ’’న్తి. అయం, భిక్ఖవే, తతియో ఆదీనవో రాజన్తేపురప్పవేసనే.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, రఞ్ఞో అన్తేపురే అబ్భన్తరా గుయ్హమన్తా బహిద్ధా సమ్భేదం గచ్ఛన్తి. తత్థ రఞ్ఞో ఏవం హోతి – ‘‘న ఖో ఇధ అఞ్ఞో కోచి పవిసతి అఞ్ఞత్ర పబ్బజితేన. సియా ను ఖో పబ్బజితస్స కమ్మ’’న్తి. అయం, భిక్ఖవే, చతుత్థో ఆదీనవో రాజన్తేపురప్పవేసనే.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, రఞ్ఞో అన్తేపురే పుత్తో వా పితరం పత్థేతి పితా వా పుత్తం పత్థేతి. తేసం ఏవం హోతి – ‘‘న ఖో ఇధ అఞ్ఞో కోచి పవిసతి అఞ్ఞత్ర పబ్బజితేన. సియా ను ఖో పబ్బజితస్స కమ్మ’’న్తి. అయం, భిక్ఖవే, పఞ్చమో ఆదీనవో రాజన్తేపురప్పవేసనే.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, రాజా నీచట్ఠానియం ఉచ్చే ఠానే ఠపేతి. యేసం తం అమనాపం తేసం ఏవం హోతి – ‘‘రాజా ఖో పబ్బజితేన సంసట్ఠో. సియా ను ఖో పబ్బజితస్స కమ్మ’’న్తి. అయం, భిక్ఖవే, ఛట్ఠో ఆదీనవో, రాజన్తేపురప్పవేసనే.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, రాజా ఉచ్చట్ఠానియం నీచే ఠానే ఠపేతి. యేసం తం అమనాపం తేసం ఏవం హోతి – ‘‘రాజా ఖో పబ్బజితేన సంసట్ఠో. సియా ను ఖో పబ్బజితస్స కమ్మ’’న్తి. అయం, భిక్ఖవే, సత్తమో ఆదీనవో రాజన్తేపురప్పవేసనే.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, రాజా అకాలే సేనం ఉయ్యోజేతి. యేసం తం అమనాపం తేసం ఏవం హోతి – ‘‘రాజా ఖో పబ్బజితేన సంసట్ఠో. సియా ను ఖో పబ్బజితస్స కమ్మ’’న్తి. అయం, భిక్ఖవే, అట్ఠమో ఆదీనవో రాజన్తేపురప్పవేసనే.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, రాజా కాలే సేనం ఉయ్యోజేత్వా అన్తరామగ్గతో నివత్తాపేతి. యేసం తం అమనాపం తేసం ఏవం హోతి – ‘‘‘రాజా ఖో పబ్బజితేన సంసట్ఠో. సియా ను ఖో పబ్బజితస్స కమ్మ’’న్తి. అయం, భిక్ఖవే, నవమో ఆదీనవో రాజన్తేపురప్పవేసనే.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, రఞ్ఞో రాజన్తేపురం హత్థిసమ్మద్దం అస్ససమ్మద్దం రథసమ్మద్దం రజ్జనీయాని [రజ్జనీయాని (క.)] రూపసద్దగన్ధరసఫోట్ఠబ్బాని, యాని న పబ్బజితస్స సారుప్పాని. అయం, భిక్ఖవే, దసమో ఆదీనవో రాజన్తేపురప్పవేసనే. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, దస ఆదీనవా రాజన్తేపురప్పవేసనే’’తి. అథ ఖో భగవా ఆయస్మన్తం ఆనన్దం అనేకపరియాయేన విగరహిత్వా దుబ్భరతాయ…పే… ఏవఞ్చ పన, భిక్ఖవే, ఇమం సిక్ఖాపదం ఉద్దిసేయ్యాథ –

౪౯౮. ‘‘యో పన భిక్ఖు రఞ్ఞో ఖత్తియస్స ముద్ధావసిత్తస్స [ముద్ధాభిసిత్తస్స (స్యా.)] అనిక్ఖన్తరాజకే అనిగ్గతరతనకే పుబ్బే అప్పటిసంవిదితో ఇన్దఖీలం అతిక్కామేయ్య, పాచిత్తియ’’న్తి.

౪౯౯. యో పనాతి యో యాదిసో…పే… భిక్ఖూతి…పే… అయం ఇమస్మిం అత్థే అధిప్పేతో భిక్ఖూతి.

ఖత్తియో నామ ఉభతో సుజాతో హోతి, మాతితో చ పితితో చ సంసుద్ధగహణికో, యావ సత్తమా పితామహయుగా అక్ఖిత్తో అనుపకుట్ఠో జాతివాదేన.

ముద్ధావసిత్తో నామ ఖత్తియాభిసేకేన అభిసిత్తో హోతి.

అనిక్ఖన్తరాజకేతి రాజా సయనిఘరా అనిక్ఖన్తో హోతి.

అనిగ్గతరతనకేతి మహేసీ సయనిఘరా అనిక్ఖన్తా హోతి, ఉభో వా అనిక్ఖన్తా హోన్తి.

పుబ్బే అప్పటిసంవిదితోతి పుబ్బే అనామన్తేత్వా.

ఇన్దఖీలో నామ సయనిఘరస్స ఉమ్మారో వుచ్చతి.

సయనిఘరం నామ యత్థ కత్థచి రఞ్ఞో సయనం పఞ్ఞత్తం హోతి, అన్తమసో సాణిపాకారపరిక్ఖిత్తమ్పి.

ఇన్దఖీలం అతిక్కామేయ్యాతి పఠమం పాదం ఉమ్మారం అతిక్కామేతి, ఆపత్తి దుక్కటస్స. దుతియం పాదం అతిక్కామేతి, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స.

౫౦౦. అప్పటిసంవిదితే అప్పటిసంవిదితసఞ్ఞీ ఇన్దఖీలం అతిక్కామేతి, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స. అప్పటిసంవిదితే వేమతికో ఇన్దఖీలం అతిక్కామేతి, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స. అప్పటిసంవిదితే పటిసంవిదితసఞ్ఞీ ఇన్దఖీలం అతిక్కామేతి, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స.

పటిసంవిదితే అప్పటిసంవిదితసఞ్ఞీ, ఆపత్తి దుక్కటస్స. పటిసంవిదితే వేమతికో, ఆపత్తి దుక్కటస్స. పటిసంవిదితే పటిసంవిదితసఞ్ఞీ, అనాపత్తి.

౫౦౧. అనాపత్తి పటిసంవిదితే, న ఖత్తియో హోతి, న ఖత్తియాభిసేకేన అభిసిత్తో హోతి, రాజా సయనిఘరా నిక్ఖన్తో హోతి, మహేసీ సయనిఘరా నిక్ఖన్తా హోతి, ఉభో వా నిక్ఖన్తా హోన్తి, న సయనిఘరే, ఉమ్మత్తకస్స, ఆదికమ్మికస్సాతి.

అన్తేపురసిక్ఖాపదం నిట్ఠితం పఠమం.

