౧౨. పరిణామనసిక్ఖాపదం

౪౮౯. [ఇదం వత్థు పారా. ౬౫౭] తేన సమయేన బుద్ధో భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. తేన ఖో పన సమయేన సావత్థియం అఞ్ఞతరస్స పూగస్స సఙ్ఘస్స సచీవరభత్తం పటియత్తం హోతి – ‘‘భోజేత్వా చీవరేన అచ్ఛాదేస్సామా’’తి. అథ ఖో ఛబ్బగ్గియా భిక్ఖూ యేన సో పూగో తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా తం పూగం ఏతదవోచుం – ‘‘దేథావుసో, ఇమాని చీవరాని ఇమేసం భిక్ఖూన’’న్తి. ‘‘న మయం, భన్తే, దస్సామ. అమ్హాకం సఙ్ఘస్స అనువస్సం సచీవరభిక్ఖా పఞ్ఞత్తా’’తి. ‘‘బహూ, ఆవుసో, సఙ్ఘస్స దాయకా, బహూ సఙ్ఘస్స భత్తా [భద్దా (క.)]. ఇమే తుమ్హే నిస్సాయ తుమ్హే సమ్పస్సన్తా ఇధ విహరన్తి. తుమ్హే చే ఇమేసం న దస్సథ, అథ కో చరహి ఇమేసం దస్సతి? దేథావుసో, ఇమాని చీవరాని ఇమేసం భిక్ఖూన’’న్తి. అథ ఖో సో పూగో ఛబ్బగ్గియేహి భిక్ఖూహి నిప్పీళియమానో యథాపటియత్తం చీవరం ఛబ్బగ్గియానం భిక్ఖూనం దత్వా సఙ్ఘం భత్తేన పరివిసి. యే తే భిక్ఖూ జానన్తి సఙ్ఘస్స సచీవరభత్తం పటియత్తం ‘‘న చ జానన్తి ఛబ్బగ్గియానం భిక్ఖూనం దిన్న’’న్తి తే ఏవమాహంసు – ‘‘ఓణోజేథావుసో, సఙ్ఘస్స చీవర’’న్తి. ‘‘నత్థి, భన్తే. యథాపటియత్తం చీవరం అయ్యా ఛబ్బగ్గియా అయ్యానం ఛబ్బగ్గియానం పరిణామేసు’’న్తి. యే తే భిక్ఖూ అప్పిచ్ఛా…పే… తే ఉజ్ఝాయన్తి ఖియ్యన్తి విపాచేన్తి – ‘‘కథఞ్హి నామ ఛబ్బగ్గియా భిక్ఖూ జానం సఙ్ఘికం లాభం పరిణతం పుగ్గలస్స పరిణామేస్సన్తీ’’తి…పే… సచ్చం కిర తుమ్హే, భిక్ఖవే, జానం సఙ్ఘికం లాభం పరిణతం పుగ్గలస్స పరిణామేథాతి? ‘‘సచ్చం, భగవా’’తి. విగరహి బుద్ధో భగవా…పే… కథఞ్హి నామ తుమ్హే, మోఘపురిసా, జానం సఙ్ఘికం లాభం పరిణతం పుగ్గలస్స పరిణామేస్సథ! నేతం, మోఘపురిసా, అప్పసన్నానం వా పసాదాయ…పే… ఏవఞ్చ పన, భిక్ఖవే, ఇమం సిక్ఖాపదం ఉద్దిసేయ్యాథ –

౪౯౦. ‘‘యో పన భిక్ఖు జానం సఙ్ఘికం లాభం పరిణతం పుగ్గలస్స పరిణామేయ్య, పాచిత్తియ’’న్తి.

౪౯౧. యో పనాతి యో యాదిసో…పే… భిక్ఖూతి…పే… అయం ఇమస్మిం అత్థే అధిప్పేతో భిక్ఖూతి.

జానాతి నామ సామం వా జానాతి, అఞ్ఞే వా తస్స ఆరోచేన్తి, సో వా ఆరోచేతి.

సఙ్ఘికం నామ సఙ్ఘస్స దిన్నం హోతి పరిచ్చత్తం.

లాభో నామ చీవరపిణ్డపాతసేనాసనగిలానప్పచ్చయభేసజ్జపరిక్ఖారా, అన్తమసో చుణ్ణపిణ్డోపి, దన్తకట్ఠమ్పి, దసికసుత్తమ్పి.

పరిణతం నామ ‘‘దస్సామ కరిస్సామా’’తి వాచా భిన్నా హోతి, తం పుగ్గలస్స పరిణామేతి, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స.

౪౯౨. పరిణతే పరిణతసఞ్ఞీ పుగ్గలస్స పరిణామేతి, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స. పరిణతే వేమతికో పుగ్గలస్స పరిణామేతి, ఆపత్తి దుక్కటస్స. పరిణతే అపరిణతసఞ్ఞీ పుగ్గలస్స పరిణామేతి, అనాపత్తి. సఙ్ఘస్స పరిణతం అఞ్ఞసఙ్ఘస్స వా చేతియస్స వా పరిణామేతి, ఆపత్తి దుక్కటస్స. చేతియస్స పరిణతం అఞ్ఞచేతియస్స వా సఙ్ఘస్స వా పుగ్గలస్స వా పరిణామేతి, ఆపత్తి దుక్కటస్స. పుగ్గలస్స పరిణతం అఞ్ఞపుగ్గలస్స వా సఙ్ఘస్స వా చేతియస్స వా పరిణామేతి, ఆపత్తి దుక్కటస్స. అపరిణతే పరిణతసఞ్ఞీ, ఆపత్తి దుక్కటస్స. అపరిణతే వేమతికో, ఆపత్తి దుక్కటస్స. అపరిణతే అపరిణతసఞ్ఞీ, అనాపత్తి.

౪౯౩. అనాపత్తి – ‘‘కత్థ దేమా’’తి పుచ్ఛీయమానో – ‘‘యత్థ తుమ్హాకం దేయ్యధమ్మో పరిభోగం వా లభేయ్య పటిసఙ్ఖారం వా లభేయ్య చిరట్ఠితికో వా అస్స యత్థ వా పన తుమ్హాకం చిత్తం పసీదతి తత్థ దేథా’’తి భణతి, ఉమ్మత్తకస్స, ఆదికమ్మికస్సాతి.

పరిణామనసిక్ఖాపదం నిట్ఠితం ద్వాదసమం.

సహధమ్మికవగ్గో అట్ఠమో.

తస్సుద్దానం –

సహధమ్మ-వివణ్ణఞ్చ, మోహాపనం పహారకం;

తలసత్తి అమూలఞ్చ, సఞ్చిచ్చ చ ఉపస్సుతి;

పటిబాహనఛన్దఞ్చ, దబ్బఞ్చ పరిణామనన్తి.