౧. పఠమభాణవారో

ఛసక్యపబ్బజ్జాకథా

౩౩౦. తేన సమయేన బుద్ధో భగవా అనుపియాయం విహరతి, అనుపియం నామ మల్లానం నిగమో. తేన ఖో పన సమయేన అభిఞ్ఞాతా అభిఞ్ఞాతా సక్యకుమారా భగవన్తం పబ్బజితం అనుపబ్బజన్తి. తేన ఖో పన సమయేన మహానామో చ సక్కో అనురుద్ధో చ సక్కో ద్వేభాతికా హోన్తి. అనురుద్ధో సక్కో సుఖుమాలో హోతి. తస్స తయో పాసాదా హోన్తి – ఏకో హేమన్తికో, ఏకో గిమ్హికో, ఏకో వస్సికో. సో వస్సికే పాసాదే చత్తారో మాసే [వస్సికే పాసాదే వస్సికే చత్తారో మాసే (సీ.)] నిప్పురిసేహి తూరియేహి పరిచారయమానో [పరిచారియమానో (క.)] న హేట్ఠాపాసాదం ఓరోహతి. అథ ఖో మహానామస్స సక్కస్స ఏతదహోసి – ‘‘ఏతరహి ఖో అభిఞ్ఞాతా అభిఞ్ఞాతా సక్యకుమారా భగవన్తం పబ్బజితం అనుపబ్బజన్తి. అమ్హాకఞ్చ పన కులా నత్థి కోచి అగారస్మా అనగారియం పబ్బజితో. యంనూనాహం వా పబ్బజేయ్యం, అనురుద్ధో వా’’తి. అథ ఖో మహానామో సక్కో యేన అనురుద్ధో సక్కో తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా అనురుద్ధం సక్కం ఏతదవోచ – ‘‘ఏతరహి, తాత అనురుద్ధ, అభిఞ్ఞాతా అభిఞ్ఞాతా సక్యకుమారా భగవన్తం పబ్బజితం అనుపబ్బజన్తి. అమ్హాకఞ్చ పన కులా నత్థి కోచి అగారస్మా అనగారియం పబ్బజితో. తేన హి త్వం వా పబ్బజ, అహం వా పబ్బజిస్సామీ’’తి. ‘‘అహం ఖో సుఖుమాలో, నాహం సక్కోమి అగారస్మా అనగారియం పబ్బజితుం. త్వం పబ్బజాహీ’’తి. ‘‘ఏహి ఖో తే, తాత అనురుద్ధ, ఘరావాసత్థం అనుసాసిస్సామి. పఠమం ఖేత్తం కసాపేతబ్బం. కసాపేత్వా వపాపేతబ్బం. వపాపేత్వా ఉదకం అభినేతబ్బం. ఉదకం అభినేత్వా ఉదకం నిన్నేతబ్బం. ఉదకం నిన్నేత్వా నిద్ధాపేతబ్బం. నిద్ధాపేత్వా [నిడ్డహేతబ్బం, నిడ్డహేత్వా (సీ.)] లవాపేతబ్బం. లవాపేత్వా ఉబ్బాహాపేతబ్బం. ఉబ్బాహాపేత్వా పుఞ్జం కారాపేతబ్బం. పుఞ్జం కారాపేత్వా మద్దాపేతబ్బం. మద్దాపేత్వా పలాలాని ఉద్ధరాపేతబ్బాని. పలాలాని ఉద్ధరాపేత్వా భుసికా ఉద్ధరాపేతబ్బా. భుసికం ఉద్ధరాపేత్వా ఓపునాపేతబ్బం [ఓఫునాపేతబ్బం (స్యా. క.), ఓఫుణాపేతబ్బం (యోజనా)]. ఓపునాపేత్వా అతిహరాపేతబ్బం. అతిహరాపేత్వా ఆయతిమ్పి వస్సం ఏవమేవ కాతబ్బం, ఆయతిమ్పి వస్సం ఏవమేవ కాతబ్బ’’న్తి. ‘‘న కమ్మా ఖీయన్తి? న కమ్మానం అన్తో పఞ్ఞాయతి? కదా కమ్మా ఖీయిస్సన్తి? కదా కమ్మానం అన్తో పఞ్ఞాయిస్సతి? కదా మయం అప్పోస్సుక్కా పఞ్చహి కామగుణేహి సమప్పితా సమఙ్గీభూతా పరిచారేస్సామా’’తి? ‘‘న హి, తాత అనురుద్ధ, కమ్మా ఖీయన్తి. న కమ్మానం అన్తో పఞ్ఞాయతి. అఖీణేవ కమ్మే పితరో చ పితామహా చ కాలఙ్కతా’’తి. ‘‘తేన హి త్వఞ్ఞేవ ఘరావాసత్థేన ఉపజానాహి. అహం అగారస్మా అనగారియం పబ్బజిస్సామీ’’తి.