౨. రతనసిక్ఖాపదం

౫౦౨. తేన సమయేన బుద్ధో భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. తేన ఖో పన సమయేన అఞ్ఞతరో భిక్ఖు అచిరవతియా నదియా నహాయతి. అఞ్ఞతరోపి బ్రాహ్మణో పఞ్చసతానం థవికం థలే నిక్ఖిపిత్వా అచిరవతియా నదియా నహాయన్తో విస్సరిత్వా అగమాసి. అథ ఖో సో భిక్ఖు – ‘‘తస్సాయం బ్రాహ్మణస్స థవికా, మా ఇధ నస్సీ’’తి అగ్గహేసి. అథ ఖో సో బ్రాహ్మణో సరిత్వా తురితో ఆధావిత్వా తం భిక్ఖుం ఏతదవోచ – ‘‘అపి మే, భో, థవికం పస్సేయ్యాసీ’’తి? ‘‘హన్ద, బ్రాహ్మణా’’తి అదాసి. అథ ఖో తస్స బ్రాహ్మణస్స ఏతదహోసి – ‘‘కేన ను ఖో అహం ఉపాయేన ఇమస్స భిక్ఖునో పుణ్ణపత్తం న దదేయ్య’’న్తి! ‘‘న మే, భో, పఞ్చసతాని, సహస్సం మే’’తి పలిబున్ధేత్వా ముఞ్చి. అథ ఖో సో భిక్ఖు ఆరామం గన్త్వా భిక్ఖూనం ఏతమత్థం ఆరోచేసి. యే తే భిక్ఖూ అప్పిచ్ఛా…పే… తే ఉజ్ఝాయన్తి ఖియ్యన్తి విపాచేన్తి – ‘‘కథఞ్హి నామ భిక్ఖు రతనం ఉగ్గహేస్సతీ’’తి…పే… సచ్చం కిర త్వం, భిక్ఖు, రతనం ఉగ్గహేసీతి? ‘‘సచ్చం, భగవా’’తి. విగరహి బుద్ధో భగవా…పే… కథఞ్హి నామ త్వం, మోఘపురిస, రతనం ఉగ్గహేస్ససి! నేతం, మోఘపురిస, అప్పసన్నానం వా పసాదాయ…పే… ఏవఞ్చ పన, భిక్ఖవే, ఇమం సిక్ఖాపదం ఉద్దిసేయ్యాథ –

‘‘యో పన భిక్ఖు రతనం వా రతనసమ్మతం వా ఉగ్గణ్హేయ్య వా ఉగ్గణ్హాపేయ్య వా, పాచిత్తియ’’న్తి.

ఏవఞ్చిదం భగవతా భిక్ఖూనం సిక్ఖాపదం పఞ్ఞత్తం హోతి.

౫౦౩. తేన ఖో పన సమయేన సావత్థియా ఉస్సవో హోతి. మనుస్సా అలఙ్కతప్పటియత్తా ఉయ్యానం గచ్ఛన్తి. విసాఖాపి మిగారమాతా అలఙ్కతప్పటియత్తా ‘‘ఉయ్యానం గమిస్సామీ’’తి గామతో నిక్ఖమిత్వా – ‘‘క్యాహం కరిస్సామి ఉయ్యానం గన్త్వా, యంనూనాహం భగవన్తం పయిరుపాసేయ్య’’న్తి ఆభరణం ఓముఞ్చిత్వా ఉత్తరాసఙ్గేన భణ్డికం బన్ధిత్వా దాసియా అదాసి – ‘‘హన్ద, జే, ఇమం భణ్డికం గణ్హాహీ’’తి. అథ ఖో విసాఖా మిగారమాతా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నం ఖో విసాఖం మిగారమాతరం భగవా ధమ్మియా కథాయ సన్దస్సేసి సమాదపేసి సముత్తేజేసి సమ్పహంసేసి. అథ ఖో విసాఖా మిగారమాతా భగవతా ధమ్మియా కథాయ సన్దస్సితా సమాదపితా సముత్తేజితా సమ్పహంసితా ఉట్ఠాయాసనా భగవన్తం అభివాదేత్వా పదక్ఖిణం కత్వా పక్కామి. అథ ఖో సా దాసీ తం భణ్డికం విస్సరిత్వా అగమాసి. భిక్ఖూ పస్సిత్వా భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘తేన హి, భిక్ఖవే, ఉగ్గహేత్వా నిక్ఖిపథా’’తి. అథ ఖో భగవా ఏతస్మిం నిదానే ఏతస్మిం పకరణే ధమ్మిం కథం కత్వా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, రతనం వా రతనసమ్మతం వా అజ్ఝారామే ఉగ్గహేత్వా వా ఉగ్గహాపేత్వా వా నిక్ఖిపితుం – ‘‘యస్స భవిస్సతి సో హరిస్సతీ’’తి. ఏవఞ్చ పన, భిక్ఖవే, ఇమం సిక్ఖాపదం ఉద్దిసేయ్యాథ –

‘‘యో పన భిక్ఖు రతనం వా రతనసమ్మతం వా, అఞ్ఞత్ర అజ్ఝారామా, ఉగ్గణ్హేయ్య వా ఉగ్గణ్హాపేయ్య వా, పాచిత్తియ’’న్తి.

ఏవఞ్చిదం భగవతా భిక్ఖూనం సిక్ఖాపదం పఞ్ఞత్తం హోతి.

౫౦౪. తేన ఖో పన సమయేన కాసీసు జనపదే అనాథపిణ్డికస్స గహపతిస్స కమ్మన్తగామో హోతి. తేన చ గహపతినా అన్తేవాసీ ఆణత్తో హోతి – ‘‘సచే భదన్తా ఆగచ్ఛన్తి భత్తం కరేయ్యాసీ’’తి. తేన ఖో పన సమయేన సమ్బహులా భిక్ఖూ కాసీసు జనపదే చారికం చరమానా యేన అనాథపిణ్డికస్స గహపతిస్స కమ్మన్తగామో తేనుపసఙ్కమింసు. అద్దసా ఖో సో పురిసో తే భిక్ఖూ దూరతోవ ఆగచ్ఛన్తే. దిస్వాన యేన తే భిక్ఖూ తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా తే భిక్ఖూ అభివాదేత్వా ఏతదవోచ – ‘‘అధివాసేన్తు, భన్తే, అయ్యా స్వాతనాయ గహపతినో భత్త’’న్తి. అధివాసేసుం ఖో తే భిక్ఖూ తుణ్హీభావేన. అథ ఖో సో పురిసో తస్సా రత్తియా అచ్చయేన పణీతం ఖాదనీయం భోజనీయం పటియాదాపేత్వా కాలం ఆరోచాపేత్వా అఙ్గులిముద్దికం ఓముఞ్చిత్వా తే భిక్ఖూ భత్తేన పరివిసిత్వా – ‘‘అయ్యా భుఞ్జిత్వా గచ్ఛన్తు, అహమ్పి కమ్మన్తం గమిస్సామీ’’తి అఙ్గులిముద్దికం విస్సరిత్వా అగమాసి. భిక్ఖూ పస్సిత్వా – ‘‘సచే మయం గమిస్సామ నస్సిస్సతాయం అఙ్గులిముద్దికా’’తి తత్థేవ అచ్ఛింసు. అథ ఖో సో పురిసో కమ్మన్తా ఆగచ్ఛన్తో తే భిక్ఖూ పస్సిత్వా ఏతదవోచ – ‘‘కిస్స, భన్తే, అయ్యా ఇధేవ అచ్ఛన్తీ’’తి? అథ ఖో తే భిక్ఖూ తస్స పురిసస్స ఏతమత్థం ఆరోచేత్వా సావత్థిం గన్త్వా భిక్ఖూనం ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. భిక్ఖూ భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అథ ఖో భగవా ఏతస్మిం నిదానే ఏతస్మిం పకరణే ధమ్మిం కథం కత్వా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, రతనం వా రతనసమ్మతం వా అజ్ఝారామే వా అజ్ఝావసథే వా ఉగ్గహేత్వా వా ఉగ్గహాపేత్వా వా నిక్ఖిపితుం – యస్స భవిస్సతి సో హరిస్సతీ’’తి. ఏవఞ్చ పన, భిక్ఖవే, ఇమం సిక్ఖాపదం ఉద్దిసేయ్యాథ –

౫౦౫. ‘‘యో పన భిక్ఖు రతనం వా రతనసమ్మతం వా, అఞ్ఞత్ర అజ్ఝారామా వా అజ్ఝావసథా వా, ఉగ్గణ్హేయ్య వా ఉగ్గణ్హాపేయ్య వా, పాచిత్తియం. రతనం వా పన భిక్ఖునా రతనసమ్మతం వా అజ్ఝారామే వా అజ్ఝావసథే వా ఉగ్గహేత్వా వా ఉగ్గహాపేత్వా వా నిక్ఖిపితబ్బం – ‘యస్స భవిస్సతి సో హరిస్సతీ’తి. అయం తత్థ సామీచీ’’తి.

