ఛసక్యపబ్బజ్జాకథా

౩౩౦. తేన సమయేన బుద్ధో భగవా అనుపియాయం విహరతి, అనుపియం నామ మల్లానం నిగమో. తేన ఖో పన సమయేన అభిఞ్ఞాతా అభిఞ్ఞాతా సక్యకుమారా భగవన్తం పబ్బజితం అనుపబ్బజన్తి. తేన ఖో పన సమయేన మహానామో చ సక్కో అనురుద్ధో చ సక్కో ద్వేభాతికా హోన్తి. అనురుద్ధో సక్కో సుఖుమాలో హోతి. తస్స తయో పాసాదా హోన్తి – ఏకో హేమన్తికో, ఏకో గిమ్హికో, ఏకో వస్సికో. సో వస్సికే పాసాదే చత్తారో మాసే [వస్సికే పాసాదే వస్సికే చత్తారో మాసే (సీ.)] నిప్పురిసేహి తూరియేహి పరిచారయమానో [పరిచారియమానో (క.)] న హేట్ఠాపాసాదం ఓరోహతి. అథ ఖో మహానామస్స సక్కస్స ఏతదహోసి – ‘‘ఏతరహి ఖో అభిఞ్ఞాతా అభిఞ్ఞాతా సక్యకుమారా భగవన్తం పబ్బజితం అనుపబ్బజన్తి. అమ్హాకఞ్చ పన కులా నత్థి కోచి అగారస్మా అనగారియం పబ్బజితో. యంనూనాహం వా పబ్బజేయ్యం, అనురుద్ధో వా’’తి. అథ ఖో మహానామో సక్కో యేన అనురుద్ధో సక్కో తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా అనురుద్ధం సక్కం ఏతదవోచ – ‘‘ఏతరహి, తాత అనురుద్ధ, అభిఞ్ఞాతా అభిఞ్ఞాతా సక్యకుమారా భగవన్తం పబ్బజితం అనుపబ్బజన్తి. అమ్హాకఞ్చ పన కులా నత్థి కోచి అగారస్మా అనగారియం పబ్బజితో. తేన హి త్వం వా పబ్బజ, అహం వా పబ్బజిస్సామీ’’తి. ‘‘అహం ఖో సుఖుమాలో, నాహం సక్కోమి అగారస్మా అనగారియం పబ్బజితుం. త్వం పబ్బజాహీ’’తి. ‘‘ఏహి ఖో తే, తాత అనురుద్ధ, ఘరావాసత్థం అనుసాసిస్సామి. పఠమం ఖేత్తం కసాపేతబ్బం. కసాపేత్వా వపాపేతబ్బం. వపాపేత్వా ఉదకం అభినేతబ్బం. ఉదకం అభినేత్వా ఉదకం నిన్నేతబ్బం. ఉదకం నిన్నేత్వా నిద్ధాపేతబ్బం. నిద్ధాపేత్వా [నిడ్డహేతబ్బం, నిడ్డహేత్వా (సీ.)] లవాపేతబ్బం. లవాపేత్వా ఉబ్బాహాపేతబ్బం. ఉబ్బాహాపేత్వా పుఞ్జం కారాపేతబ్బం. పుఞ్జం కారాపేత్వా మద్దాపేతబ్బం. మద్దాపేత్వా పలాలాని ఉద్ధరాపేతబ్బాని. పలాలాని ఉద్ధరాపేత్వా భుసికా ఉద్ధరాపేతబ్బా. భుసికం ఉద్ధరాపేత్వా ఓపునాపేతబ్బం [ఓఫునాపేతబ్బం (స్యా. క.), ఓఫుణాపేతబ్బం (యోజనా)]. ఓపునాపేత్వా అతిహరాపేతబ్బం. అతిహరాపేత్వా ఆయతిమ్పి వస్సం ఏవమేవ కాతబ్బం, ఆయతిమ్పి వస్సం ఏవమేవ కాతబ్బ’’న్తి. ‘‘న కమ్మా ఖీయన్తి? న కమ్మానం అన్తో పఞ్ఞాయతి? కదా కమ్మా ఖీయిస్సన్తి? కదా కమ్మానం అన్తో పఞ్ఞాయిస్సతి? కదా మయం అప్పోస్సుక్కా పఞ్చహి కామగుణేహి సమప్పితా సమఙ్గీభూతా పరిచారేస్సామా’’తి? ‘‘న హి, తాత అనురుద్ధ, కమ్మా ఖీయన్తి. న కమ్మానం అన్తో పఞ్ఞాయతి. అఖీణేవ కమ్మే పితరో చ పితామహా చ కాలఙ్కతా’’తి. ‘‘తేన హి త్వఞ్ఞేవ ఘరావాసత్థేన ఉపజానాహి. అహం అగారస్మా అనగారియం పబ్బజిస్సామీ’’తి.