అథ ఖో అనురుద్ధో సక్కో యేన మాతా తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా మాతరం ఏతదవోచ – ‘‘ఇచ్ఛామహం, అమ్మ, అగారస్మా అనగారియం పబ్బజితుం. అనుజానాహి మం అగారస్మా అనగారియం పబ్బజ్జాయా’’తి. ఏవం వుత్తే అనురుద్ధస్స సక్కస్స మాతా అనురుద్ధం సక్కం ఏతదవోచ – ‘‘తుమ్హే ఖో మే, తాత అనురుద్ధ, ద్వే పుత్తా పియా మనాపా అప్పటికూలా. మరణేనపి వో అకామకా వినా భవిస్సామి. కిం పనాహం తుమ్హే జీవన్తే అనుజానిస్సామి అగారస్మా అనగారియం పబ్బజ్జాయా’’తి? దుతియమ్పి ఖో…పే… తతియమ్పి ఖో అనురుద్ధో సక్కో మాతరం ఏతదవోచ – ‘‘ఇచ్ఛామహం, అమ్మ, అగారస్మా అనగారియం పబ్బజితుం. అనుజానాహి మం అగారస్మా అనగారియం పబ్బజ్జాయా’’తి [ఇమస్స అనన్తరం కేసుచి పోత్థకేసు ఏవమ్పి పాఠో దిస్సతి –- ‘‘ఏవం వుత్తే అనురుద్ధస్స సక్కస్స మాతా ఏవమాహ ‘సచే తాత అనురుద్ధ భద్దియో సక్యరాజా సక్యానం రజ్జం కారేతి అగారస్మా అనగారియం పబ్బజతి, ఏవం త్వమ్పి పబ్బజాహీ’’’తి]. తేన ఖో పన సమయేన భద్దియో సక్యరాజా సక్యానం రజ్జం కారేతి. సో చ అనురుద్ధస్స సక్కస్స సహాయో హోతి. అథ ఖో అనురుద్ధస్స సక్కస్స మాతా – ‘అయం ఖో భద్దియో సక్యరాజా సక్యానం రజ్జం కారేతి; అనురుద్ధస్స సక్కస్స సహాయో; సో న ఉస్సహతి అగారస్మా అనగారియం పబ్బజితు’న్తి – అనురుద్ధం సక్కం ఏతదవోచ – ‘‘సచే, తాత అనురుద్ధ, భద్దియో సక్యరాజా అగారస్మా అనగారియం పబ్బజతి, ఏవం త్వమ్పి పబ్బజాహీ’’తి. అథ ఖో అనురుద్ధో సక్కో యేన భద్దియో సక్యరాజా తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా భద్దియం సక్యరాజానం ఏతదవోచ – ‘‘మమ ఖో, సమ్మ, పబ్బజ్జా తవ పటిబద్ధా’’తి. ‘‘సచే తే, సమ్మ, పబ్బజ్జా మమ పటిబద్ధా వా అప్పటిబద్ధా వా సా హోతు, అహం తయా; యథా సుఖం పబ్బజాహీ’’తి. ‘‘ఏహి, సమ్మ, ఉభో అగారస్మా అనగారియం పబ్బజిస్సామా’’తి. ‘‘నాహం, సమ్మ, సక్కోమి అగారస్మా అనగారియం పబ్బజితున్తి. యం తే సక్కా అఞ్ఞం మయా కాతుం, క్యాహం [త్యాహం (సీ. స్యా.)] కరిస్సామి. త్వం పబ్బజాహీ’’తి. ‘‘మాతా ఖో మం, సమ్మ, ఏవమాహ – ‘సచే, తాత అనురుద్ధ, భద్దియో సక్యరాజా అగారస్మా అనగారియం పబ్బజతి, ఏవం త్వమ్పి పబ్బజాహీ’’’తి. ‘‘భాసితా ఖో పన తే, సమ్మ, ఏసా వాచా. సచే తే, సమ్మ, పబ్బజ్జా మమ పటిబద్ధా వా, అప్పటిబద్ధా వా సా హోతు, అహం తయా; యథా సుఖం పబ్బజాహీ’’తి. ‘‘ఏహి, సమ్మ, ఉభో అగారస్మా అనగారియం పబ్బజిస్సామా’’తి.