౫౦౬. యో పనాతి యో యాదిసో…పే… భిక్ఖూతి…పే… అయం ఇమస్మిం అత్థే అధిప్పేతో భిక్ఖూతి.

రతనం నామ ముత్తా మణి వేళురియో సఙ్ఖో సిలా పవాలం రజతం జాతరూపం లోహితఙ్కో [లోహితకో (?)] మసారగల్లం.

రతనసమ్మతం నామ యం మనుస్సానం ఉపభోగపరిభోగం, ఏతం రతనసమ్మతం నామ.

అఞ్ఞత్ర అజ్ఝారామా వా అజ్ఝావసథా వాతి ఠపేత్వా అజ్ఝారామం అజ్ఝావసథం.

అజ్ఝారామో నామ పరిక్ఖిత్తస్స ఆరామస్స అన్తో ఆరామో, అపరిక్ఖిత్తస్స ఉపచారో.

అజ్ఝావసథో నామ పరిక్ఖిత్తస్స ఆవసథస్స అన్తో ఆవసథో, అపరిక్ఖిత్తస్స ఉపచారో.

ఉగ్గణ్హేయ్యాతి సయం గణ్హాతి, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స.

ఉగ్గణ్హాపేయ్యాతి అఞ్ఞం గాహాపేతి, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స.

రతనం వా పన భిక్ఖునా రతనసమ్మతం వా అజ్ఝారామే వా అజ్ఝావసథే వా ఉగ్గహేత్వా వా ఉగ్గహాపేత్వా వా నిక్ఖిపితబ్బన్తి రూపేన వా నిమిత్తేన వా సఞ్ఞాణం కత్వా నిక్ఖిపిత్వా ఆచిక్ఖితబ్బం – ‘‘యస్స భణ్డం నట్ఠం సో ఆగచ్ఛతూ’’తి. సచే తత్థ ఆగచ్ఛతి సో వత్తబ్బో – ‘‘ఆవుసో, కీదిసం తే భణ్డ’’న్తి? సచే రూపేన వా నిమిత్తేన వా సమ్పాదేతి దాతబ్బం, నో చే సమ్పాదేతి ‘‘విచినాహి ఆవుసో’’తి వత్తబ్బో. తమ్హా ఆవాసా పక్కమన్తేన యే తత్థ హోన్తి భిక్ఖూ పతిరూపా, తేసం హత్థే నిక్ఖిపిత్వా పక్కమితబ్బం. నో చే హోన్తి భిక్ఖూ పతిరూపా, యే తత్థ హోన్తి గహపతికా పతిరూపా, తేసం హత్థే నిక్ఖిపిత్వా పక్కమితబ్బం.

అయం తత్థ సామీచీతి అయం తత్థ అనుధమ్మతా.

౫౦౭. అనాపత్తి రతనం వా రతనసమ్మతం వా అజ్ఝారామే వా అజ్ఝావసథే వా ఉగ్గహేత్వా వా ఉగ్గహాపేత్వా వా నిక్ఖిపతి – ‘‘యస్స భవిస్సతి సో హరిస్సతీ’’తి, రతనసమ్మతం విస్సాసం గణ్హాతి, తావకాలికం గణ్హాతి, పంసుకూలసఞ్ఞిస్స, ఉమ్మత్తకస్స, ఆదికమ్మికస్సాతి.

రతనసిక్ఖాపదం నిట్ఠితం దుతియం.

౩. వికాలగామప్పవిసనసిక్ఖాపదం

౫౦౮. తేన సమయేన బుద్ధో భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. తేన ఖో పన సమయేన ఛబ్బగ్గియా భిక్ఖూ వికాలే గామం పవిసిత్వా సభాయం నిసీదిత్వా అనేకవిహితం తిరచ్ఛానకథం కథేన్తి, సేయ్యథిదం – [ఇమా తిరచ్ఛానకథాయో దీ. ౧.౧౭; మ. ని. ౨.౨౨౩; సం. ని.; అ. ని. ౧౦.౬౯] రాజకథం చోరకథం మహామత్తకథం సేనాకథం భయకథం యుద్ధకథం అన్నకథం పానకథం వత్థకథం సయనకథం మాలాకథం గన్ధకథం ఞాతికథం యానకథం గామకథం నిగమకథం నగరకథం జనపదకథం ఇత్థికథం [ఇత్థికథం పురిసకథం (క.) మజ్ఝిమపణ్ణాసట్ఠకథా ౧౫౬ పిట్ఠే ఓలోకేతబ్బా] సూరకథం విసిఖాకథం కుమ్భట్ఠానకథం పుబ్బపేతకథం నానత్తకథం లోకక్ఖాయికం సముద్దక్ఖాయికం ఇతిభవాభవకథం ఇతి వా. మనుస్సా ఉజ్ఝాయన్తి ఖియ్యన్తి విపాచేన్తి – ‘‘కథఞ్హి నామ సమణా సక్యపుత్తియా వికాలే గామం పవిసిత్వా సభాయం నిసీదిత్వా అనేకవిహితం తిరచ్ఛానకథం కథేస్సన్తి, సేయ్యథిదం – రాజకథం చోరకథం…పే… ఇతిభవాభవకథం ఇతి వా, సేయ్యథాపి గిహీ కామభోగినో’’తి!

అస్సోసుం ఖో భిక్ఖూ తేసం మనుస్సానం ఉజ్ఝాయన్తానం ఖియ్యన్తానం విపాచేన్తానం. యే తే భిక్ఖూ అప్పిచ్ఛా…పే… తే ఉజ్ఝాయన్తి ఖియ్యన్తి విపాచేన్తి – ‘‘కథఞ్హి నామ ఛబ్బగ్గియా భిక్ఖూ వికాలే గామం పవిసిత్వా సభాయం నిసీదిత్వా అనేకవిహితం తిరచ్ఛానకథం కథేస్సన్తి, సేయ్యథిదం – రాజకథం చోరకథం…పే… ఇతిభవాభవకథం ఇతి వా’’తి…పే… సచ్చం కిర తుమ్హే, భిక్ఖవే, వికాలే గామం పవిసిత్వా సభాయం నిసీదిత్వా అనేకవిహితం తిరచ్ఛానకథం కథేథ, సేయ్యథిదం – రాజకథం చోరకథం…పే… ఇతిభవాభవకథం ఇతి వాతి? ‘‘సచ్చం, భగవా’’తి. విగరహి బుద్ధో భగవా…పే… కథఞ్హి నామ తుమ్హే, మోఘపురిసా, వికాలే గామం పవిసిత్వా సభాయం నిసీదిత్వా అనేకవిహితం తిరచ్ఛానకథం కథేస్సథ, సేయ్యథిదం – రాజకథం చోరకథం…పే… ఇతిభవాభవకథం ఇతి వా! నేతం, మోఘపురిసా, అప్పసన్నానం వా పసాదాయ…పే… ఏవఞ్చ పన, భిక్ఖవే, ఇమం సిక్ఖాపదం ఉద్దిసేయ్యాథ –

‘‘యో పన భిక్ఖు వికాలే గామం పవిసేయ్య, పాచిత్తియ’’న్తి.