అథ ఖో అనురుద్ధో సక్కో యేన మాతా తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా మాతరం ఏతదవోచ – ‘‘ఇచ్ఛామహం, అమ్మ, అగారస్మా అనగారియం పబ్బజితుం. అనుజానాహి మం అగారస్మా అనగారియం పబ్బజ్జాయా’’తి. ఏవం వుత్తే అనురుద్ధస్స సక్కస్స మాతా అనురుద్ధం సక్కం ఏతదవోచ – ‘‘తుమ్హే ఖో మే, తాత అనురుద్ధ, ద్వే పుత్తా పియా మనాపా అప్పటికూలా. మరణేనపి వో అకామకా వినా భవిస్సామి. కిం పనాహం తుమ్హే జీవన్తే అనుజానిస్సామి అగారస్మా అనగారియం పబ్బజ్జాయా’’తి? దుతియమ్పి ఖో…పే… తతియమ్పి ఖో అనురుద్ధో సక్కో మాతరం ఏతదవోచ – ‘‘ఇచ్ఛామహం, అమ్మ, అగారస్మా అనగారియం పబ్బజితుం. అనుజానాహి మం అగారస్మా అనగారియం పబ్బజ్జాయా’’తి [ఇమస్స అనన్తరం కేసుచి పోత్థకేసు ఏవమ్పి పాఠో దిస్సతి –- ‘‘ఏవం వుత్తే అనురుద్ధస్స సక్కస్స మాతా ఏవమాహ ‘సచే తాత అనురుద్ధ భద్దియో సక్యరాజా సక్యానం రజ్జం కారేతి అగారస్మా అనగారియం పబ్బజతి, ఏవం త్వమ్పి పబ్బజాహీ’’’తి]. తేన ఖో పన సమయేన భద్దియో సక్యరాజా సక్యానం రజ్జం కారేతి. సో చ అనురుద్ధస్స సక్కస్స సహాయో హోతి. అథ ఖో అనురుద్ధస్స సక్కస్స మాతా – ‘అయం ఖో భద్దియో సక్యరాజా సక్యానం రజ్జం కారేతి; అనురుద్ధస్స సక్కస్స సహాయో; సో న ఉస్సహతి అగారస్మా అనగారియం పబ్బజితు’న్తి – అనురుద్ధం సక్కం ఏతదవోచ – ‘‘సచే, తాత అనురుద్ధ, భద్దియో సక్యరాజా అగారస్మా అనగారియం పబ్బజతి, ఏవం త్వమ్పి పబ్బజాహీ’’తి. అథ ఖో అనురుద్ధో సక్కో యేన భద్దియో సక్యరాజా తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా భద్దియం సక్యరాజానం ఏతదవోచ – ‘‘మమ ఖో, సమ్మ, పబ్బజ్జా తవ పటిబద్ధా’’తి. ‘‘సచే తే, సమ్మ, పబ్బజ్జా మమ పటిబద్ధా వా అప్పటిబద్ధా వా సా హోతు, అహం తయా; యథా సుఖం పబ్బజాహీ’’తి. ‘‘ఏహి, సమ్మ, ఉభో అగారస్మా అనగారియం పబ్బజిస్సామా’’తి. ‘‘నాహం, సమ్మ, సక్కోమి అగారస్మా అనగారియం పబ్బజితున్తి. యం తే సక్కా అఞ్ఞం మయా కాతుం, క్యాహం [త్యాహం (సీ. స్యా.)] కరిస్సామి. త్వం పబ్బజాహీ’’తి. ‘‘మాతా ఖో మం, సమ్మ, ఏవమాహ – ‘సచే, తాత అనురుద్ధ, భద్దియో సక్యరాజా అగారస్మా అనగారియం పబ్బజతి, ఏవం త్వమ్పి పబ్బజాహీ’’’తి. ‘‘భాసితా ఖో పన తే, సమ్మ, ఏసా వాచా. సచే తే, సమ్మ, పబ్బజ్జా మమ పటిబద్ధా వా, అప్పటిబద్ధా వా సా హోతు, అహం తయా; యథా సుఖం పబ్బజాహీ’’తి. ‘‘ఏహి, సమ్మ, ఉభో అగారస్మా అనగారియం పబ్బజిస్సామా’’తి.

