౪. కాణమాతుసిక్ఖాపదం

౨౩౦. తేన సమయేన బుద్ధో భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. తేన ఖో పన సమయేన కాణమాతా ఉపాసికా సద్ధా హోతి పసన్నా. కాణా గామకే అఞ్ఞతరస్స పురిసస్స దిన్నా హోతి. అథ ఖో కాణా మాతుఘరం అగమాసి కేనచిదేవ కరణీయేన. అథ ఖో కాణాయ సామికో కాణాయ సన్తికే దూతం పాహేసి – ‘‘ఆగచ్ఛతు కాణా, ఇచ్ఛామి కాణాయ ఆగత’’న్తి. అథ ఖో కాణమాతా ఉపాసికా ‘‘కిస్మిం వియ రిత్తహత్థం గన్తు’’న్తి పూవం [పూపం (ణ్వాది)] పచి. పక్కే పూవే అఞ్ఞతరో పిణ్డచారికో భిక్ఖు కాణమాతాయ ఉపాసికాయ నివేసనం పావిసి. అథ ఖో కాణమాతా ఉపాసికా తస్స భిక్ఖునో పూవం దాపేసి. సో నిక్ఖమిత్వా అఞ్ఞస్స ఆచిక్ఖి. తస్సపి పూవం దాపేసి. సోపి నిక్ఖమిత్వా అఞ్ఞస్స ఆచిక్ఖి. తస్సపి పూవం దాపేసి. యథాపటియత్తం పూవం పరిక్ఖయం అగమాసి. దుతియమ్పి ఖో కాణాయ సామికో కాణాయ సన్తికే దూతం పాహేసి – ‘‘ఆగచ్ఛతు కాణా, ఇచ్ఛామి కాణాయ ఆగత’’న్తి. దుతియమ్పి ఖో కాణమాతా ఉపాసికా ‘‘కిస్మిం వియ రిత్తహత్తం గన్తు’’న్తి పూవం పచి. పక్కే పూవే అఞ్ఞతరో పిణ్డచారికో భిక్ఖు కాణమాతాయ ఉపాసికాయ నివేసనం పావిసి. అథ ఖో కాణమాతా ఉపాసికా తస్స భిక్ఖునో పూవం దాపేసి. సో నిక్ఖమిత్వా అఞ్ఞస్స ఆచిక్ఖి. తస్సపి పూవం దాపేసి. సోపి నిక్ఖమిత్వా అఞ్ఞస్స ఆచిక్ఖి. తస్సపి పూవం దాపేసి. యథాపటియత్తం పూవం పరిక్ఖయం అగమాసి. తతియమ్పి ఖో కాణాయ సామికో కాణాయ సన్తికే దూతం పాహేసి – ‘‘ఆగచ్ఛతు కాణా, ఇచ్ఛామి కాణాయ ఆగతం. సచే కాణా నాగచ్ఛిస్సతి, అహం అఞ్ఞం పజాపతిం ఆనేస్సామీ’’తి. తతియమ్పి ఖో కాణమాతా ఉపాసికా కిస్మిం వియ రిత్తహత్థం గన్తున్తి పూవం పచి. పక్కే పూవే అఞ్ఞతరో పిణ్డచారికో భిక్ఖు కాణమాతాయ ఉపాసికాయ నివేసనం పావిసి. అథ ఖో కాణమాతా ఉపాసికా తస్స భిక్ఖునో పూవం దాపేసి. సో నిక్ఖమిత్వా అఞ్ఞస్స ఆచిక్ఖి. తస్సపి పూవం దాపేసి. సోపి నిక్ఖమిత్వా అఞ్ఞస్స ఆచిక్ఖి. తస్సపి పూవం దాపేసి. యథాపటియత్తం పూవం పరిక్ఖయం అగమాసి. అథ ఖో కాణాయ సామికో అఞ్ఞం పజాపతిం ఆనేసి.

