౮. సహధమ్మికవగ్గో
౧. సహధమ్మికసిక్ఖాపదం
౪౩౩. తేన సమయేన బుద్ధో భగవా కోసమ్బియం విహరతి ఘోసితారామే. తేన ఖో పన సమయేన ఆయస్మా ఛన్నో అనాచారం ఆచరతి. భిక్ఖూ ఏవమాహంసు – ‘‘మావుసో ఛన్న, ఏవరూపం అకాసి. నేతం కప్పతీ’’తి. సో ఏవం వదేతి – ‘‘న తావాహం, ఆవుసో, ఏతస్మిం సిక్ఖాపదే సిక్ఖిస్సామి యావ న అఞ్ఞం భిక్ఖుం బ్యత్తం వినయధరం పరిపుచ్ఛామీ’’తి. యే తే భిక్ఖూ అప్పిచ్ఛా…పే… తే ఉజ్ఝాయన్తి ఖియ్యన్తి విపాచేన్తి – ‘‘కథఞ్హి నామ ఆయస్మా ఛన్నో భిక్ఖూహి సహధమ్మికం వుచ్చమానో ఏవం వక్ఖతి – న తావాహం, ఆవుసో, ఏతస్మిం సిక్ఖాపదే సిక్ఖిస్సామి యావ న అఞ్ఞం భిక్ఖుం బ్యత్తం వినయధరం పరిపుచ్ఛామీ’’తి…పే… సచ్చం కిర త్వం, ఛన్న, భిక్ఖూహి సహధమ్మికం వుచ్చమానో ఏవం వదేసి – ‘‘న తావాహం, ఆవుసో, ఏతస్మిం సిక్ఖాపదే సిక్ఖిస్సామి యావ న అఞ్ఞం భిక్ఖుం బ్యత్తం వినయధరం పరిపుచ్ఛామీ’’తి? ‘‘సచ్చం, భగవా’’తి. విగరహి బుద్ధో భగవా…పే… కథఞ్హి నామ త్వం, మోఘపురిస, భిక్ఖూహి సహధమ్మికం వుచ్చమానో ఏవం వక్ఖసి – ‘‘న తావాహం, ఆవుసో, ఏతస్మిం సిక్ఖాపదే సిక్ఖిస్సామి యావ న అఞ్ఞం భిక్ఖుం బ్యత్తం వినయధరం పరిపుచ్ఛామీ’’తి. నేతం, మోఘపురిస, అప్పసన్నానం వా పసాదాయ…పే… ఏవఞ్చ పన, భిక్ఖవే, ఇమం సిక్ఖాపదం ఉద్దిసేయ్యాథ –
౪౩౪. ‘‘యో పన భిక్ఖు భిక్ఖూహి సహధమ్మికం వుచ్చమానో ఏవం వదేయ్య – ‘న తావాహం, ఆవుసో, ఏతస్మిం సిక్ఖాపదే సిక్ఖిస్సామి యావ న అఞ్ఞం భిక్ఖుం బ్యత్తం వినయధరం పరిపుచ్ఛామీ’తి, పాచిత్తియం. సిక్ఖమానేన, భిక్ఖవే, భిక్ఖునా అఞ్ఞాతబ్బం పరిపుచ్ఛితబ్బం పరిపఞ్హితబ్బం. అయం తత్థ సామీచీ’’తి.
౪౩౫. యో పనాతి యో యాదిసో…పే… భిక్ఖూతి…పే… అయం ఇమస్మిం అత్థే అధిప్పేతో భిక్ఖూతి.
భిక్ఖూహీతి అఞ్ఞేహి భిక్ఖూహి.
సహధమ్మికం నామ యం భగవతా పఞ్ఞత్తం సిక్ఖాపదం ఏతం సహధమ్మికం నామ. తేన వుచ్చమానో ఏవం వదేతి [వదేయ్య (క.)] – ‘‘న తావాహం, ఆవుసో, ఏతస్మిం సిక్ఖాపదే సిక్ఖిస్సామి యావ న అఞ్ఞం భిక్ఖుం బ్యత్తం వినయధరం పరిపుచ్ఛామీ’’తి [ఇమాని పదాని స్యా. పోత్థకే న దిస్సన్తి]. పణ్డితం బ్యత్తం [ఇమాని పదాని స్యా. పోత్థకే న దిస్సన్తి] మేధావిం బహుస్సుతం ధమ్మకథికం పరిపుచ్ఛామీతి భణతి, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స.
౪౩౬. ఉపసమ్పన్నే ఉపసమ్పన్నసఞ్ఞీ ఏవం వదేతి, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స. ఉపసమ్పన్నే వేమతికో ఏవం వదేతి, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స. ఉపసమ్పన్నే అనుపసమ్పన్నసఞ్ఞీ ఏవం వదేతి, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స.
అపఞ్ఞత్తేన వుచ్చమానో – ‘‘ఇదం న సల్లేఖాయ న ధుతత్థాయ న పాసాదికతాయ న అపచయాయ న వీరియారమ్భాయ సంవత్తతీ’’తి ఏవం వదేతి, ‘‘న తావాహం, ఆవుసో, ఏతస్మిం సిక్ఖాపదే సిక్ఖిస్సామి యావ న అఞ్ఞం భిక్ఖుం బ్యత్తం వినయధరం పణ్డితం మేధావిం బహుస్సుతం ధమ్మకథికం పరిపుచ్ఛామీ’’తి భణతి, ఆపత్తి దుక్కటస్స.
అనుపసమ్పన్నేన పఞ్ఞత్తేన వా అపఞ్ఞత్తేన వా వుచ్చమానో – ‘‘ఇదం న సల్లేఖాయ న ధుతత్థాయ న పాసాదికతాయ న అపచయాయ న వీరియారమ్భాయ సంవత్తతీ’’తి ఏవం వదేతి, ‘‘న తావాహం, ఆవుసో, ఏతస్మిం సిక్ఖాపదే సిక్ఖిస్సామి యావ న అఞ్ఞం భిక్ఖుం బ్యత్తం వినయధరం పణ్డితం మేధావిం బహుస్సుతం ధమ్మకథికం పరిపుచ్ఛామీ’’తి భణతి, ఆపత్తి దుక్కటస్స. అనుపసమ్పన్నే ఉపసమ్పన్నసఞ్ఞీ, ఆపత్తి దుక్కటస్స. అనుపసమ్పన్నే వేమతికో, ఆపత్తి దుక్కటస్స. అనుపసమ్పన్నే అనుపసమ్పన్నసఞ్ఞీ, ఆపత్తి దుక్కటస్స.
సిక్ఖమానేనాతి సిక్ఖితుకామేన.
అఞ్ఞాతబ్బన్తి జానితబ్బం.
పరిపుచ్ఛితబ్బన్తి ‘‘ఇదం, భన్తే, కథం; ఇమస్స వా క్వత్థో’’తి?
పరిపఞ్హితబ్బన్తి చిన్తేతబ్బం తులయితబ్బం.
అయం తత్థ సామీచీతి అయం తత్థ అనుధమ్మతా.
౪౩౭. అనాపత్తి ‘‘జానిస్సామి సిక్ఖిస్సామీ’’తి భణతి, ఉమ్మత్తకస్స, ఆదికమ్మికస్సాతి.
సహధమ్మికసిక్ఖాపదం నిట్ఠితం పఠమం.
౨. విలేఖనసిక్ఖాపదం
౪౩౮. తేన సమయేన బుద్ధో భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. [ఇదం వత్థు చూళవ. ౩౨౦] తేన ఖో పన సమయేన భగవా భిక్ఖూనం అనేకపరియాయేన వినయకథం కథేతి, వినయస్స వణ్ణం భాసతి, వినయపరియత్తియా వణ్ణం భాసతి, ఆదిస్స ఆదిస్స ఆయస్మతో ఉపాలిస్స వణ్ణం భాసతి. భిక్ఖూనం ఏతదహోసి [భిక్ఖూ భగవా (స్యా. క.)] – ‘‘భగవా ఖో అనేకపరియాయేన వినయకథం కథేతి, వినయస్స వణ్ణం భాసతి, వినయపరియత్తియా వణ్ణం భాసతి, ఆదిస్స ఆదిస్స ఆయస్మతో ఉపాలిస్స వణ్ణం భాసతి. హన్ద మయం, ఆవుసో, ఆయస్మతో ఉపాలిస్స సన్తికే వినయం పరియాపుణామా’’తి, తే చ బహూ భిక్ఖూ థేరా చ నవా చ మజ్ఝిమా చ ఆయస్మతో ఉపాలిస్స సన్తికే వినయం పరియాపుణన్తి.