తేన ఖో పన సమయేన మనుస్సా సచ్చవాదినో హోన్తి, సచ్చపటిఞ్ఞా. అథ ఖో భద్దియో సక్యరాజా అనురుద్ధం సక్కం ఏతదవోచ – ‘‘ఆగమేహి, సమ్మ, సత్తవస్సాని. సత్తన్నం వస్సానం అచ్చయేన ఉభో అగారస్మా అనగారియం పబ్బజిస్సామా’’తి. ‘‘అతిచిరం, సమ్మ, సత్తవస్సాని. నాహం సక్కోమి సత్తవస్సాని ఆగమేతు’’న్తి. ‘‘ఆగమేహి, సమ్మ, ఛవస్సాని…పే… పఞ్చవస్సాని… చత్తారి వస్సాని… తీణి వస్సాని… ద్వే వస్సాని… ఏకం వస్సం. ఏకస్స వస్సస్స అచ్చయేన ఉభో అగారస్మా అనగారియం పబ్బజిస్సామా’’తి. ‘‘అతిచిరం, సమ్మ, ఏకవస్సం. నాహం సక్కోమి ఏకం వస్సం ఆగమేతు’’న్తి. ‘‘ఆగమేహి, సమ్మ, సత్తమాసే. సత్తన్నం మాసానం అచ్చయేన ఉభోపి అగారస్మా అనగారియం పబ్బజిస్సామా’’తి. ‘‘అతిచిరం, సమ్మ, సత్తమాసా. నాహం సక్కోమి సత్తమాసే ఆగమేతు’’న్తి. ‘‘ఆగమేహి, సమ్మ, ఛ మాసే…పే… పఞ్చ మాసే… చత్తారో మాసే… తయో మాసే… ద్వే మాసే… ఏకం మాసం… అడ్ఢమాసం. అడ్ఢమాసస్స అచ్చయేన ఉభోపి అగారస్మా అనగారియం పబ్బజిస్సామా’’తి. ‘‘అతిచిరం, సమ్మ, అడ్ఢమాసో. నాహం సక్కోమి అడ్ఢమాసం ఆగమేతు’’న్తి. ‘‘ఆగమేహి, సమ్మ, సత్తాహం యావాహం పుత్తే చ భాతరో చ రజ్జం నియ్యాదేమీ’’తి. ‘‘న చిరం, సమ్మ, సత్తాహో, ఆగమేస్సామీ’’తి.