ఏవఞ్చిదం భగవతా భిక్ఖూనం సిక్ఖాపదం పఞ్ఞత్తం హోతి.

౫౦౯. తేన ఖో పన సమయేన సమ్బహులా భిక్ఖూ కోసలేసు జనపదే సావత్థిం గచ్ఛన్తా సాయం అఞ్ఞతరం గామం ఉపగచ్ఛింసు. మనుస్సా తే భిక్ఖూ పస్సిత్వా ఏతదవోచుం – ‘‘పవిసథ, భన్తే’’తి. అథ ఖో తే భిక్ఖూ – ‘‘భగవతా పటిక్ఖిత్తం వికాలే గామం పవిసితు’’న్తి కుక్కుచ్చాయన్తా న పవిసింసు. చోరా తే భిక్ఖూ అచ్ఛిన్దింసు. అథ ఖో తే భిక్ఖూ సావత్థిం గన్త్వా భిక్ఖూనం ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. భిక్ఖూ భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అథ ఖో భగవా ఏతస్మిం నిదానే ఏతస్మిం పకరణే ధమ్మిం కథం కత్వా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, ఆపుచ్ఛా వికాలే గామం పవిసితుం. ఏవఞ్చ పన, భిక్ఖవే, ఇమం సిక్ఖాపదం ఉద్దిసేయ్యాథ –

‘‘యో పన భిక్ఖు అనాపుచ్ఛా వికాలే గామం పవిసేయ్య, పాచిత్తియ’’న్తి.

ఏవఞ్చిదం భగవతా భిక్ఖూనం సిక్ఖాపదం పఞ్ఞత్తం హోతి.

౫౧౦. తేన ఖో పన సమయేన అఞ్ఞతరో భిక్ఖు కోసలేసు జనపదే సావత్థిం గచ్ఛన్తో సాయం అఞ్ఞతరం గామం ఉపగచ్ఛి. మనుస్సా తం భిక్ఖుం పస్సిత్వా ఏతదవోచుం – ‘‘పవిసథ, భన్తే’’తి. అథ ఖో సో భిక్ఖు – ‘‘భగవతా పటిక్ఖిత్తం అనాపుచ్ఛా వికాలే గామం పవిసితు’’న్తి కుక్కుచ్చాయన్తో న పావిసి. చోరా తం భిక్ఖుం అచ్ఛిన్దింసు. అథ ఖో సో భిక్ఖు సావత్థిం గన్త్వా భిక్ఖూనం ఏతమత్థం ఆరోచేసి. భిక్ఖూ భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అథ ఖో భగవా ఏతస్మిం నిదానే ఏతస్మిం పకరణే ధమ్మిం కథం కత్వా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, సన్తం భిక్ఖుం ఆపుచ్ఛా వికాలే గామం పవిసితుం. ఏవఞ్చ పన, భిక్ఖవే, ఇమం సిక్ఖాపదం ఉద్దిసేయ్యాథ –

‘‘యో పన భిక్ఖు సన్తం భిక్ఖుం అనాపుచ్ఛా వికాలే గామం పవిసేయ్య, పాచిత్తియ’’న్తి.

ఏవఞ్చిదం భగవతా భిక్ఖూనం సిక్ఖాపదం పఞ్ఞత్తం హోతి.

౫౧౧. తేన ఖో పన సమయేన అఞ్ఞతరో భిక్ఖు అహినా దట్ఠో హోతి. అఞ్ఞతరో భిక్ఖు ‘‘అగ్గిం ఆహరిస్సామీ’’తి గామం గచ్ఛతి. అథ ఖో సో భిక్ఖు – ‘‘భగవతా పటిక్ఖిత్తం సన్తం భిక్ఖుం అనాపుచ్ఛా వికాలే గామం పవిసితు’’న్తి కుక్కుచ్చాయన్తో న పావిసి…పే… భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అథ ఖో భగవా ఏతస్మిం నిదానే ఏతస్మిం పకరణే ధమ్మిం కథం కత్వా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, తథారూపే అచ్చాయికే కరణీయే సన్తం భిక్ఖుం అనాపుచ్ఛా వికాలే గామం పవిసితుం. ఏవఞ్చ పన, భిక్ఖవే, ఇమం సిక్ఖాపదం ఉద్దిసేయ్యాథ –

౫౧౨. ‘‘యో పన భిక్ఖు సన్తం భిక్ఖుం అనాపుచ్ఛా వికాలే గామం పవిసేయ్య, అఞ్ఞత్ర తథారూపా అచ్చాయికా కరణీయా, పాచిత్తియ’’న్తి.

౫౧౩. యో పనాతి యో యాదిసో…పే… భిక్ఖూతి…పే… అయం ఇమస్మిం అత్థే అధిప్పేతో భిక్ఖూతి.

సన్తో నామ భిక్ఖు సక్కా హోతి ఆపుచ్ఛా పవిసితుం.

అసన్తో నామ భిక్ఖు న సక్కా హోతి ఆపుచ్ఛా పవిసితుం.

వికాలో నామ మజ్ఝన్హికే వీతివత్తే యావ అరుణుగ్గమనా.

గామం పవిసేయ్యాతి పరిక్ఖిత్తస్స గామస్స పరిక్ఖేపం అతిక్కమన్తస్స ఆపత్తి పాచిత్తియస్స. అపరిక్ఖిత్తస్స గామస్స ఉపచారం ఓక్కమన్తస్స ఆపత్తి పాచిత్తియస్స.

అఞ్ఞత్ర తథారూపా అచ్చాయికా కరణీయాతి ఠపేత్వా తథారూపం అచ్చాయికం కరణీయం.

౫౧౪. వికాలే వికాలసఞ్ఞీ సన్తం భిక్ఖుం అనాపుచ్ఛా గామం పవిసతి, అఞ్ఞత్ర తథారూపా అచ్చాయికా కరణీయా, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స. వికాలే వేమతికో సన్తం భిక్ఖుం అనాపుచ్ఛా గామం పవిసతి, అఞ్ఞత్ర తథారూపా అచ్చాయికా కరణీయా, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స. వికాలే కాలసఞ్ఞీ సన్తం భిక్ఖుం అనాపుచ్ఛా గామం పవిసతి, అఞ్ఞత్ర తథారూపా అచ్చాయికా కరణీయా, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స.

కాలే వికాలసఞ్ఞీ, ఆపత్తి దుక్కటస్స. కాలే వేమతికో, ఆపత్తి దుక్కటస్స. కాలే కాలసఞ్ఞీ, అనాపత్తి.

౫౧౫. అనాపత్తి తథారూపే అచ్చాయికే కరణీయే, సన్తం భిక్ఖుం ఆపుచ్ఛా పవిసతి, అసన్తం భిక్ఖుం అనాపుచ్ఛా పవిసతి, అన్తరారామం గచ్ఛతి, భిక్ఖునుపస్సయం గచ్ఛతి, తిత్థియసేయ్యం గచ్ఛతి, పటిక్కమనం గచ్ఛతి, గామేన మగ్గో హోతి, ఆపదాసు, ఉమ్మత్తకస్స, ఆదికమ్మికస్సాతి.