అథ ఖో ఛబ్బగ్గియానం భిక్ఖూనం ఏతదహోసి – ‘‘ఏతరహి ఖో, ఆవుసో, బహూ భిక్ఖూ థేరా చ నవా చ మజ్ఝిమా చ ఆయస్మతో ఉపాలిస్స సన్తికే వినయం పరియాపుణన్తి. సచే ఇమే వినయే పకతఞ్ఞునో భవిస్సన్తి అమ్హే యేనిచ్ఛకం యదిచ్ఛకం యావదిచ్ఛకం ఆకడ్ఢిస్సన్తి పరికడ్ఢిస్సన్తి. హన్ద మయం, ఆవుసో, వినయం వివణ్ణేమా’’తి. అథ ఖో ఛబ్బగ్గియా భిక్ఖూ భిక్ఖూ ఉపసఙ్కమిత్వా ఏవం వదన్తి – ‘‘కిం పనిమేహి ఖుద్దానుఖుద్దకేహి సిక్ఖాపదేహి ఉద్దిట్ఠేహి, యావదేవ కుక్కుచ్చాయ విహేసాయ విలేఖాయ సంవత్తన్తీ’’తి! యే తే భిక్ఖూ అప్పిచ్ఛా…పే… తే ఉజ్ఝాయన్తి ఖియ్యన్తి విపాచేన్తి – కథఞ్హి నామ ఛబ్బగ్గియా భిక్ఖూ వినయం వివణ్ణేస్సన్తీతి…పే… సచ్చం కిర తుమ్హే, భిక్ఖవే, వినయం వివణ్ణేథాతి? ‘‘సచ్చం, భగవా’’తి. విగరహి బుద్ధో భగవా…పే… కథఞ్హి నామ తుమ్హే, మోఘపురిసా, వినయం వివణ్ణేస్సథ! నేతం, మోఘపురిసా, అప్పసన్నానం వా పసాదాయ…పే… ఏవఞ్చ పన, భిక్ఖవే, ఇమం సిక్ఖాపదం ఉద్దిసేయ్యాథ –
౪౩౯. ‘‘యో పన భిక్ఖు పాతిమోక్ఖే ఉద్దిస్సమానే ఏవం వదేయ్య – ‘కిం పనిమేహి ఖుద్దానుఖుద్దకేహి సిక్ఖాపదేహి ఉద్దిట్ఠేహి, యావదేవ కుక్కుచ్చాయ విహేసాయ విలేఖాయ సంవత్తన్తీ’తి, సిక్ఖాపదవివణ్ణకే పాచిత్తియ’’న్తి.
౪౪౦. యో పనాతి యో యాదిసో…పే… భిక్ఖూతి…పే… అయం ఇమస్మిం అత్థే అధిప్పేతో భిక్ఖూతి.
పాతిమోక్ఖే ఉద్దిస్సమానేతి ఉద్దిసన్తే వా ఉద్దిసాపేన్తే వా సజ్ఝాయం వా కరోన్తే.
ఏవం వదేయ్యాతి – ‘‘కిం పనిమేహి ఖుద్దానుఖుద్దకేహి సిక్ఖాపదేహి ఉద్దిట్ఠేహి, యావదేవ కుక్కుచ్చాయ విహేసాయ విలేఖాయ సంవత్తన్తీతి. ‘‘యే ఇమం పరియాపుణన్తి తేసం కుక్కుచ్చం హోతి, విహేసా హోతి, విలేఖా హోతి, యే ఇమం న పరియాపుణన్తి తేసం కుక్కుచ్చం న హోతి విహేసా న హోతి విలేఖా న హోతి. అనుద్దిట్ఠం ఇదం వరం, అనుగ్గహితం ఇదం వరం, అపరియాపుటం ఇదం వరం, అధారితం ఇదం వరం, వినయో వా అన్తరధాయతు, ఇమే వా భిక్ఖూ అపకతఞ్ఞునో హోన్తూ’’తి ఉపసమ్పన్నస్స వినయం వివణ్ణేతి, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స.
౪౪౧. ఉపసమ్పన్నే ఉపసమ్పన్నసఞ్ఞీ వినయం వివణ్ణేతి, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స. ఉపసమ్పన్నే వేమతికో వినయం వివణ్ణేతి, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స. ఉపసమ్పన్నే అనుపసమ్పన్నసఞ్ఞీ వినయం వివణ్ణేతి, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స.
అఞ్ఞం ధమ్మం వివణ్ణేతి, ఆపత్తి దుక్కటస్స. అనుపసమ్పన్నస్స వినయం వా అఞ్ఞం వా ధమ్మం వివణ్ణేతి, ఆపత్తి దుక్కటస్స. అనుపసమ్పన్నే ఉపసమ్పన్నసఞ్ఞీ, ఆపత్తి దుక్కటస్స. అనుపసమ్పన్నే వేమతికో, ఆపత్తి దుక్కటస్స. అనుపసమ్పన్నే అనుపసమ్పన్నసఞ్ఞీ, ఆపత్తి దుక్కటస్స.
౪౪౨. అనాపత్తి న వివణ్ణేతుకామో, ‘‘ఇఙ్ఘ త్వం సుత్తన్తే వా గాథాయో వా అభిధమ్మం వా పరియాపుణస్సు, పచ్ఛా వినయం పరియాపుణిస్ససీ’’తి భణతి, ఉమ్మత్తకస్స, ఆదికమ్మికస్సాతి.
విలేఖనసిక్ఖాపదం నిట్ఠితం దుతియం.
౩. మోహనసిక్ఖాపదం
౪౪౩. తేన సమయేన బుద్ధో భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. తేన ఖో పన సమయేన ఛబ్బగ్గియా భిక్ఖూ అనాచారం ఆచరిత్వా ‘‘అఞ్ఞాణకేన ఆపన్నాతి జానన్తూ’’తి పాతిమోక్ఖే ఉద్దిస్సమానే ఏవం వదన్తి – ‘‘ఇదానేవ ఖో మయం జానామ, అయమ్పి కిర ధమ్మో సుత్తాగతో సుత్తపరియాపన్నో అన్వద్ధమాసం ఉద్దేసం ఆగచ్ఛతీ’’తి. యే తే భిక్ఖూ అప్పిచ్ఛా…పే… తే ఉజ్ఝాయన్తి ఖియ్యన్తి విపాచేన్తి – ‘‘కథఞ్హి నామ ఛబ్బగ్గియా భిక్ఖూ పాతిమోక్ఖే ఉద్దిస్సమానే ఏవం వక్ఖన్తి – ఇదానేవ ఖో మయం జానామ, అయమ్పి కిర ధమ్మో సుత్తాగతో సుత్తపరియాపన్నో అన్వద్ధమాసం ఉద్దేసం ఆగచ్ఛతీ’’తి…పే… సచ్చం కిర తుమ్హే, భిక్ఖవే, పాతిమోక్ఖే ఉద్దిస్సమానే ఏవం వదేథ – ‘‘ఇదానేవ ఖో మయం జానామ, అయమ్పి కిర ధమ్మో సుత్తాగతో సుత్తపరియాపన్నో అన్వద్ధమాసం ఉద్దేసం ఆగచ్ఛతీ’’తి? ‘‘సచ్చం, భగవా’’తి. విగరహి బుద్ధో భగవా…పే… కథఞ్హి నామ తుమ్హే, మోఘపురిసా, పాతిమోక్ఖే ఉద్దిస్సమానే ఏవం వక్ఖథ – ‘‘ఇదానేవ ఖో మయం జానామ, అయమ్పి కిర ధమ్మో సుత్తాగతో సుత్తపరియాపన్నో అన్వద్ధమాసం ఉద్దేసం ఆగచ్ఛతీ’’తి! నేతం, మోఘపురిసా, అప్పసన్నానం వా పసాదాయ…పే… ఏవఞ్చ పన, భిక్ఖవే, ఇమం సిక్ఖాపదం ఉద్దిసేయ్యాథ –
౪౪౪. ‘‘యో పన భిక్ఖు అన్వద్ధమాసం పాతిమోక్ఖే ఉద్దిస్సమానే ఏవం వదేయ్య – ‘ఇదానేవ ఖో అహం జానామి, అయమ్పి కిర ధమ్మో సుత్తాగతో సుత్తపరియాపన్నో అన్వద్ధమాసం ఉద్దేసం ఆగచ్ఛతీ’తి. తఞ్చే భిక్ఖుం అఞ్ఞే భిక్ఖూ జానేయ్యుం నిసిన్నపుబ్బం ఇమినా భిక్ఖునా ద్వత్తిక్ఖత్తుం పాతిమోక్ఖే ఉద్దిస్సమానే, కో పన వాదో భియ్యో [భియ్యోతి (స్యా.)], న చ తస్స భిక్ఖునో అఞ్ఞాణకేన ముత్తి అత్థి, యఞ్చ తత్థ ఆపత్తిం ఆపన్నో తఞ్చ యథాధమ్మో కారేతబ్బో, ఉత్తరి చస్స మోహో ఆరోపేతబ్బో – ‘తస్స తే, ఆవుసో, అలాభా, తస్స తే దుల్లద్ధం, యం త్వం పాతిమోక్ఖే ఉద్దిస్సమానే న సాధుకం అట్ఠిం కత్వా [అట్ఠికత్వా (స్యా. క.)] మనసి కరోసీ’తి. ఇదం తస్మిం మోహనకే పాచిత్తియ’’న్తి.