౩౩౧. అథ ఖో భద్దియో చ సక్యరాజా అనురుద్ధో చ ఆనన్దో చ భగు చ కిమిలో చ దేవదత్తో చ, ఉపాలికప్పకేన సత్తమా, యథా పురే చతురఙ్గినియా సేనాయ ఉయ్యానభూమిం నియ్యన్తి, ఏవమేవ చతురఙ్గినియా సేనాయ నియ్యింసు. తే దూరం గన్త్వా సేనం నివత్తాపేత్వా పరవిసయం ఓక్కమిత్వా ఆభరణం ఓముఞ్చిత్వా ఉత్తరాసఙ్గేన భణ్డికం బన్ధిత్వా ఉపాలిం కప్పకం ఏతదవోచుం – ‘‘హన్ద, భణే ఉపాలి, నివత్తస్సు; అలం తే ఏత్తకం జీవికాయా’’తి. అథ ఖో ఉపాలిస్స కప్పకస్స నివత్తన్తస్స ఏతదహోసి – ‘‘చణ్డా ఖో సాకియా; ఇమినా కుమారా నిప్పాతితాతి ఘాతాపేయ్యుమ్పి మం. ఇమే హి నామ సక్యకుమారా అగారస్మా అనగారియం పబ్బజిస్సన్తి. కిమఙ్గ [కిమఙ్గ (సీ.)] పనాహ’’న్తి. భణ్డికం ముఞ్చిత్వా తం భణ్డం రుక్ఖే ఆలగ్గేత్వా ‘యో పస్సతి, దిన్నంయేవ హరతూ’తి వత్వా యేన తే సక్యకుమారా తేనుపసఙ్కమి. అద్దసాసుం ఖో తే సక్యకుమారా ఉపాలిం కప్పకం దూరతోవ ఆగచ్ఛన్తం. దిస్వాన ఉపాలిం కప్పకం ఏతదవోచుం – ‘‘కిస్స, భణే ఉపాలి, నివత్తేసీ’’తి? ‘‘ఇధ మే, అయ్యపుత్తా, నివత్తన్తస్స ఏతదహోసి – ‘చణ్డా ఖో సాకియా; ఇమినా కుమారా నిప్పాతితాతి ఘాతాపేయ్యుమ్పి మం. ఇమే హి నామ సక్యకుమారా అగారస్మా అనగారియం పబ్బజిస్సన్తి. కిమఙ్గ పనాహ’న్తి. సో ఖో అహం, అయ్యపుత్తా, భణ్డికం ముఞ్చిత్వా తం భణ్డం రుక్ఖే ఆలగ్గేత్వా ‘యో పస్సతి, దిన్నఞ్ఞేవ హరతూ’తి వత్వా తతోమ్హి పటినివత్తో’’తి. ‘‘సుట్ఠు, భణే ఉపాలి, అకాసి యమ్పి న నివత్తో [యం నివత్తో (సీ.), యం పన నివత్తో (స్యా.)]. చణ్డా ఖో సాకియా; ఇమినా కుమారా నిప్పాతితాతి ఘాతాపేయ్యుమ్పి త’’న్తి.

అథ ఖో సక్యకుమారా ఉపాలిం కప్పకం ఆదాయ యేన భగవా తేనుపసఙ్కమింసు, ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీదింసు. ఏకమన్తం నిసిన్నా ఖో తే సక్యకుమారా భగవన్తం ఏతదవోచుం – ‘‘మయం, భన్తే, సాకియా నామ మానస్సినో. అయం, భన్తే, ఉపాలి కప్పకో అమ్హాకం దీఘరత్తం పరిచారకో. ఇమం భగవా పఠమం పబ్బాజేతు. ఇమస్స మయం అభివాదనపచ్చుట్ఠానఅఞ్జలికమ్మసామీచికమ్మం కరిస్సామ. ఏవం అమ్హాకం సాకియానం సాకియమానో నిమ్మానాయిస్సతీ’’తి [నిమ్మాదయిస్సతీతి (సీ.), నిమ్మానియిస్సతీతి (స్యా.)].

అథ ఖో భగవా ఉపాలిం కప్పకం పఠమం పబ్బాజేసి, పచ్ఛా తే సక్యకుమారే. అథ ఖో ఆయస్మా భద్దియో తేనేవ అన్తరవస్సేన తిస్సో విజ్జా సచ్ఛాకాసి. ఆయస్మా అనురుద్ధో దిబ్బచక్ఖుం ఉప్పాదేసి. ఆయస్మా ఆనన్దో సోతాపత్తిఫలం సచ్ఛాకాసి. దేవదత్తో పోథుజ్జనికం ఇద్ధిం అభినిప్ఫాదేసి.

౩౩౨. తేన ఖో పన సమయేన ఆయస్మా భద్దియో అరఞ్ఞగతోపి రుక్ఖమూలగతోపి సుఞ్ఞాగారగతోపి అభిక్ఖణం ఉదానం ఉదానేసి – ‘‘అహో సుఖం, అహో సుఖ’’న్తి. అథ ఖో సమ్బహులా భిక్ఖూ యేన భగవా తేనుపసఙ్కమింసు, ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీదింసు. ఏకమన్తం నిసిన్నా ఖో తే భిక్ఖూ భగవన్తం ఏతదవోచుం – ‘‘ఆయస్మా, భన్తే, భద్దియో అరఞ్ఞగతోపి రుక్ఖమూలగతోపి సుఞ్ఞాగారగతోపి అభిక్ఖణం ఉదానం ఉదానేసి – ‘అహో సుఖం, అహో సుఖ’న్తి. నిస్సంసయం ఖో, భన్తే, ఆయస్మా భద్దియో అనభిరతోవ బ్రహ్మచరియం చరతి. తంయేవ వా పురిమం రజ్జసుఖం సమనుస్సరన్తో అరఞ్ఞగతోపి రుక్ఖమూలగతోపి సుఞ్ఞాగారగతోపి అభిక్ఖణం ఉదానం ఉదానేసి – ‘అహో సుఖం, అహో సుఖ’’’న్తి.