వికాలగామప్పవిసనసిక్ఖాపదం నిట్ఠితం తతియం.

౪. సూచిఘరసిక్ఖాపదం

౫౧౬. తేన సమయేన బుద్ధో భగవా సక్కేసు విహరతి కపిలవత్థుస్మిం నిగ్రోధారామే. తేన ఖో పన సమయేన అఞ్ఞతరేన దన్తకారేన భిక్ఖూ పవారితా హోన్తి – ‘‘యేసం అయ్యానం సూచిఘరేన అత్థో అహం సూచిఘరేనా’’తి. తేన ఖో పన సమయేన భిక్ఖూ బహూ సూచిఘరే విఞ్ఞాపేన్తి. యేసం ఖుద్దకా సూచిఘరా తే మహన్తే సూచిఘరే విఞ్ఞాపేన్తి. యేసం మహన్తా సూచిఘరా తే ఖుద్దకే సూచిఘరే విఞ్ఞాపేన్తి. అథ ఖో సో దన్తకారో భిక్ఖూనం బహూ సూచిఘరే కరోన్తో న సక్కోతి అఞ్ఞం విక్కాయికం భణ్డం కాతుం, అత్తనాపి న యాపేతి, పుత్తదారోపిస్స కిలమతి. మనుస్సా ఉజ్ఝాయన్తి ఖియ్యన్తి విపాచేన్తి – ‘‘కథఞ్హి నామ సమణా సక్యపుత్తియా న మత్తం జానిత్వా బహూ సూచిఘరే విఞ్ఞాపేస్సన్తి! అయం ఇమేసం బహూ సూచిఘరే కరోన్తో న సక్కోతి అఞ్ఞం విక్కాయికం భణ్డం కాతుం, అత్తనాపి న యాపేతి, పుత్తదారోపిస్స కిలమతీ’’తి. అస్సోసుం ఖో భిక్ఖూ తేసం మనుస్సానం ఉజ్ఝాయన్తానం ఖియ్యన్తానం విపాచేన్తానం. యే తే భిక్ఖూ అప్పిచ్ఛా…పే… తే ఉజ్ఝాయన్తి ఖియ్యన్తి విపాచేన్తి – ‘‘కథఞ్హి నామ భిక్ఖూ న మత్తం జానిత్వా బహూ సూచిఘరే విఞ్ఞాపేస్సన్తీ’’తి…పే… సచ్చం కిర, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ న మత్తం జానిత్వా బహూ సూచిఘరే విఞ్ఞాపేన్తీతి? ‘‘సచ్చం, భగవా’’తి. విగరహి బుద్ధో భగవా…పే… కథఞ్హి నామ తే, భిక్ఖవే, మోఘపురిసా న మత్తం జానిత్వా బహూ సూచిఘరే విఞ్ఞాపేస్సన్తి! నేతం, భిక్ఖవే, అప్పసన్నానం వా పసాదాయ…పే… ఏవఞ్చ పన, భిక్ఖవే, ఇమం సిక్ఖాపదం ఉద్దిసేయ్యాథ –

౫౧౭. ‘‘యో పన భిక్ఖు అట్ఠిమయం వా దన్తమయం వా విసాణమయం వా సూచిఘరం కారాపేయ్య భేదనకం, పాచిత్తియ’’న్తి.

౫౧౮. యో పనాతి యో యాదిసో…పే… భిక్ఖూతి…పే… అయం ఇమస్మిం అత్థే అధిప్పేతో భిక్ఖూతి.

అట్ఠి నామ యం కిఞ్చి అట్ఠి.

దన్తో నామ హత్థిదన్తో వుచ్చతి.

విసాణం నామ యం కిఞ్చి విసాణం.

కారాపేయ్యాతి కరోతి వా కారాపేతి వా, పయోగే దుక్కటం. పటిలాభేన భిన్దిత్వా పాచిత్తియం దేసేతబ్బం.

౫౧౯. అత్తనా విప్పకతం అత్తనా పరియోసాపేతి, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స. అత్తనా విప్పకతం పరేహి పరియోసాపేతి [పరియోసావాపేతి (క.)], ఆపత్తి పాచిత్తియస్స. పరేహి విప్పకతం అత్తనా పరియోసాపేతి, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స. పరేహి విప్పకతం పరేహి పరియోసాపేతి [పరియోసావాపేతి (క.)], ఆపత్తి పాచిత్తియస్స.

అఞ్ఞస్సత్థాయ కరోతి వా కారాపేతి వా, ఆపత్తి దుక్కటస్స. అఞ్ఞేన కతం పటిలభిత్వా పరిభుఞ్జతి, ఆపత్తి దుక్కటస్స.

౫౨౦. అనాపత్తి గణ్ఠికాయ [గణ్డికాయ (స్యా.)], అరణికే, విధే [వీఠే (సీ.), వీథే (స్యా.)], అఞ్జనియా, అఞ్జనిసలాకాయ, వాసిజటే, ఉదకపుఞ్ఛనియా, ఉమ్మత్తకస్స, ఆదికమ్మికస్సాతి.

సూచిఘరసిక్ఖాపదం నిట్ఠితం చతుత్థం.

౫. మఞ్చపీఠసిక్ఖాపదం

౫౨౧. తేన సమయేన బుద్ధో భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. తేన ఖో పన సమయేన ఆయస్మా ఉపనన్దో సక్యపుత్తో ఉచ్చే మఞ్చే సయతి. అథ ఖో భగవా సమ్బహులేహి భిక్ఖూహి సద్ధిం సేనాసనచారికం ఆహిణ్డన్తో యేనాయస్మతో ఉపనన్దస్స సక్యపుత్తస్స విహారో తేనుపసఙ్కమి. అద్దసా ఖో ఆయస్మా ఉపనన్దో సక్యపుత్తో భగవన్తం దూరతోవ ఆగచ్ఛన్తం. దిస్వాన భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘ఆగచ్ఛతు మే, భన్తే, భగవా సయనం పస్సతూ’’తి. అథ ఖో భగవా తతోవ పటినివత్తిత్వా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘ఆసయతో, భిక్ఖవే, మోఘపురిసో వేదితబ్బో’’తి. అథ ఖో భగవా ఆయస్మన్తం ఉపనన్దం సక్యపుత్తం అనేకపరియాయేన విగరహిత్వా దుబ్భరతాయ…పే… ఏవఞ్చ పన, భిక్ఖవే, ఇమం సిక్ఖాపదం ఉద్దిసేయ్యాథ –

౫౨౨. ‘‘నవం పన భిక్ఖునా మఞ్చం వా పీఠం వా కారయమానేన అట్ఠఙ్గులపాదకం కారేతబ్బం సుగతఙ్గులేన, అఞ్ఞత్ర హేట్ఠిమాయ అటనియా; తం అతిక్కామయతో ఛేదనకం పాచిత్తియ’’న్తి.

౫౨౩. నవం నామ కరణం ఉపాదాయ వుచ్చతి.

మఞ్చో నామ చత్తారో మఞ్చా – మసారకో, బున్దికాబద్ధో, కుళీరపాదకో, ఆహచ్చపాదకో.

పీఠం నామ చత్తారి పీఠాని – మసారకం, బున్దికాబద్ధం, కుళీరపాదకం, ఆహచ్చపాదకం.

కారయమానేనాతి కరోన్తో వా కారాపేన్తో వా.