౪౪౫. యో పనాతి యో యాదిసో…పే… భిక్ఖూతి…పే… అయం ఇమస్మిం అత్థే అధిప్పేతో భిక్ఖూతి.
అన్వద్ధమాసన్తి అనుపోసథికం.
పాతిమోక్ఖే ఉద్దిస్సమానేతి ఉద్దిసన్తే.
ఏవం వదేయ్యాతి అనాచారం ఆచరిత్వా – ‘‘అఞ్ఞాణకేన ఆపన్నోతి జానన్తూ’’తి పాతిమోక్ఖే ఉద్దిస్సమానే ఏవం వదేతి – ‘‘ఇదానేవ ఖో అహం జానామి, అయమ్పి కిర ధమ్మో సుత్తాగతో సుత్తపరియాపన్నో అన్వద్ధమాసం ఉద్దేసం ఆగచ్ఛతీ’’తి, ఆపత్తి దుక్కటస్స.
తఞ్చే మోహేతుకామం భిక్ఖుం అఞ్ఞే భిక్ఖూ జానేయ్యుం నిసిన్నపుబ్బం ఇమినా భిక్ఖునా ద్వత్తిక్ఖత్తుం పాతిమోక్ఖే ఉద్దిస్సమానే, కో పన వాదో భియ్యో, న చ తస్స భిక్ఖునో అఞ్ఞాణకేన ముత్తి అత్థి, యఞ్చ తత్థ ఆపత్తిం ఆపన్నో, తఞ్చ యథాధమ్మో కారేతబ్బో, ఉత్తరి చస్స మోహో ఆరోపేతబ్బో. ఏవఞ్చ పన, భిక్ఖవే, ఆరోపేతబ్బో. బ్యత్తేన భిక్ఖునా పటిబలేన సఙ్ఘో ఞాపేతబ్బో –
౪౪౬. ‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో. అయం ఇత్థన్నామో భిక్ఖు పాతిమోక్ఖే ఉద్దిస్సమానే న సాధుకం అట్ఠిం కత్వా మనసి కరోతి. యది సఙ్ఘస్స పత్తకల్లం, సఙ్ఘో ఇత్థన్నామస్స భిక్ఖునో మోహం ఆరోపేయ్య. ఏసా ఞత్తి.
‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో. అయం ఇత్థన్నామో భిక్ఖు పాతిమోక్ఖే ఉద్దిస్సమానే న సాధుకం అట్ఠిం కత్వా మనసి కరోతి. సఙ్ఘో ఇత్థన్నామస్స భిక్ఖునో మోహం ఆరోపేతి. యస్సాయస్మతో ఖమతి ఇత్థన్నామస్స భిక్ఖునో మోహస్స ఆరోపనా, సో తుణ్హస్స; యస్స నక్ఖమతి, సో భాసేయ్య.
‘‘ఆరోపితో సఙ్ఘేన ఇత్థన్నామస్స భిక్ఖునో మోహో. ఖమతి సఙ్ఘస్స, తస్మా తుణ్హీ, ఏవమేతం ధారయామీ’’తి.
అనారోపితే మోహే మోహేతి, ఆపత్తి దుక్కటస్స. ఆరోపితే మోహే మోహేతి, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స.
౪౪౭. ధమ్మకమ్మే ధమ్మకమ్మసఞ్ఞీ, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స. ధమ్మకమ్మే వేమతికో, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స. ధమ్మకమ్మే అధమ్మకమ్మసఞ్ఞీ మోహేతి, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స.
అధమ్మకమ్మే ధమ్మకమ్మసఞ్ఞీ, ఆపత్తి దుక్కటస్స. అధమ్మకమ్మే వేమతికో, ఆపత్తి దుక్కటస్స. అధమ్మకమ్మే అధమ్మకమ్మసఞ్ఞీ, ఆపత్తి దుక్కటస్స.
౪౪౮. అనాపత్తి న విత్థారేన సుతం హోతి, ఊనకద్వత్తిక్ఖత్తుం విత్థారేన సుతం హోతి, న మోహేతుకామస్స, ఉమ్మత్తకస్స, ఆదికమ్మికస్సాతి.
మోహనసిక్ఖాపదం నిట్ఠితం తతియం.
౪. పహారసిక్ఖాపదం
౪౪౯. తేన సమయేన బుద్ధో భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. తేన ఖో పన సమయేన ఛబ్బగ్గియా భిక్ఖూ కుపితా అనత్తమనా సత్తరసవగ్గియానం భిక్ఖూనం పహారం దేన్తి. తే రోదన్తి. భిక్ఖూ ఏవమాహంసు – ‘‘కిస్స తుమ్హే, ఆవుసో, రోదథా’’తి? ‘‘ఇమే, ఆవుసో, ఛబ్బగ్గియా భిక్ఖూ కుపితా అనత్తమనా అమ్హాకం పహారం దేన్తీ’’తి. యే తే భిక్ఖూ అప్పిచ్ఛా…పే… తే ఉజ్ఝాయన్తి ఖియ్యన్తి విపాచేన్తి – ‘‘కథఞ్హి నామ ఛబ్బగ్గియా భిక్ఖూ కుపితా అనత్తమనా భిక్ఖూనం పహారం దస్సన్తీ’’తి…పే… సచ్చం కిర తుమ్హే, భిక్ఖవే, కుపితా అనత్తమనా భిక్ఖూనం పహారం దేథాతి? ‘‘సచ్చం, భగవా’’తి. విగరహి బుద్ధో భగవా…పే… కథఞ్హి నామ తుమ్హే, మోఘపురిసా, కుపితా అనత్తమనా భిక్ఖూనం పహారం దస్సథ! నేతం, మోఘపురిసా, అప్పసన్నానం వా పసాదాయ…పే… ఏవఞ్చ పన, భిక్ఖవే, ఇమం సిక్ఖాపదం ఉద్దిసేయ్యాథ –
౪౫౦. ‘‘యో పన భిక్ఖు భిక్ఖుస్స కుపితో అనత్తమనో పహారం దదేయ్య, పాచిత్తియ’’న్తి.
౪౫౧. యో పనాతి యో యాదిసో…పే… భిక్ఖూతి…పే… అయం ఇమస్మిం అత్థే అధిప్పేతో భిక్ఖూతి.
భిక్ఖుస్సాతి అఞ్ఞస్స భిక్ఖుస్స.
కుపితో అనత్తమనోతి అనభిరద్ధో ఆహతచిత్తో ఖిలజాతో.
పహారం దదేయ్యాతి కాయేన వా కాయపటిబద్ధేన వా నిస్సగ్గియేన వా అన్తమసో ఉప్పలపత్తేనపి పహారం దేతి, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స.
౪౫౨. ఉపసమ్పన్నే ఉపసమ్పన్నసఞ్ఞీ కుపితో అనత్తమనో పహారం దేతి, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స. ఉపసమ్పన్నే వేమతికో కుపితో అనత్తమనో పహారం దేతి, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స. ఉపసమ్పన్నే అనుపసమ్పన్నసఞ్ఞీ కుపితో అనత్తమనో పహారం దేతి, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స.
అనుపసమ్పన్నస్స కుపితో అనత్తమనో పహారం దేతి, ఆపత్తి దుక్కటస్స. అనుపసమ్పన్నే ఉపసమ్పన్నసఞ్ఞీ, ఆపత్తి దుక్కటస్స. అనుపసమ్పన్నే వేమతికో, ఆపత్తి దుక్కటస్స. అనుపసమ్పన్నే అనుపసమ్పన్నసఞ్ఞీ, ఆపత్తి దుక్కటస్స.
౪౫౩. అనాపత్తి కేనచి విహేఠీయమానో మోక్ఖాధిప్పాయో పహారం దేతి, ఉమ్మత్తకస్స, ఆదికమ్మికస్సాతి.