అథ ఖో భగవా అఞ్ఞతరం భిక్ఖుం ఆమన్తేసి – ‘‘ఏహి త్వం, భిక్ఖు, మమ వచనేన భద్దియం భిక్ఖుం ఆమన్తేహి – ‘సత్థా తం, ఆవుసో భద్దియ, ఆమన్తేతీ’’’తి. ‘‘ఏవం భన్తే’’తి ఖో సో భిక్ఖు భగవతో పటిస్సుత్వా యేనాయస్మా భద్దియో తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మన్తం భద్దియం ఏతదవోచ – ‘‘సత్థా తం, ఆవుసో భద్దియ, ఆమన్తేతీ’’తి. ‘‘ఏవమావుసో’’తి ఖో ఆయస్మా భద్దియో తస్స భిక్ఖునో పటిస్సుత్వా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నం ఖో ఆయస్మన్తం భద్దియం భగవా ఏతదవోచ – ‘‘సచ్చం కిర త్వం, భద్దియ, అరఞ్ఞగతోపి రుక్ఖమూలగతోపి సుఞ్ఞాగారగతోపి అభిక్ఖణం ఉదానం ఉదానేసి – ‘అహో సుఖం, అహో సుఖ’’’న్తి? ‘‘ఏవం భన్తే’’తి. ‘‘కిం పన త్వం, భద్దియ, అత్థవసం సమ్పస్సమానో అరఞ్ఞగతోపి రుక్ఖమూలగతోపి సుఞ్ఞాగారగతోపి అభిక్ఖణం ఉదానం ఉదానేసి – ‘అహో సుఖం అహో సుఖ’’’న్తి? ‘‘పుబ్బే మే, భన్తే, రఞ్ఞో సతోపి అన్తోపి అన్తేపురే రక్ఖా సుసంవిహితా హోతి, బహిపి అన్తేపురే రక్ఖా సుసంవిహితా హోతి, అన్తోపి నగరే రక్ఖా సుసంవిహితా హోతి, బహిపి నగరే రక్ఖా సుసంవిహితా హోతి, అన్తోపి జనపదే రక్ఖా సుసంవిహితా హోతి, బహిపి జనపదే రక్ఖా సుసంవిహితా హోతి. సో ఖో అహం, భన్తే, ఏవం రక్ఖితోపి గోపితోపి సన్తో భీతో ఉబ్బిగ్గో ఉస్సఙ్కీ ఉత్రస్తో విహరామి. ఏతరహి ఖో పన అహం ఏకో, భన్తే, అరఞ్ఞగతోపి రుక్ఖమూలగతోపి సుఞ్ఞాగారగతోపి అభీతో అనుబ్బిగ్గో అనుస్సఙ్కీ అనుత్రస్తో అప్పోస్సుక్కో పన్నలోమో పరదత్తవుత్తో మిగభూతేన చేతసా విహరామీతి. ఇమం ఖో అహం, భన్తే, అత్థవసం సమ్పస్సమానో అరఞ్ఞగతోపి రుక్ఖమూలగతోపి సుఞ్ఞాగారగతోపి అభిక్ఖణం ఉదానం ఉదానేమి – ‘అహో సుఖం, అహో సుఖ’’’న్తి. అథ ఖో భగవా ఏతమత్థం విదిత్వా తాయం వేలాయం ఇమం ఉదానం ఉదానేసి –

[ఉదా. ౨౦] ‘‘యస్సన్తరతో న సన్తి కోపా, ఇతి భవాభవతఞ్చ వీతివత్తో;

తం విగతభయం సుఖిం అసోకం, దేవా నానుభవన్తి దస్సనాయా’’తి.