అస్సోసి ఖో కాణా – ‘‘తేన కిర పురిసేన అఞ్ఞా పజాపతి ఆనీతా’’తి. సా రోదన్తీ అట్ఠాసి. అథ ఖో భగవా పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ యేన కాణమాతాయ ఉపాసికాయ నివేసనం తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా పఞ్ఞత్తే ఆసనే నిసీది. అథ ఖో కాణమాతా ఉపాసికా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నం ఖో కాణమాతరం ఉపాసికం భగవా ఏతదవోచ – ‘‘కిస్సాయం కాణా రోదతీ’’తి? అథ ఖో కాణమాతా ఉపాసికా భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసి. అథ ఖో భగవా కాణమాతరం ఉపాసికం ధమ్మియా కథాయ సన్దస్సేత్వా సమాదపేత్వా సముత్తేజేత్వా సమ్పహంసేత్వా ఉట్ఠాయాసనా పక్కామి.

౨౩౧. తేన ఖో పన సమయేన అఞ్ఞతరో సత్థో రాజగహా పటియాలోకం గన్తుకామో హోతి. అఞ్ఞతరో పిణ్డచారికో భిక్ఖు తం సత్థం పిణ్డాయ పావిసి. అఞ్ఞతరో ఉపాసకో తస్స భిక్ఖునో సత్తుం దాపేసి. సో నిక్ఖమిత్వా అఞ్ఞస్స ఆచిక్ఖి. తస్సపి సత్తుం దాపేసి. సో నిక్ఖమిత్వా అఞ్ఞస్స ఆచిక్ఖి. తస్సపి సత్తుం దాపేసి. యథాపటియత్తం పాథేయ్యం పరిక్ఖయం అగమాసి. అథ ఖో సో ఉపాసకో తే మనుస్సే ఏతదవోచ – ‘‘అజ్జణ్హో, అయ్యా, ఆగమేథ, యథాపటియత్తం పాథేయ్యం అయ్యానం దిన్నం. పాథేయ్యం పటియాదేస్సామీ’’తి. ‘‘నాయ్యో [నాయ్య (స్యా.)] సక్కా ఆగమేతుం, పయాతో సత్థో’’తి అగమంసు. అథ ఖో తస్స ఉపాసకస్స పాథేయ్యం పటియాదేత్వా పచ్ఛా గచ్ఛన్తస్స చోరా అచ్ఛిన్దింసు. మనుస్సా ఉజ్ఝాయన్తి ఖియ్యన్తి విపాచేన్తి – ‘‘కథఞ్హి నామ సమణా సక్యపుత్తియా న మత్తం జానిత్వా పటిగ్గహేస్సన్తి! అయం ఇమేసం దత్వా పచ్ఛా గచ్ఛన్తో చోరేహి అచ్ఛిన్నో’’తి. అస్సోసుం ఖో భిక్ఖూ తేసం మనుస్సానం ఉజ్ఝాయన్తానం ఖియ్యన్తానం విపాచేన్తానం. అథ ఖో తే భిక్ఖూ భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అథ ఖో భగవా ఏతస్మిం నిదానే ఏతస్మిం పకరణే ధమ్మిం కథం కత్వా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘తేన హి, భిక్ఖవే, భిక్ఖూనం సిక్ఖాపదం పఞ్ఞపేస్సామి దస అత్థవసే పటిచ్చ – సఙ్ఘసుట్ఠుతాయ, సఙ్ఘఫాసుతాయ…పే… వినయానుగ్గహాయ. ఏవఞ్చ పన, భిక్ఖవే, ఇమం సిక్ఖాపదం ఉద్దిసేయ్యాథ –

౨౩౨. ‘‘భిక్ఖుం పనేవ కులం ఉపగతం పూవేహి వా మన్థేహి వా అభిహట్ఠుం పవారేయ్య, ఆకఙ్ఖమానేన భిక్ఖునా ద్వత్తిపత్తపూరా పటిగ్గహేతబ్బా తతో చే ఉత్తరి పటిగ్గణ్హేయ్య పాచిత్తియం. ద్వత్తిపత్తపూరే పటిగ్గహేత్వా తతో నీహరిత్వా భిక్ఖూహి సద్ధిం సంవిభజితబ్బం. అయం తత్థ సామీచీ’’తి.