పహారసిక్ఖాపదం నిట్ఠితం చతుత్థం.
౫. తలసత్తికసిక్ఖాపదం
౪౫౪. తేన సమయేన బుద్ధో భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. తేన ఖో పన సమయేన ఛబ్బగ్గియా భిక్ఖూ కుపితా అనత్తమనా సత్తరసవగ్గియానం భిక్ఖూనం తలసత్తికం ఉగ్గిరన్తి. తే పహారసముచ్చితా రోదన్తి. భిక్ఖూ ఏవమాహంసు – ‘‘కిస్స తుమ్హే, ఆవుసో, రోదథా’’తి? ‘‘ఇమే, ఆవుసో, ఛబ్బగ్గియా భిక్ఖూ కుపితా అనత్తమనా అమ్హాకం తలసత్తికం ఉగ్గిరన్తీ’’తి. యే తే భిక్ఖూ అప్పిచ్ఛా…పే… తే ఉజ్ఝాయన్తి ఖియ్యన్తి విపాచేన్తి – ‘‘కథఞ్హి నామ ఛబ్బగ్గియా భిక్ఖూ కుపితా అనత్తమనా సత్తరసవగ్గియానం భిక్ఖూనం తలసత్తికం ఉగ్గిరిస్సన్తీ’’తి…పే… సచ్చం కిర తుమ్హే, భిక్ఖవే, కుపితా అనత్తమనా సత్తరసవగ్గియానం భిక్ఖూనం తలసత్తికం ఉగ్గిరథాతి? ‘‘సచ్చం, భగవా’’తి. విగరహి బుద్ధో భగవా…పే… కథఞ్హి నామ తుమ్హే, మోఘపురిసా, కుపితా అనత్తమనా సత్తరసవగ్గియానం భిక్ఖూనం తలసత్తికం ఉగ్గిరిస్సథ! నేతం, మోఘపురిసా, అప్పసన్నానం వా పసాదాయ…పే… ఏవఞ్చ పన, భిక్ఖవే, ఇమం సిక్ఖాపదం ఉద్దిసేయ్యాథ –
౪౫౫. ‘‘యో పన భిక్ఖు భిక్ఖుస్స కుపితో అనత్తమనో తలసత్తికం ఉగ్గిరేయ్య, పాచిత్తియ’’న్తి.
౪౫౬. యో పనాతి యో యాదిసో…పే… భిక్ఖూతి…పే… అయం ఇమస్మిం అత్థే అధిప్పేతో భిక్ఖూతి.
భిక్ఖుస్సాతి అఞ్ఞస్స భిక్ఖుస్స.
కుపితో అనత్తమనోతి అనభిరద్ధో ఆహతచిత్తో ఖిలజాతో.
తలసత్తికం ఉగ్గిరేయ్యాతి కాయం వా కాయపటిబద్ధం వా అన్తమసో ఉప్పలపత్తమ్పి ఉచ్చారేతి, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స.
౪౫౭. ఉపసమ్పన్నే ఉపసమ్పన్నసఞ్ఞీ కుపితో అనత్తమనో తలసత్తికం ఉగ్గిరతి, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స. ఉపసమ్పన్నే వేమతికో కుపితో అనత్తమనో తలసత్తికం ఉగ్గిరతి, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స. ఉపసమ్పన్నే అనుపసమ్పన్నసఞ్ఞీ కుపితో అనత్తమనో తలసత్తికం ఉగ్గిరతి, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స.
అనుపసమ్పన్నస్స కుపితో అనత్తమనో తలసత్తికం ఉగ్గిరతి, ఆపత్తి దుక్కటస్స. అనుపసమ్పన్నే ఉపసమ్పన్నసఞ్ఞీ, ఆపత్తి దుక్కటస్స. అనుపసమ్పన్నే వేమతికో, ఆపత్తి దుక్కటస్స. అనుపసమ్పన్నే అనుపసమ్పన్నసఞ్ఞీ, ఆపత్తి దుక్కటస్స.
౪౫౮. అనాపత్తి కేనచి విహేఠీయమానో మోక్ఖాధిప్పాయో తలసత్తికం ఉగ్గిరతి, ఉమ్మత్తకస్స, ఆదికమ్మికస్సాతి.
తలసత్తికసిక్ఖాపదం నిట్ఠితం పఞ్చమం.
౬. అమూలకసిక్ఖాపదం
౪౫౯. తేన సమయేన బుద్ధో భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. తేన ఖో పన సమయేన ఛబ్బగ్గియా భిక్ఖూ భిక్ఖుం అమూలకేన సఙ్ఘాదిసేసేన అనుద్ధంసేన్తి. యే తే భిక్ఖూ అప్పిచ్ఛా…పే… తే ఉజ్ఝాయన్తి ఖియ్యన్తి విపాచేన్తి – ‘‘కథఞ్హి నామ ఛబ్బగ్గియా భిక్ఖూ భిక్ఖుం అమూలకేన సఙ్ఘాదిసేసేన అనుద్ధంసేస్సన్తీ’’తి…పే… సచ్చం కిర తుమ్హే, భిక్ఖవే, భిక్ఖుం అమూలకేన సఙ్ఘాదిసేసేన అనుద్ధంసేథాతి? ‘‘సచ్చం, భగవా’’తి. విగరహి బుద్ధో భగవా…పే… కథఞ్హి నామ తుమ్హే, మోఘపురిసా, భిక్ఖుం అమూలకేన సఙ్ఘాదిసేసేన అనుద్ధంసేస్సథ! నేతం, మోఘపురిసా, అప్పసన్నానం వా పసాదాయ…పే… ఏవఞ్చ పన, భిక్ఖవే, ఇమం సిక్ఖాపదం ఉద్దిసేయ్యాథ –
౪౬౦. ‘‘యో పన భిక్ఖు భిక్ఖుం అమూలకేన సఙ్ఘాదిసేసేన అనుద్ధంసేయ్య, పాచిత్తియ’’న్తి.
౪౬౧. యో పనాతి యో యాదిసో…పే… భిక్ఖూతి…పే… అయం ఇమస్మిం అత్థే అధిప్పేతో భిక్ఖూతి.
భిక్ఖున్తి అఞ్ఞం భిక్ఖుం.
అమూలకం నామ అదిట్ఠం అస్సుతం అపరిసఙ్కితం.
సఙ్ఘాదిసేసేనాతి తేరసన్నం అఞ్ఞతరేన.
అనుద్ధంసేయ్యాతి చోదేతి వా చోదాపేతి వా, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స.
౪౬౨. ఉపసమ్పన్నే ఉపసమ్పన్నసఞ్ఞీ అమూలకేన సఙ్ఘాదిసేసేన అనుద్ధంసేతి, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స. ఉపసమ్పన్నే వేమతికో అమూలకేన సఙ్ఘాదిసేసేన అనుద్ధంసేతి, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స. ఉపసమ్పన్నే అనుపసమ్పన్నసఞ్ఞీ అమూలకేన సఙ్ఘాదిసేసేన అనుద్ధంసేతి, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స.
ఆచారవిపత్తియా వా దిట్ఠివిపత్తియా వా అనుద్ధంసేతి, ఆపత్తి దుక్కటస్స. అనుపసమ్పన్నం అనుద్ధంసేతి, ఆపత్తి దుక్కటస్స. అనుపసమ్పన్నే ఉపసమ్పన్నసఞ్ఞీ, ఆపత్తి దుక్కటస్స. అనుపసమ్పన్నే వేమతికో, ఆపత్తి దుక్కటస్స. అనుపసమ్పన్నే అనుపసమ్పన్నసఞ్ఞీ, ఆపత్తి దుక్కటస్స.
౪౬౩. అనాపత్తి తథాసఞ్ఞీ చోదేతి, వా చోదాపేతి వా, ఉమ్మత్తకస్స, ఆదికమ్మికస్సాతి.
అమూలకసిక్ఖాపదం నిట్ఠితం ఛట్ఠం.