అట్ఠఙ్గులపాదకం కారేతబ్బం సుగతఙ్గులేన, అఞ్ఞత్ర హేట్ఠిమాయ అటనియాతి ఠపేత్వా హేట్ఠిమం అటనిం; తం అతిక్కామేత్వా కరోతి వా కారాపేతి వా, పయోగే దుక్కటం, పటిలాభేన ఛిన్దిత్వా పాచిత్తియం దేసేతబ్బం.

౫౨౪. అత్తనా విప్పకతం అత్తనా పరియోసాపేతి, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స. అత్తనా విప్పకతం పరేహి పరియోసాపేతి, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స. పరేహి విప్పకతం అత్తనా పరియోసాపేతి, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స. పరేహి విప్పకతం పరేహి పరియోసాపేతి, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స.

అఞ్ఞస్సత్థాయ కరోతి వా కారాపేతి వా, ఆపత్తి దుక్కటస్స. అఞ్ఞేన కతం పటిలభిత్వా పరిభుఞ్జతి, ఆపత్తి దుక్కటస్స.

౫౨౫. అనాపత్తి పమాణికం కరోతి, ఊనకం కరోతి, అఞ్ఞేన కతం పమాణాతిక్కన్తం పటిలభిత్వా ఛిన్దిత్వా పరిభుఞ్జతి, ఉమ్మత్తకస్స, ఆదికమ్మికస్సాతి.

మఞ్చపీఠసిక్ఖాపదం నిట్ఠితం పఞ్చమం.

౬. తూలోనద్ధసిక్ఖాపదం

౫౨౬. తేన సమయేన బుద్ధో భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. తేన ఖో పన సమయేన ఛబ్బగ్గియా భిక్ఖూ మఞ్చమ్పి పీఠమ్పి తూలోనద్ధం కారాపేన్తి. మనుస్సా విహారచారికం ఆహిణ్డన్తా పస్సిత్వా ఉజ్ఝాయన్తి ఖియ్యన్తి విపాచేన్తి – ‘‘కథఞ్హి నామ సమణా సక్యపుత్తియా మఞ్చమ్పి పీఠమ్పి తూలోనద్ధం కారాపేస్సన్తి, సేయ్యథాపి గిహీ కామభోగినో’’తి! అస్సోసుం ఖో భిక్ఖూ తేసం మనుస్సానం ఉజ్ఝాయన్తానం ఖియ్యన్తానం విపాచేన్తానం. యే తే భిక్ఖూ అప్పిచ్ఛా…పే… తే ఉజ్ఝాయన్తి ఖియ్యన్తి విపాచేన్తి – ‘‘కథఞ్హి నామ ఛబ్బగ్గియా భిక్ఖూ మఞ్చమ్పి పీఠమ్పి తూలోనద్ధం కారాపేస్సన్తీ’’తి…పే… సచ్చం కిర తుమ్హే, భిక్ఖవే, మఞ్చమ్పి పీఠమ్పి తూలోనద్ధం కారాపేథాతి? ‘‘సచ్చం, భగవా’’తి. విగరహి బుద్ధో భగవా…పే… కథఞ్హి నామ తుమ్హే, మోఘపురిసా, మఞ్చమ్పి పీఠమ్పి తూలోనద్ధం కారాపేస్సథ! నేతం, మోఘపురిసా, అప్పసన్నానం వా పసాదాయ…పే… ఏవఞ్చ పన, భిక్ఖవే, ఇమం సిక్ఖాపదం ఉద్దిసేయ్యాథ –

౫౨౭. ‘‘యో పన భిక్ఖు మఞ్చం వా పీఠం వా తూలోనద్ధం కారాపేయ్య, ఉద్దాలనకం పాచిత్తియ’’న్తి.

౫౨౮. యో పనాతి యో యాదిసో…పే… భిక్ఖూతి…పే… అయం ఇమస్మిం అత్థే అధిప్పేతో భిక్ఖూతి.

మఞ్చో నామ చత్తారో మఞ్చా – మసారకో, బున్దికాబద్ధో, కుళీరపాదకో, ఆహచ్చపాదకో.

పీఠం నామ చత్తారి పీఠాని – మసారకం, బున్దికాబద్ధం, కుళీరపాదకం, ఆహచ్చపాదకం.

తూలం నామ తీణి తూలాని – రుక్ఖతూలం, లతాతూలం, పోటకితూలం.

కారాపేయ్యాతి కరోతి వా కారాపేతి వా, పయోగే దుక్కటం. పటిలాభేన ఉద్దాలేత్వా పాచిత్తియం దేసేతబ్బం.

౫౨౯. అత్తనా విప్పకతం అత్తనా పరియోసాపేతి, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స. అత్తనా విప్పకతం పరేహి పరియోసాపేతి, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స. పరేహి విప్పకతం అత్తనా పరియోసాపేతి, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స. పరేహి విప్పకతం పరేహి పరియోసాపేతి, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స.

అఞ్ఞస్సత్థాయ కరోతి వా కారాపేతి వా, ఆపత్తి దుక్కటస్స. అఞ్ఞేన కతం పటిలభిత్వా పరిభుఞ్జతి, ఆపత్తి దుక్కటస్స.

౫౩౦. అనాపత్తి ఆయోగే, కాయబన్ధనే, అంసబద్ధకే, పత్తథవికాయ, పరిస్సావనే, బిబ్బోహనం కరోతి, అఞ్ఞేన కతం పటిలభిత్వా ఉద్దాలేత్వా పరిభుఞ్జతి, ఉమ్మత్తకస్స, ఆదికమ్మికస్సాతి.

తూలోనద్ధసిక్ఖాపదం నిట్ఠితం ఛట్ఠం.

౭. నిసీదనసిక్ఖాపదం

౫౩౧. తేన సమయేన బుద్ధో భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. తేన ఖో పన సమయేన భగవతా భిక్ఖూనం నిసీదనం అనుఞ్ఞాతం హోతి. ఛబ్బగ్గియా భిక్ఖూ – ‘‘భగవతా నిసీదనం అనుఞ్ఞాత’’న్తి అప్పమాణికాని నిసీదనాని ధారేన్తి. మఞ్చస్సపి పీఠస్సపి పురతోపి పచ్ఛతోపి ఓలమ్బేన్తి. యే తే భిక్ఖూ అప్పిచ్ఛా…పే… తే ఉజ్ఝాయన్తి ఖియ్యన్తి విపాచేన్తి – ‘‘కథఞ్హి నామ ఛబ్బగ్గియా భిక్ఖూ అప్పమాణికాని నిసీదనాని ధారేస్సన్తీ’’తి…పే… సచ్చం కిర తుమ్హే, భిక్ఖవే, అప్పమాణికాని నిసీదనాని ధారేథాతి? ‘‘సచ్చం, భగవా’’తి. విగరహి బుద్ధో భగవా…పే… కథఞ్హి నామ తుమ్హే, మోఘపురిసా, అప్పమాణికాని నిసీదనాని ధారేస్సథ! నేతం, మోఘపురిసా, అప్పసన్నానం వా పసాదాయ…పే… ఏవఞ్చ పన, భిక్ఖవే, ఇమం సిక్ఖాపదం ఉద్దిసేయ్యాథ –

‘‘నిసీదనం పన భిక్ఖునా కారయమానేన పమాణికం కారేతబ్బం. తత్రిదం పమాణం – దీఘసో ద్వే విదత్థియో, సుగతవిదత్థియా; తిరియం దియడ్ఢం. తం అతిక్కామయతో ఛేదనకం పాచిత్తియ’’న్తి.

ఏవఞ్చిదం భగవతా భిక్ఖూనం సిక్ఖాపదం పఞ్ఞత్తం హోతి.