౨౩౩. భిక్ఖుం పనేవ కులం ఉపగతన్తి కులం నామ చత్తారి కులాని – ఖత్తియకులం, బ్రాహ్మణకులం, వేస్సకులం, సుద్దకులం.

ఉపగతన్తి తత్థ గతం.

పూవం నామ యంకిఞ్చి పహేణకత్థాయ పటియత్తం.

మన్థం నామ యంకిఞ్చి పాథేయ్యత్థాయ పటియత్తం.

అభిహట్ఠుం పవారేయ్యాతి యావతకం ఇచ్ఛసి తావతకం గణ్హాహీతి.

ఆకఙ్ఖమానేనాతి ఇచ్ఛమానేన.

ద్వత్తిపత్తపూరా పటిగ్గహేతబ్బాతి ద్వేతయో పత్తపూరా పటిగ్గహేతబ్బా.

తతో చే ఉత్తరి పటిగణ్హేయ్యాతి తతుత్తరి పటిగ్గణ్హాతి, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స.

ద్వత్తిపత్తపూరే పటిగ్గహేత్వా తతో నిక్ఖమన్తేన భిక్ఖుం పస్సిత్వా ఆచిక్ఖితబ్బం – ‘‘అముత్ర మయా ద్వత్తిపత్తపూరా పటిగ్గహితా, మా ఖో తత్థ పటిగ్గణ్హీ’’తి. సచే పస్సిత్వా న ఆచిక్ఖతి, ఆపత్తి దుక్కటస్స. సచే ఆచిక్ఖితే పటిగ్గణ్హాతి, ఆపత్తి దుక్కటస్స.

తతో నీహరిత్వా భిక్ఖూహి సద్ధిం సంవిభజితబ్బన్తి పటిక్కమనం నీహరిత్వా సంవిభజితబ్బం.

అయం తత్థ సామీచీతి అయం తత్థ అనుధమ్మతా.

౨౩౪. అతిరేకద్వత్తిపత్తపూరే అతిరేకసఞ్ఞీ పటిగ్గణ్హాతి, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స. అతిరేకద్వత్తిపత్తపూరే వేమతికో పటిగ్గణ్హాతి, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స. అతిరేకద్వత్తిపత్తపూరే ఊనకసఞ్ఞీ పటిగ్గణ్హాతి, ఆపత్తి పాచిత్తియస్స.

ఊనకద్వత్తిపత్తపూరే అతిరేకసఞ్ఞీ, ఆపత్తి దుక్కటస్స. ఊనకద్వత్తిపత్తపూరే వేమతికో, ఆపత్తి దుక్కటస్స. ఊనకద్వత్తిపత్తపూరే ఊనకసఞ్ఞీ, అనాపత్తి.

౨౩౫. అనాపత్తి ద్వత్తిపత్తపూరే పటిగ్గణ్హాతి, ఊనకద్వత్తిపత్తపూరే పటిగ్గణ్హాతి, న పహేణకత్థాయ న పాథేయ్యత్థాయ పటియత్తం దేన్తి, పహేణకత్థాయ వా పాథేయ్యత్థాయ వా పటియత్తసేసకం దేన్తి, గమనే పటిప్పస్సద్ధే దేన్తి, ఞాతకానం పవారితానం, అఞ్ఞస్సత్థాయ, అత్తనో ధనేన, ఉమ్మత్తకస్స, ఆదికమ్మికస్సాతి.

కాణమాతుసిక్ఖాపదం నిట్ఠితం చతుత్థం.