౭. సఞ్చిచ్చసిక్ఖాపదం
౪౬౪. తేన సమయేన బుద్ధో భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. తేన ఖో పన సమయేన ఛబ్బగ్గియా భిక్ఖూ సత్తరసవగ్గియానం భిక్ఖూనం సఞ్చిచ్చ కుక్కుచ్చం ఉపదహన్తి – ‘‘భగవతా, ఆవుసో, సిక్ఖాపదం పఞ్ఞత్తం – ‘న ఊనవీసతివస్సో పుగ్గలో ఉపసమ్పాదేతబ్బో’తి. తుమ్హే చ ఊనవీసతివస్సా ఉపసమ్పన్నా. కచ్చి నో తుమ్హే అనుపసమ్పన్నా’’తి? తే రోదన్తి. భిక్ఖూ ఏవమాహంసు – ‘‘కిస్స తుమ్హే, ఆవుసో, రోదథా’’తి? ‘‘ఇమే, ఆవుసో, ఛబ్బగ్గియా భిక్ఖూ అమ్హాకం సఞ్చిచ్చ కుక్కుచ్చం ఉపదహన్తీ’’తి. యే తే భిక్ఖూ అప్పిచ్ఛా…పే… తే ఉజ్ఝాయన్తి ఖియ్యన్తి విపాచేన్తి – ‘‘కథఞ్హి నామ ఛబ్బగ్గియా భిక్ఖూ భిక్ఖూనం సఞ్చిచ్చ కుక్కుచ్చం ఉపదహిస్సన్తీ’’తి…పే… సచ్చం కిర తుమ్హే, భిక్ఖవే, భిక్ఖూనం సఞ్చిచ్చ కుక్కుచ్చం ఉపదహథాతి? ‘‘సచ్చం, భగవా’’తి. విగరహి బుద్ధో భగవా…పే… కథఞ్హి నామ తుమ్హే, మోఘపురిసా, భిక్ఖూనం సఞ్చిచ్చ కుక్కుచ్చం ఉపదహిస్సథ! నేతం, మోఘపురిసా అప్పసన్నానం వా పసాదాయ…పే… ఏవఞ్చ పన, భిక్ఖవే, ఇమం సిక్ఖాపదం ఉద్దిసేయ్యాథ –
౪౬౫. ‘‘యో పన భిక్ఖు భిక్ఖుస్స సఞ్చిచ్చ కుక్కుచ్చం ఉపదహేయ్య [ఉప్పాదేయ్య (ఇతిపి)] – ‘ఇతిస్స ముహుత్తమ్పి అఫాసు భవిస్సతీ’తి ఏతదేవ పచ్చయం కరిత్వా అనఞ్ఞం, పాచిత్తియ’’న్తి.
౪౬౬. యో పనాతి యో యాదిసో…పే… భిక్ఖూతి…పే… అయం ఇమస్మిం అత్థే అధిప్పేతో భిక్ఖూతి.
భిక్ఖుస్సాతి అఞ్ఞస్స భిక్ఖుస్స.
సఞ్చిచ్చాతి జానన్తో సఞ్జానన్తో చేచ్చ అభివితరిత్వా వీతిక్కమో.
కుక్కుచ్చం ఉపదహేయ్యాతి ‘‘ఊనవీసతివస్సో మఞ్ఞే త్వం ఉపసమ్పన్నో, వికాలే మఞ్ఞే తయా భుత్తం, మజ్జం మఞ్ఞే తయా పీతం, మాతుగామేన సద్ధిం రహో మఞ్ఞే తయా నిసిన్న’’న్తి కుక్కుచ్చం ఉపదహతి, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స.
ఏతదేవ పచ్చయం కరిత్వా, అనఞ్ఞన్తి న అఞ్ఞో కోచి పచ్చయో హోతి కుక్కుచ్చం ఉపదహితుం.
౪౬౭. ఉపసమ్పన్నే ఉపసమ్పన్నసఞ్ఞీ సఞ్చిచ్చ కుక్కుచ్చం ఉపదహతి, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స. ఉపసమ్పన్నే వేమతికో సఞ్చిచ్చ కుక్కుచ్చం ఉపదహతి, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స. ఉపసమ్పన్నే అనుపసమ్పన్నసఞ్ఞీ సఞ్చిచ్చ కుక్కుచ్చం ఉపదహతి, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స.
అనుపసమ్పన్నస్స సఞ్చిచ్చ కుక్కుచ్చం ఉపదహతి, ఆపత్తి దుక్కటస్స. అనుపసమ్పన్నే ఉపసమ్పన్నసఞ్ఞీ, ఆపత్తి దుక్కటస్స. అనుపసమ్పన్నే వేమతికో, ఆపత్తి దుక్కటస్స. అనుపసమ్పన్నే అనుపసమ్పన్నసఞ్ఞీ, ఆపత్తి దుక్కటస్స.
౪౬౮. అనాపత్తి న కుక్కుచ్చం ఉపదహితుకామో ‘‘ఊనవీసతివస్సో మఞ్ఞే త్వం ఉపసమ్పన్నో, వికాలే మఞ్ఞే తయా భుత్తం, మజ్జం మఞ్ఞే తయా పీతం, మాతుగామేన సద్ధిం రహో మఞ్ఞే తయా నిసిన్నం, ఇఙ్ఘ జానాహి, మా తే పచ్ఛా కుక్కుచ్చం అహోసీ’’తి భణతి, ఉమ్మత్తకస్స, ఆదికమ్మికస్సాతి.
సఞ్చిచ్చసిక్ఖాపదం నిట్ఠితం సత్తమం.
౮. ఉపస్సుతిసిక్ఖాపదం
౪౬౯. తేన సమయేన బుద్ధో భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. తేన ఖో పన సమయేన ఛబ్బగ్గియా భిక్ఖూ పేసలేహి భిక్ఖూహి సద్ధిం భణ్డన్తి. పేసలా భిక్ఖూ ఏవం వదన్తి – ‘‘అలజ్జినో ఇమే, ఆవుసో, ఛబ్బగ్గియా భిక్ఖూ. న సక్కా ఇమేహి సహ భణ్డితు’’న్తి. ఛబ్బగ్గియా భిక్ఖూ ఏవం వదన్తి – ‘‘కిస్స తుమ్హే, ఆవుసో, అమ్హే అలజ్జివాదేన పాపేథా’’తి? ‘‘కహం పన తుమ్హే, ఆవుసో, అస్సుత్థా’’తి? ‘‘మయం ఆయస్మన్తానం ఉపస్సుతిం [ఉపస్సుతి (?)] తిట్ఠమ్హా’’తి. యే తే భిక్ఖూ అప్పిచ్ఛా…పే… తే ఉజ్ఝాయన్తి ఖియ్యన్తి విపాచేన్తి – ‘‘కథఞ్హి నామ ఛబ్బగ్గియా భిక్ఖూ భిక్ఖూనం భణ్డనజాతానం కలహజాతానం వివాదాపన్నానం ఉపస్సుతిం [ఉపస్సుతి (?)] తిట్ఠిస్సన్తీ’’తి…పే… సచ్చం కిర తుమ్హే, భిక్ఖవే, భిక్ఖూనం భణ్డనజాతానం కలహజాతానం వివాదాపన్నానం ఉపస్సుతిం [ఉపస్సుతి (?)] తిట్ఠథాతి? ‘‘సచ్చ, భగవా’’తి. విగరహి బుద్ధో భగవా…పే… కథఞ్హి నామ తుమ్హే, మోఘపురిసా, భిక్ఖూనం భణ్డనజాతానం కలహజాతానం వివాదాపన్నానం ఉపస్సుతిం [ఉపస్సుతి (?)] తిట్ఠిస్సథ! నేతం, మోఘపురిసా, అప్పసన్నానం వా పసాదాయ…పే… ఏవఞ్చ పన, భిక్ఖవే, ఇమం సిక్ఖాపదం ఉద్దిసేయ్యాథ –
౪౭౦. ‘‘యో పన భిక్ఖు భిక్ఖూనం భణ్డనజాతానం కలహజాతానం వివాదాపన్నానం ఉపస్సుతిం తిట్ఠేయ్య – ‘యం ఇమే భణిస్సన్తి తం సోస్సామీ’తి ఏతదేవ పచ్చయం కరిత్వా అనఞ్ఞం, పాచిత్తియ’’న్తి.
౪౭౧. యో పనాతి యో యాదిసో…పే… భిక్ఖూతి…పే… అయం ఇమస్మిం అత్థే అధిప్పేతో భిక్ఖూతి.
భిక్ఖూనన్తి అఞ్ఞేసం భిక్ఖూనం.
భణ్డనజాతానం కలహజాతానం వివాదాపన్నానన్తి అధికరణజాతానం.
ఉపస్సుతిం తిట్ఠేయ్యాతి ‘‘ఇమేసం సుత్వా చోదేస్సామి సారేస్సామి పటిచోదేస్సామి పటిసారేస్సామి మఙ్కూ కరిస్సామీ’’తి గచ్ఛతి, ఆపత్తి దుక్కటస్స. యత్థ ఠితో సుణాతి, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స. పచ్ఛతో గచ్ఛన్తో తురితో గచ్ఛతి సోస్సామీతి, ఆపత్తి దుక్కటస్స. యత్థ ఠితో సుణాతి, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స. పురతో గచ్ఛన్తో ఓహియ్యతి సోస్సామీతి, ఆపత్తి దుక్కటస్స. యత్థ ఠితో సుణాతి, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స. భిక్ఖుస్స ఠితోకాసం వా నిసిన్నోకాసం వా నిపన్నోకాసం వా ఆగన్త్వా మన్తేన్తం ఉక్కాసితబ్బం, విజానాపేతబ్బం, నో చే ఉక్కాసేయ్య వా విజానాపేయ్య వా, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స.