తేన ఖో పన సమయేన మనుస్సా సచ్చవాదినో హోన్తి, సచ్చపటిఞ్ఞా. అథ ఖో భద్దియో సక్యరాజా అనురుద్ధం సక్కం ఏతదవోచ – ‘‘ఆగమేహి, సమ్మ, సత్తవస్సాని. సత్తన్నం వస్సానం అచ్చయేన ఉభో అగారస్మా అనగారియం పబ్బజిస్సామా’’తి. ‘‘అతిచిరం, సమ్మ, సత్తవస్సాని. నాహం సక్కోమి సత్తవస్సాని ఆగమేతు’’న్తి. ‘‘ఆగమేహి, సమ్మ, ఛవస్సాని…పే… పఞ్చవస్సాని… చత్తారి వస్సాని… తీణి వస్సాని… ద్వే వస్సాని… ఏకం వస్సం. ఏకస్స వస్సస్స అచ్చయేన ఉభో అగారస్మా అనగారియం పబ్బజిస్సామా’’తి. ‘‘అతిచిరం, సమ్మ, ఏకవస్సం. నాహం సక్కోమి ఏకం వస్సం ఆగమేతు’’న్తి. ‘‘ఆగమేహి, సమ్మ, సత్తమాసే. సత్తన్నం మాసానం అచ్చయేన ఉభోపి అగారస్మా అనగారియం పబ్బజిస్సామా’’తి. ‘‘అతిచిరం, సమ్మ, సత్తమాసా. నాహం సక్కోమి సత్తమాసే ఆగమేతు’’న్తి. ‘‘ఆగమేహి, సమ్మ, ఛ మాసే…పే… పఞ్చ మాసే… చత్తారో మాసే… తయో మాసే… ద్వే మాసే… ఏకం మాసం… అడ్ఢమాసం. అడ్ఢమాసస్స అచ్చయేన ఉభోపి అగారస్మా అనగారియం పబ్బజిస్సామా’’తి. ‘‘అతిచిరం, సమ్మ, అడ్ఢమాసో. నాహం సక్కోమి అడ్ఢమాసం ఆగమేతు’’న్తి. ‘‘ఆగమేహి, సమ్మ, సత్తాహం యావాహం పుత్తే చ భాతరో చ రజ్జం నియ్యాదేమీ’’తి. ‘‘న చిరం, సమ్మ, సత్తాహో, ఆగమేస్సామీ’’తి.