౫౩౨. తేన ఖో పన సమయేన ఆయస్మా ఉదాయీ మహాకాయో హోతి. సో భగవతో పురతో నిసీదనం పఞ్ఞపేత్వా సమన్తతో సమఞ్ఛమానో నిసీదతి. అథ ఖో భగవా ఆయస్మన్తం ఉదాయిం ఏతదవోచ – ‘‘కిస్స త్వం, ఉదాయి, నిసీదనం సమన్తతో సమఞ్ఛసి; సేయ్యథాపి పురాణాసికోట్ఠో’’తి? ‘‘తథా హి పన, భన్తే, భగవతా భిక్ఖూనం అతిఖుద్దకం నిసీదనం అనుఞ్ఞాత’’న్తి. అథ ఖో భగవా ఏతస్మిం నిదానే ఏతస్మిం పకరణే ధమ్మిం కథం కత్వా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, నిసీదనస్స దసం విదత్థిం. ఏవఞ్చ పన, భిక్ఖవే, ఇమం సిక్ఖాపదం ఉద్దిసేయ్యాథ –

౫౩౩. ‘‘నిసీదనం పన భిక్ఖునా కారయమానేన పమాణికం కారేతబ్బం. తత్రిదం పమాణం – దీఘసో ద్వే విదత్థియో, సుగతవిదత్థియా; తిరియం దియడ్ఢం. దసా విదత్థి. తం అతిక్కామయతో ఛేదనకం పాచిత్తియ’’న్తి.

౫౩౪. నిసీదనం నామ సదసం వుచ్చతి.

కారయమానేనాతి కరోన్తో వా కారాపేన్తో వా పమాణికం కారేతబ్బం. తత్రిదం పమాణం – దీఘసో ద్వే విదత్థియో, సుగతవిదత్థియా; తిరియం దియడ్ఢం. దసా విదత్థి. తం అతిక్కామేత్వా కరోతి వా కారాపేతి వా, పయోగే దుక్కటం. పటిలాభేన ఛిన్దిత్వా పాచిత్తియం దేసేతబ్బం.

౫౩౫. అత్తనా విప్పకతం అత్తనా పరియోసాపేతి, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స. అత్తనా విప్పకతం పరేహి పరియోసాపేతి, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స. పరేహి విప్పకతం అత్తనా పరియోసాపేతి, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స. పరేహి విప్పకతం పరేహి పరియోసాపేతి, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స.

అఞ్ఞస్సత్థాయ కరోతి వా కారాపేతి వా, ఆపత్తి దుక్కటస్స. అఞ్ఞేన కతం పటిలభిత్వా పరిభుఞ్జతి, ఆపత్తి దుక్కటస్స.

౫౩౬. అనాపత్తి పమాణికం కరోతి, ఊనకం కరోతి, అఞ్ఞేన కతం పమాణాతిక్కన్తం పటిలభిత్వా ఛిన్దిత్వా పరిభుఞ్జతి, వితానం వా భూమత్థరణం వా సాణిపాకారం వా భిసిం వా బిబ్బోహనం వా కరోతి, ఉమ్మత్తకస్స, ఆదికమ్మికస్సాతి.

నిసీదనసిక్ఖాపదం నిట్ఠితం సత్తమం.

౮. కణ్డుప్పటిచ్ఛాదిసిక్ఖాపదం

౫౩౭. తేన సమయేన బుద్ధో భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. తేన ఖో పన సమయేన భగవతా భిక్ఖూనం కణ్డుప్పటిచ్ఛాది అనుఞ్ఞాతా హోతి. ఛబ్బగ్గియా భిక్ఖూ – ‘‘భగవతా కణ్డుప్పటిచ్ఛాది అనుఞ్ఞాతా’’తి అప్పమాణికాయో కణ్డుప్పటిచ్ఛాదియో ధారేన్తి; పురతోపి పచ్ఛతోపి ఆకడ్ఢన్తా ఆహిణ్డన్తి. యే తే భిక్ఖూ అప్పిచ్ఛా…పే… తే ఉజ్ఝాయన్తి ఖియ్యన్తి విపాచేన్తి – ‘‘కథఞ్హి నామ ఛబ్బగ్గియా భిక్ఖూ అప్పమాణికాయో కణ్డుప్పటిచ్ఛాదియో ధారేస్సన్తీ’’తి…పే… సచ్చం కిర తుమ్హే, భిక్ఖవే, అప్పమాణికాయో కణ్డుప్పటిచ్ఛాదియో ధారేథాతి? ‘‘సచ్చం, భగవా’’తి. విగరహి బుద్ధో భగవా…పే… కథఞ్హి నామ తుమ్హే, మోఘపురిసా, అప్పమాణికాయో కణ్డుప్పటిచ్ఛాదియో ధారేస్సథ! నేతం, మోఘపురిసా, అప్పసన్నానం వా పసాదాయ…పే… ఏవఞ్చ పన, భిక్ఖవే, ఇమం సిక్ఖాపదం ఉద్దిసేయ్యాథ –

౫౩౮. ‘‘కణ్డుప్పటిచ్ఛాదిం పన భిక్ఖునా కారయమానేన పమాణికా కారేతబ్బా. తత్రిదం పమాణం – దీఘసో చతస్సో విదత్థియో, సుగతవిదత్థియా; తిరియం ద్వే విదత్థియో. తం అతిక్కామయతో ఛేదనకం పాచిత్తియ’’న్తి.

౫౩౯. కణ్డుప్పటిచ్ఛాది నామ యస్స అధోనాభి ఉబ్భజాణుమణ్డలం కణ్డు వా పీళకా వా అస్సావో వా థుల్లకచ్ఛు వా ఆబాధో, తస్స పటిచ్ఛాదనత్థాయ.

కారయమానేనాతి కరోన్తో వా కారాపేన్తో వా. పమాణికా కారేతబ్బా. తత్రిదం పమాణం – దీఘసో చతస్సో విదత్థియో, సుగతవిదత్థియా; తిరియం ద్వే విదత్థియో. తం అతిక్కామేత్వా కరోతి వా కారాపేతి వా, పయోగే దుక్కటం. పటిలాభేన ఛిన్దిత్వా పాచిత్తియం దేసేతబ్బం.

౫౪౦. అత్తనా విప్పకతం అత్తనా పరియోసాపేతి, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స. అత్తనా విప్పకతం పరేహి పరియోసాపేతి, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స. పరేహి విప్పకతం అత్తనా పరియోసాపేతి, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స. పరేహి విప్పకతం పరేహి పరియోసాపేతి, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స.

అఞ్ఞస్సత్థాయ కరోతి వా కారాపేతి వా, ఆపత్తి దుక్కటస్స. అఞ్ఞేన కతం పటిలభిత్వా పరిభుఞ్జతి, ఆపత్తి దుక్కటస్స.

౫౪౧. అనాపత్తి పమాణికం కరోతి, ఊనకం కరోతి, అఞ్ఞేన కతం పమాణాతిక్కన్తం పటిలభిత్వా ఛిన్దిత్వా పరిభుఞ్జతి, వితానం వా భూమత్థరణం వా సాణిపాకారం వా భిసిం వా బిబ్బోహనం వా కరోతి, ఉమ్మత్తకస్స, ఆదికమ్మికస్సాతి.

కణ్డుప్పటిచ్ఛాదిసిక్ఖాపదం నిట్ఠితం అట్ఠమం.