ఏతదేవ పచ్చయం కరిత్వా అనఞ్ఞన్తి న అఞ్ఞో కోచి పచ్చయో హోతి ఉపస్సుతిం తిట్ఠితుం.
౪౭౨. ఉపసమ్పన్నే ఉపసమ్పన్నసఞ్ఞీ ఉపస్సుతిం తిట్ఠతి, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స. ఉపసమ్పన్నే వేమతికో ఉపస్సుతిం తిట్ఠతి, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స. ఉపసమ్పన్నే అనుపసమ్పన్నసఞ్ఞీ ఉపస్సుతిం తిట్ఠతి, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స.
అనుపసమ్పన్నస్స ఉపస్సుతిం తిట్ఠతి, ఆపత్తి దుక్కటస్స. అనుపసమ్పన్నే ఉపసమ్పన్నసఞ్ఞీ, ఆపత్తి దుక్కటస్స. అనుపసమ్పన్నే వేమతికో, ఆపత్తి దుక్కటస్స. అనుపసమ్పన్నే అనుపసమ్పన్నసఞ్ఞీ, ఆపత్తి దుక్కటస్స.
౪౭౩. అనాపత్తి – ‘‘ఇమేసం సుత్వా ఓరమిస్సామి విరమిస్సామి వూపసమిస్సామి [వూపసమేస్సామి (సీ.)] అత్తానం పరిమోచేస్సామీ’’తి గచ్ఛతి, ఉమ్మత్తకస్స, ఆదికమ్మికస్సాతి.
ఉపస్సుతిసిక్ఖాపదం నిట్ఠితం అట్ఠమం.
౯. కమ్మపటిబాహనసిక్ఖాపదం
౪౭౪. తేన సమయేన బుద్ధో భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. తేన ఖో పన సమయేన ఛబ్బగ్గియా భిక్ఖూ అనాచారం ఆచరిత్వా ఏకమేకస్స కమ్మే కయిరమానే పటిక్కోసన్తి. తేన ఖో పన సమయేన సఙ్ఘో సన్నిపతితో హోతి కేనచిదేవ కరణీయేన. ఛబ్బగ్గియా భిక్ఖూ చీవరకమ్మం కరోన్తా ఏకస్స ఛన్దం అదంసు. అథ ఖో సఙ్ఘో – ‘‘అయం, ఆవుసో, ఛబ్బగ్గియో భిక్ఖు ఏకకో ఆగతో, హన్దస్స మయం కమ్మం కరోమా’’తి తస్స కమ్మం అకాసి. అథ ఖో సో భిక్ఖు యేన ఛబ్బగ్గియా భిక్ఖూ తేనుపసఙ్కమి. ఛబ్బగ్గియా భిక్ఖూ తం భిక్ఖుం ఏతదవోచుం – ‘‘కిం, ఆవుసో, సఙ్ఘో అకాసీ’’తి? ‘‘సఙ్ఘో మే, ఆవుసో, కమ్మం అకాసీ’’తి. ‘‘న మయం, ఆవుసో, ఏతదత్థాయ ఛన్దం అదమ్హా – ‘‘తుయ్హం కమ్మం కరిస్సతీ’’తి. సచే చ మయం జానేయ్యామ ‘‘తుయ్హం కమ్మం కరిస్సతీ’’తి, న మయం ఛన్దం దదేయ్యామా’’తి. యే తే భిక్ఖూ అప్పిచ్ఛా…పే… తే ఉజ్ఝాయన్తి ఖియ్యన్తి విపాచేన్తి – ‘‘కథఞ్హి నామ ఛబ్బగ్గియా భిక్ఖూ ధమ్మికానం కమ్మానం ఛన్దం దత్వా పచ్ఛా ఖీయనధమ్మం [ఖియ్యధమ్మం (ఇతిపి)] ఆపజ్జిస్సన్తీ’’తి…పే… సచ్చం కిర తుమ్హే, భిక్ఖవే, ధమ్మికానం కమ్మానం ఛన్దం దత్వా పచ్ఛా ఖీయనధమ్మం [ఖియ్యధమ్మం (ఇతిపి)] ఆపజ్జథాతి? ‘‘సచ్చం, భగవా’’తి. విగరహి బుద్ధో భగవా…పే… కథఞ్హి నామ తుమ్హే, మోఘపురిసా, ధమ్మికానం కమ్మానం ఛన్దం దత్వా పచ్ఛా ఖీయనధమ్మం [ఖియ్యధమ్మం (ఇతిపి)] ఆపజ్జిస్సథ! నేతం, మోఘపురిసా, అప్పసన్నానం వా పసాదాయ…పే… ఏవఞ్చ పన, భిక్ఖవే, ఇమం సిక్ఖాపదం ఉద్దిసేయ్యాథ –
౪౭౫. ‘‘యో పన భిక్ఖు ధమ్మికానం కమ్మానం ఛన్దం దత్వా పచ్ఛా ఖీయనధమ్మం ఆపజ్జేయ్య, పాచిత్తియ’’న్తి.
౪౭౬. యో పనాతి యో యాదిసో…పే… భిక్ఖూతి…పే… అయం ఇమస్మిం అత్థే అధిప్పేతో భిక్ఖూతి.
ధమ్మికం నామ కమ్మం అపలోకనకమ్మం ఞత్తికమ్మం ఞత్తిదుతియకమ్మం ఞత్తిచతుత్థకమ్మం ధమ్మేన వినయేన సత్థుసాసనేన కతం, ఏతం ధమ్మికం నామ కమ్మం. ఛన్దం దత్వా ఖియ్యతి ఆపత్తి పాచిత్తియస్స.
౪౭౭. ధమ్మకమ్మే ధమ్మకమ్మసఞ్ఞీ ఛన్దం దత్వా ఖియ్యతి, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స. ధమ్మకమ్మే వేమతికో ఛన్దం దత్వా ఖియ్యతి, ఆపత్తి దుక్కటస్స. ధమ్మకమ్మే అధమ్మకమ్మసఞ్ఞీ ఛన్దం దత్వా ఖియ్యతి, అనాపత్తి. అధమ్మకమ్మే ధమ్మకమ్మసఞ్ఞీ, ఆపత్తి దుక్కటస్స. అధమ్మకమ్మే వేమతికో, ఆపత్తి దుక్కటస్స. అధమ్మకమ్మే అధమ్మకమ్మసఞ్ఞీ, అనాపత్తి.
౪౭౮. అనాపత్తి – ‘‘అధమ్మేన వా వగ్గేన వా న కమ్మారహస్స వా కమ్మం కత’’న్తి జానన్తో ఖియ్యతి, ఉమ్మత్తకస్స, ఆదికమ్మికస్సాతి.
కమ్మపటిబాహనసిక్ఖాపదం నిట్ఠితం నవమం.
౧౦. ఛన్దంఅదత్వాగమనసిక్ఖాపదం
౪౭౯. తేన సమయేన బుద్ధో భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. తేన ఖో పన సమయేన సఙ్ఘో సన్నిపతితో హోతి కేనచిదేవ కరణీయేన. ఛబ్బగ్గియా భిక్ఖూ చీవరకమ్మం కరోన్తా ఏకస్స ఛన్దం అదంసు. అథ ఖో సఙ్ఘో ‘‘యస్సత్థాయ సన్నిపతితో తం కమ్మం కరిస్సామీ’’తి ఞత్తిం ఠపేసి. అథ ఖో సో భిక్ఖు – ‘‘ఏవమేవిమే ఏకమేకస్స కమ్మం కరోన్తి, కస్స తుమ్హే కమ్మం కరిస్సథా’’తి ఛన్దం అదత్వా ఉట్ఠాయాసనా పక్కామి. యే తే భిక్ఖూ అప్పిచ్ఛా…పే… తే ఉజ్ఝాయన్తి ఖియ్యన్తి విపాచేన్తి – ‘‘కథఞ్హి నామ భిక్ఖు సఙ్ఘే వినిచ్ఛయకథాయ వత్తమానాయ ఛన్దం అదత్వా ఉట్ఠాయాసనా పక్కమిస్సతీ’’తి…పే… సచ్చం కిర త్వం, భిక్ఖు, సఙ్ఘే వినిచ్ఛయకథాయ వత్తమానాయ ఛన్దం అదత్వా ఉట్ఠాయాసనా పక్కమసీతి? ‘‘సచ్చం, భగవా’’తి. విగరహి బుద్ధో భగవా…పే… కథఞ్హి నామ త్వం, మోఘపురిస, సఙ్ఘే వినిచ్ఛయకథాయ వత్తమానాయ ఛన్దం అదత్వా ఉట్ఠాయాసనా పక్కమిస్ససి! నేతం, మోఘపురిస, అప్పసన్నానం వా పసాదాయ…పే… ఏవఞ్చ పన, భిక్ఖవే, ఇమం సిక్ఖాపదం ఉద్దిసేయ్యాథ –
౪౮౦. ‘‘యో పన భిక్ఖు సఙ్ఘే వినిచ్ఛయకథాయ వత్తమానాయ ఛన్దం అదత్వా ఉట్ఠాయాసనా పక్కమేయ్య, పాచిత్తియ’’న్తి.
౪౮౧. యో పనాతి యో యాదిసో…పే… భిక్ఖూతి…పే… అయం ఇమస్మిం అత్థే అధిప్పేతో భిక్ఖూతి.
సఙ్ఘే వినిచ్ఛయకథా నామ వత్థు వా ఆరోచితం హోతి అవినిచ్ఛితం, ఞత్తి వా ఠపితా హోతి, కమ్మవాచా వా విప్పకతా హోతి.
ఛన్దం అదత్వా ఉట్ఠాయాసనా పక్కమేయ్యాతి – ‘‘కథం ఇదం కమ్మం కుప్పం అస్స వగ్గం అస్స న కరేయ్యా’’తి గచ్ఛతి, ఆపత్తి దుక్కటస్స. పరిసాయ హత్థపాసం విజహన్తస్స ఆపత్తి దుక్కటస్స. విజహితే ఆపత్తి పాచిత్తియస్స.
౪౮౨. ధమ్మకమ్మే ధమ్మకమ్మసఞ్ఞీ ఛన్దం అదత్వా ఉట్ఠాయాసనా పక్కమతి, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స. ధమ్మకమ్మే వేమతికో ఛన్దం అదత్వా ఉట్ఠాయాసనా పక్కమతి, ఆపత్తి దుక్కటస్స. ధమ్మకమ్మే అధమ్మకమ్మసఞ్ఞీ ఛన్దం అదత్వా ఉట్ఠాయాసనా పక్కమతి, అనాపత్తి. అధమ్మకమ్మే ధమ్మకమ్మసఞ్ఞీ, ఆపత్తి దుక్కటస్స. అధమ్మకమ్మే వేమతికో, ఆపత్తి దుక్కటస్స. అధమ్మకమ్మే అధమ్మకమ్మసఞ్ఞీ, అనాపత్తి.
౪౮౩. అనాపత్తి – ‘‘సఙ్ఘస్స భణ్డనం వా కలహో వా విగ్గహో వా వివాదో వా భవిస్సతీ’’తి గచ్ఛతి, ‘‘సఙ్ఘభేదో వా సఙ్ఘరాజి వా భవిస్సతీ’’తి గచ్ఛతి, ‘‘అధమ్మేన వా వగ్గేన వా న కమ్మారహస్స వా కమ్మం కరిస్సతీ’’తి గచ్ఛతి, గిలానో గచ్ఛతి, గిలానస్స కరణీయేన గచ్ఛతి, ఉచ్చారేన వా పస్సావేన వా పీళితో గచ్ఛతి, ‘‘న కమ్మం కోపేతుకామో పున పచ్చాగమిస్సామీ’’తి గచ్ఛతి, ఉమ్మత్తకస్స, ఆదికమ్మికస్సాతి.
ఛన్దం అదత్వా గమనసిక్ఖాపదం నిట్ఠితం దసమం.
౧౧. దుబ్బలసిక్ఖాపదం
౪౮౪. తేన సమయేన బుద్ధో భగవా రాజగహే విహరతి వేళువనే కలన్దకనివాపే. తేన ఖో పన సమయేన ఆయస్మా దబ్బో మల్లపుత్తో సఙ్ఘస్స సేనాసనఞ్చ పఞ్ఞపేతి భత్తాని చ ఉద్దిసతి. సో చాయస్మా దుబ్బలచీవరో హోతి. తేన ఖో పన సమయేన సఙ్ఘస్స ఏకం చీవరం ఉప్పన్నం హోతి. అథ ఖో సఙ్ఘో తం చీవరం ఆయస్మతో దబ్బస్స మల్లపుత్తస్స అదాసి. ఛబ్బగ్గియా భిక్ఖూ ఉజ్ఝాయన్తి ఖియ్యన్తి విపాచేన్తి – ‘‘యథాసన్థుతం భిక్ఖూ సఙ్ఘికం లాభం పరిణామేన్తీ’’తి. యే తే భిక్ఖూ అప్పిచ్ఛా…పే… తే ఉజ్ఝాయన్తి ఖియ్యన్తి విపాచేన్తి – ‘‘కథఞ్హి నామ ఛబ్బగ్గియా భిక్ఖూ సమగ్గేన సఙ్ఘేన చీవరం దత్వా పచ్ఛా ఖీయనధమ్మం ఆపజ్జిస్సన్తీ’’తి…పే… సచ్చం కిర తుమ్హే, భిక్ఖవే, సమగ్గేన సఙ్ఘేన చీవరం దత్వా పచ్ఛా ఖీయనధమ్మం ఆపజ్జథాతి? ‘‘సచ్చం, భగవా’’తి. విగరహి బుద్ధో భగవా…పే… కథఞ్హి నామ తుమ్హే, మోఘపురిసా, సమగ్గేన సఙ్ఘేన చీవరం దత్వా పచ్ఛా ఖీయనధమ్మం ఆపజ్జిస్సథ! నేతం, మోఘపురిసా, అప్పసన్నానం, వా పసాదాయ…పే… ఏవఞ్చ పన, భిక్ఖవే, ఇమం సిక్ఖాపదం ఉద్దిసేయ్యాథ –
౪౮౫. ‘‘యో పన భిక్ఖు సమగ్గేన సఙ్ఘేన చీవరం దత్వా పచ్ఛా ఖీయనధమ్మం ఆపజ్జేయ్య ‘యథాసన్థుతం భిక్ఖూ సఙ్ఘికం లాభం పరిణామేన్తీ’తి, పాచిత్తియ’’న్తి.
౪౮౬. యో పనాతి యో యాదిసో…పే… భిక్ఖూతి…పే… అయం ఇమస్మిం అత్థే అధిప్పేతో భిక్ఖూతి.
సమగ్గో నామ సఙ్ఘో సమానసంవాసకో సమానసీమాయం ఠితో.
చీవరం నామ ఛన్నం చీవరానం అఞ్ఞతరం చీవరం వికప్పనుపగం పచ్ఛిమం.
దత్వాతి సయం దత్వా.
యథాసన్థుతం నామ యథామిత్తతా యథాసన్దిట్ఠతా యథాసమ్భత్తతా యథాసమానుపజ్ఝాయకతా యథాసమానాచరియకతా.
సఙ్ఘికం నామ సఙ్ఘస్స దిన్నం హోతి పరిచ్చత్తం.
లాభో నామ చీవరపిణ్డపాతసేనాసనగిలానప్పచ్చయభేసజ్జపరిక్ఖారా, అన్తమసో చుణ్ణపిణ్డోపి, దన్తకట్ఠమ్పి, దసికసుత్తమ్పి.
పచ్ఛా ఖీయనధమ్మం ఆపజ్జేయ్యాతి ఉపసమ్పన్నస్స సఙ్ఘేన సమ్మతస్స సేనాసనపఞ్ఞాపకస్స వా భత్తుద్దేసకస్స వా యాగుభాజకస్స వా ఫలభాజకస్స వా ఖజ్జభాజకస్స వా అప్పమత్తకవిస్సజ్జకస్స వా చీవరం దిన్నే ఖియ్యతి, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స.
౪౮౭. ధమ్మకమ్మే ధమ్మకమ్మసఞ్ఞీ చీవరం దిన్నే ఖియ్యతి, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స. ధమ్మకమ్మే వేమతికో చీవరం దిన్నే ఖియ్యతి, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స. ధమ్మకమ్మే అధమ్మకమ్మసఞ్ఞీ చీవరం దిన్నే ఖియ్యతి, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స.