౯. వస్సికసాటికాసిక్ఖాపదం

౫౪౨. తేన సమయేన బుద్ధో భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. తేన ఖో పన సమయేన భగవతా భిక్ఖూనం వస్సికసాటికా అనుఞ్ఞాతా హోతి. ఛబ్బగ్గియా భిక్ఖూ – ‘‘భగవతా వస్సికసాటికా అనుఞ్ఞాతా’’తి అప్పమాణికాయో వస్సికసాటికాయో ధారేన్తి. పురతోపి పచ్ఛతోపి ఆకడ్ఢన్తా ఆహిణ్డన్తి. యే తే భిక్ఖూ అప్పిచ్ఛా…పే… తే ఉజ్ఝాయన్తి ఖియ్యన్తి విపాచేన్తి – ‘‘కథఞ్హి నామ ఛబ్బగ్గియా భిక్ఖూ అప్పమాణికాయో వస్సికసాటికాయో ధారేస్సన్తీ’’తి…పే… సచ్చం కిర తుమ్హే, భిక్ఖవే, అప్పమాణికాయో వస్సికసాటికాయో ధారేథాతి? ‘‘సచ్చం, భగవా’’తి. విగరహి బుద్ధో భగవా…పే… కథఞ్హి నామ తుమ్హే, మోఘపురిసా, అప్పమాణికాయో వస్సికసాటికాయో ధారేస్సథ! నేతం, మోఘపురిసా, అప్పసన్నానం వా పసాదాయ…పే… ఏవఞ్చ పన, భిక్ఖవే, ఇమం సిక్ఖాపదం ఉద్దిసేయ్యాథ –

౫౪౩. ‘‘వస్సికసాటికం పన భిక్ఖునా కారయమానేన పమాణికా కారేతబ్బా. తత్రిదం పమాణం – దీఘసో ఛ విదత్థియో, సుగతవిదత్థియా; తిరియం అడ్ఢతేయ్యా. తం అతిక్కామయతో ఛేదనకం పాచిత్తియ’’న్తి.

౫౪౪. వస్సికసాటికా నామ వస్సానస్స చతుమాసత్థాయ.

కారయమానేనాతి కరోన్తో వా కారాపేన్తో వా. పమాణికా కారేతబ్బా. తత్రిదం పమాణం – దీఘసో ఛ విదత్థియో, సుగతవిదత్థియా; తిరియం అడ్ఢతేయ్యా. తం అతిక్కామేత్వా కరోతి వా కారాపేతి వా, పయోగే దుక్కటం. పటిలాభేన ఛిన్దిత్వా పాచిత్తియం దేసేతబ్బం.

౫౪౫. అత్తనా విప్పకతం అత్తనా పరియోసాపేతి, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స. అత్తనా విప్పకతం పరేహి పరియోసాపేతి, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స. పరేహి విప్పకతం అత్తనా పరియోసాపేతి, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స. పరేహి విప్పకతం పరేహి పరియోసాపేతి, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స.

అఞ్ఞస్సత్థాయ కరోతి వా కారాపేతి వా, ఆపత్తి దుక్కటస్స. అఞ్ఞేన కతం పటిలభిత్వా పరిభుఞ్జతి, ఆపత్తి దుక్కటస్స.

౫౪౬. అనాపత్తి పమాణికం కరోతి, ఊనకం కరోతి, అఞ్ఞేన కతం పమాణాతిక్కన్తం పటిలభిత్వా ఛిన్దిత్వా పరిభుఞ్జతి, వితానం వా భూమత్థరణం వా సాణిపాకారం వా భిసిం వా బిబ్బోహనం వా కరోతి, ఉమ్మత్తకస్స, ఆదికమ్మికస్సాతి.

వస్సికసాటికాసిక్ఖాపదం నిట్ఠితం నవమం.

౧౦. నన్దసిక్ఖాపదం

౫౪౭. తేన సమయేన బుద్ధో భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. తేన ఖో పన సమయేన ఆయస్మా నన్దో భగవతో మాతుచ్ఛాపుత్తో అభిరూపో హోతి దస్సనీయో పాసాదికో చతురఙ్గులోమకో భగవతా [భగవతో (క.)]. సో సుగతచీవరప్పమాణం చీవరం ధారేతి. అద్దసంసు ఖో థేరా భిక్ఖూ ఆయస్మన్తం నన్దం దూరతోవ ఆగచ్ఛన్తం. దిస్వాన – ‘‘భగవా ఆగచ్ఛతీ’’తి ఆసనా వుట్ఠహన్తి. తే ఉపగతే జానిత్వా [ఉపగతం సఞ్జానిత్వా (స్యా.), ఉపగతే సఞ్జానిత్వా (సీ.)] ఉజ్ఝాయన్తి ఖియ్యన్తి విపాచేన్తి – ‘‘కథఞ్హి నామ ఆయస్మా నన్దో సుగతచీవరప్పమాణం చీవరం ధారేస్సతీ’’తి…పే… సచ్చం కిర త్వం, నన్ద, సుగతచీవరప్పమాణం చీవరం ధారేసీతి? ‘‘సచ్చం, భగవా’’తి. విగరహి బుద్ధో భగవా…పే… కథఞ్హి నామ త్వం, నన్ద, సుగతచీవరప్పమాణం చీవరం ధారేస్ససి! నేతం, నన్ద, అప్పసన్నానం వా పసాదాయ…పే… ఏవఞ్చ పన, భిక్ఖవే, ఇమం సిక్ఖాపదం ఉద్దిసేయ్యాథ –

౫౪౮. ‘‘యో పన భిక్ఖు సుగతచీవరప్పమాణం చీవరం కారాపేయ్య అతిరేకం వా, ఛేదనకం పాచిత్తియం. తత్రిదం సుగతస్స సుగతచీవరప్పమాణం – దీఘసో నవ విదత్థియో, సుగతవిదత్థియా; తిరియం ఛ విదత్థియో. ఇదం సుగతస్స సుగతచీవరప్పమాణ’’న్తి.

౫౪౯. యో పనాతి యో యాదిసో…పే… భిక్ఖూతి…పే… అయం ఇమస్మిం అత్థే అధిప్పేతో భిక్ఖూతి.

సుగతచీవరప్పమాణం [సుగతచీవరం (క.)] నామ దీఘసో నవ విదత్థియో, సుగతవిదత్థియా; తిరియం ఛ విదత్థియో.

కారాపేయ్యాతి కరోతి వా కారాపేతి వా, పయోగే దుక్కటం. పటిలాభేన ఛిన్దిత్వా పాచిత్తియం దేసేతబ్బం.

౫౫౦. అత్తనా విప్పకతం అత్తనా పరియోసాపేతి, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స. అత్తనా విప్పకతం పరేహి పరియోసాపేతి, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స. పరేహి విప్పకతం అత్తనా పరియోసాపేతి, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స. పరేహి విప్పకతం పరేహి పరియోసాపేతి, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స.

అఞ్ఞస్సత్థాయ కరోతి వా కారాపేతి వా, ఆపత్తి దుక్కటస్స. అఞ్ఞేన కతం పటిలభిత్వా పరిభుఞ్జతి, ఆపత్తి దుక్కటస్స.

౫౫౧. అనాపత్తి ఊనకం కరోతి, అఞ్ఞేన కతం పటిలభిత్వా ఛిన్దిత్వా పరిభుఞ్జతి, వితానం వా భూమత్థరణం వా సాణిపాకారం వా భిసిం వా బిబ్బోహనం వా కరోతి, ఉమ్మత్తకస్స, ఆదికమ్మికస్సాతి.

నన్దసిక్ఖాపదం నిట్ఠితం దసమం.

రతనవగ్గో [రాజవగ్గో (సీ.)] నవమో.