అఞ్ఞం పరిక్ఖారం దిన్నే ఖియ్యతి, ఆపత్తి దుక్కటస్స. ఉపసమ్పన్నస్స సఙ్ఘేన అసమ్మతస్స సేనాసనపఞ్ఞాపకస్స వా భత్తుద్దేసకస్స వా యాగుభాజకస్స వా ఫలభాజకస్స వా ఖజ్జభాజకస్స వా అప్పమత్తకవిస్సజ్జకస్స వా చీవరం వా అఞ్ఞం వా పరిక్ఖారం దిన్నే ఖియ్యతి, ఆపత్తి దుక్కటస్స. అనుపసమ్పన్నస్స సఙ్ఘేన సమ్మతస్స వా అసమ్మతస్స వా సేనాసనపఞ్ఞాపకస్స వా భత్తుద్దేసకస్స వా యాగుభాజకస్స వా ఫలభాజకస్స వా ఖజ్జభాజకస్స వా అప్పమత్తకవిస్సజ్జకస్స వా చీవరం వా అఞ్ఞం వా పరిక్ఖారం దిన్నే ఖియ్యతి, ఆపత్తి దుక్కటస్స. అధమ్మకమ్మే ధమ్మకమ్మసఞ్ఞీ, ఆపత్తి దుక్కటస్స. అధమ్మకమ్మే వేమతికో, ఆపత్తి దుక్కటస్స. అధమ్మకమ్మే అధమ్మకమ్మసఞ్ఞీ, అనాపత్తి.
౪౮౮. అనాపత్తి – పకతియా ఛన్దా దోసా మోహా భయా కరోన్తం ‘‘క్వత్థో తస్స దిన్నేన లద్ధాపి వినిపాతేస్సతి న సమ్మా ఉపనేస్సతీ’’తి ఖియ్యతి, ఉమ్మత్తకస్స, ఆదికమ్మికస్సాతి.
దుబ్బలసిక్ఖాపదం నిట్ఠితం ఏకాదసమం.
౧౨. పరిణామనసిక్ఖాపదం
౪౮౯. [ఇదం వత్థు పారా. ౬౫౭] తేన సమయేన బుద్ధో భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. తేన ఖో పన సమయేన సావత్థియం అఞ్ఞతరస్స పూగస్స సఙ్ఘస్స సచీవరభత్తం పటియత్తం హోతి – ‘‘భోజేత్వా చీవరేన అచ్ఛాదేస్సామా’’తి. అథ ఖో ఛబ్బగ్గియా భిక్ఖూ యేన సో పూగో తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా తం పూగం ఏతదవోచుం – ‘‘దేథావుసో, ఇమాని చీవరాని ఇమేసం భిక్ఖూన’’న్తి. ‘‘న మయం, భన్తే, దస్సామ. అమ్హాకం సఙ్ఘస్స అనువస్సం సచీవరభిక్ఖా పఞ్ఞత్తా’’తి. ‘‘బహూ, ఆవుసో, సఙ్ఘస్స దాయకా, బహూ సఙ్ఘస్స భత్తా [భద్దా (క.)]. ఇమే తుమ్హే నిస్సాయ తుమ్హే సమ్పస్సన్తా ఇధ విహరన్తి. తుమ్హే చే ఇమేసం న దస్సథ, అథ కో చరహి ఇమేసం దస్సతి? దేథావుసో, ఇమాని చీవరాని ఇమేసం భిక్ఖూన’’న్తి. అథ ఖో సో పూగో ఛబ్బగ్గియేహి భిక్ఖూహి నిప్పీళియమానో యథాపటియత్తం చీవరం ఛబ్బగ్గియానం భిక్ఖూనం దత్వా సఙ్ఘం భత్తేన పరివిసి. యే తే భిక్ఖూ జానన్తి సఙ్ఘస్స సచీవరభత్తం పటియత్తం ‘‘న చ జానన్తి ఛబ్బగ్గియానం భిక్ఖూనం దిన్న’’న్తి తే ఏవమాహంసు – ‘‘ఓణోజేథావుసో, సఙ్ఘస్స చీవర’’న్తి. ‘‘నత్థి, భన్తే. యథాపటియత్తం చీవరం అయ్యా ఛబ్బగ్గియా అయ్యానం ఛబ్బగ్గియానం పరిణామేసు’’న్తి. యే తే భిక్ఖూ అప్పిచ్ఛా…పే… తే ఉజ్ఝాయన్తి ఖియ్యన్తి విపాచేన్తి – ‘‘కథఞ్హి నామ ఛబ్బగ్గియా భిక్ఖూ జానం సఙ్ఘికం లాభం పరిణతం పుగ్గలస్స పరిణామేస్సన్తీ’’తి…పే… సచ్చం కిర తుమ్హే, భిక్ఖవే, జానం సఙ్ఘికం లాభం పరిణతం పుగ్గలస్స పరిణామేథాతి? ‘‘సచ్చం, భగవా’’తి. విగరహి బుద్ధో భగవా…పే… కథఞ్హి నామ తుమ్హే, మోఘపురిసా, జానం సఙ్ఘికం లాభం పరిణతం పుగ్గలస్స పరిణామేస్సథ! నేతం, మోఘపురిసా, అప్పసన్నానం వా పసాదాయ…పే… ఏవఞ్చ పన, భిక్ఖవే, ఇమం సిక్ఖాపదం ఉద్దిసేయ్యాథ –
౪౯౦. ‘‘యో పన భిక్ఖు జానం సఙ్ఘికం లాభం పరిణతం పుగ్గలస్స పరిణామేయ్య, పాచిత్తియ’’న్తి.
౪౯౧. యో పనాతి యో యాదిసో…పే… భిక్ఖూతి…పే… అయం ఇమస్మిం అత్థే అధిప్పేతో భిక్ఖూతి.
జానాతి నామ సామం వా జానాతి, అఞ్ఞే వా తస్స ఆరోచేన్తి, సో వా ఆరోచేతి.
సఙ్ఘికం నామ సఙ్ఘస్స దిన్నం హోతి పరిచ్చత్తం.
లాభో నామ చీవరపిణ్డపాతసేనాసనగిలానప్పచ్చయభేసజ్జపరిక్ఖారా, అన్తమసో చుణ్ణపిణ్డోపి, దన్తకట్ఠమ్పి, దసికసుత్తమ్పి.
పరిణతం నామ ‘‘దస్సామ కరిస్సామా’’తి వాచా భిన్నా హోతి, తం పుగ్గలస్స పరిణామేతి, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స.
౪౯౨. పరిణతే పరిణతసఞ్ఞీ పుగ్గలస్స పరిణామేతి, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స. పరిణతే వేమతికో పుగ్గలస్స పరిణామేతి, ఆపత్తి దుక్కటస్స. పరిణతే అపరిణతసఞ్ఞీ పుగ్గలస్స పరిణామేతి, అనాపత్తి. సఙ్ఘస్స పరిణతం అఞ్ఞసఙ్ఘస్స వా చేతియస్స వా పరిణామేతి, ఆపత్తి దుక్కటస్స. చేతియస్స పరిణతం అఞ్ఞచేతియస్స వా సఙ్ఘస్స వా పుగ్గలస్స వా పరిణామేతి, ఆపత్తి దుక్కటస్స. పుగ్గలస్స పరిణతం అఞ్ఞపుగ్గలస్స వా సఙ్ఘస్స వా చేతియస్స వా పరిణామేతి, ఆపత్తి దుక్కటస్స. అపరిణతే పరిణతసఞ్ఞీ, ఆపత్తి దుక్కటస్స. అపరిణతే వేమతికో, ఆపత్తి దుక్కటస్స. అపరిణతే అపరిణతసఞ్ఞీ, అనాపత్తి.
౪౯౩. అనాపత్తి – ‘‘కత్థ దేమా’’తి పుచ్ఛీయమానో – ‘‘యత్థ తుమ్హాకం దేయ్యధమ్మో పరిభోగం వా లభేయ్య పటిసఙ్ఖారం వా లభేయ్య చిరట్ఠితికో వా అస్స యత్థ వా పన తుమ్హాకం చిత్తం పసీదతి తత్థ దేథా’’తి భణతి, ఉమ్మత్తకస్స, ఆదికమ్మికస్సాతి.
పరిణామనసిక్ఖాపదం నిట్ఠితం ద్వాదసమం.
సహధమ్మికవగ్గో అట్ఠమో.
తస్సుద్దానం –
సహధమ్మ-వివణ్ణఞ్చ, మోహాపనం పహారకం;
తలసత్తి అమూలఞ్చ, సఞ్చిచ్చ చ ఉపస్సుతి;
పటిబాహనఛన్దఞ్చ, దబ్బఞ్చ పరిణామనన్తి.