౩౩౧. అథ ఖో భద్దియో చ సక్యరాజా అనురుద్ధో చ ఆనన్దో చ భగు చ కిమిలో చ దేవదత్తో చ, ఉపాలికప్పకేన సత్తమా, యథా పురే చతురఙ్గినియా సేనాయ ఉయ్యానభూమిం నియ్యన్తి, ఏవమేవ చతురఙ్గినియా సేనాయ నియ్యింసు. తే దూరం గన్త్వా సేనం నివత్తాపేత్వా పరవిసయం ఓక్కమిత్వా ఆభరణం ఓముఞ్చిత్వా ఉత్తరాసఙ్గేన భణ్డికం బన్ధిత్వా ఉపాలిం కప్పకం ఏతదవోచుం – ‘‘హన్ద, భణే ఉపాలి, నివత్తస్సు; అలం తే ఏత్తకం జీవికాయా’’తి. అథ ఖో ఉపాలిస్స కప్పకస్స నివత్తన్తస్స ఏతదహోసి – ‘‘చణ్డా ఖో సాకియా; ఇమినా కుమారా నిప్పాతితాతి ఘాతాపేయ్యుమ్పి మం. ఇమే హి నామ సక్యకుమారా అగారస్మా అనగారియం పబ్బజిస్సన్తి. కిమఙ్గ [కిమఙ్గ (సీ.)] పనాహ’’న్తి. భణ్డికం ముఞ్చిత్వా తం భణ్డం రుక్ఖే ఆలగ్గేత్వా ‘యో పస్సతి, దిన్నంయేవ హరతూ’తి వత్వా యేన తే సక్యకుమారా తేనుపసఙ్కమి. అద్దసాసుం ఖో తే సక్యకుమారా ఉపాలిం కప్పకం దూరతోవ ఆగచ్ఛన్తం. దిస్వాన ఉపాలిం కప్పకం ఏతదవోచుం – ‘‘కిస్స, భణే ఉపాలి, నివత్తేసీ’’తి? ‘‘ఇధ మే, అయ్యపుత్తా, నివత్తన్తస్స ఏతదహోసి – ‘చణ్డా ఖో సాకియా; ఇమినా కుమారా నిప్పాతితాతి ఘాతాపేయ్యుమ్పి మం. ఇమే హి నామ సక్యకుమారా అగారస్మా అనగారియం పబ్బజిస్సన్తి. కిమఙ్గ పనాహ’న్తి. సో ఖో అహం, అయ్యపుత్తా, భణ్డికం ముఞ్చిత్వా తం భణ్డం రుక్ఖే ఆలగ్గేత్వా ‘యో పస్సతి, దిన్నఞ్ఞేవ హరతూ’తి వత్వా తతోమ్హి పటినివత్తో’’తి. ‘‘సుట్ఠు, భణే ఉపాలి, అకాసి యమ్పి న నివత్తో [యం నివత్తో (సీ.), యం పన నివత్తో (స్యా.)]. చణ్డా ఖో సాకియా; ఇమినా కుమారా నిప్పాతితాతి ఘాతాపేయ్యుమ్పి త’’న్తి.

అథ ఖో సక్యకుమారా ఉపాలిం కప్పకం ఆదాయ యేన భగవా తేనుపసఙ్కమింసు, ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీదింసు. ఏకమన్తం నిసిన్నా ఖో తే సక్యకుమారా భగవన్తం ఏతదవోచుం – ‘‘మయం, భన్తే, సాకియా నామ మానస్సినో. అయం, భన్తే, ఉపాలి కప్పకో అమ్హాకం దీఘరత్తం పరిచారకో. ఇమం భగవా పఠమం పబ్బాజేతు. ఇమస్స మయం అభివాదనపచ్చుట్ఠానఅఞ్జలికమ్మసామీచికమ్మం కరిస్సామ. ఏవం అమ్హాకం సాకియానం సాకియమానో నిమ్మానాయిస్సతీ’’తి [నిమ్మాదయిస్సతీతి (సీ.), నిమ్మానియిస్సతీతి (స్యా.)].

అథ ఖో భగవా ఉపాలిం కప్పకం పఠమం పబ్బాజేసి, పచ్ఛా తే సక్యకుమారే. అథ ఖో ఆయస్మా భద్దియో తేనేవ అన్తరవస్సేన తిస్సో విజ్జా సచ్ఛాకాసి. ఆయస్మా అనురుద్ధో దిబ్బచక్ఖుం ఉప్పాదేసి. ఆయస్మా ఆనన్దో సోతాపత్తిఫలం సచ్ఛాకాసి. దేవదత్తో పోథుజ్జనికం ఇద్ధిం అభినిప్ఫాదేసి.

౩౩౨. తేన ఖో పన సమయేన ఆయస్మా భద్దియో అరఞ్ఞగతోపి రుక్ఖమూలగతోపి సుఞ్ఞాగారగతోపి అభిక్ఖణం ఉదానం ఉదానేసి – ‘‘అహో సుఖం, అహో సుఖ’’న్తి. అథ ఖో సమ్బహులా భిక్ఖూ యేన భగవా తేనుపసఙ్కమింసు, ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీదింసు. ఏకమన్తం నిసిన్నా ఖో తే భిక్ఖూ భగవన్తం ఏతదవోచుం – ‘‘ఆయస్మా, భన్తే, భద్దియో అరఞ్ఞగతోపి రుక్ఖమూలగతోపి సుఞ్ఞాగారగతోపి అభిక్ఖణం ఉదానం ఉదానేసి – ‘అహో సుఖం, అహో సుఖ’న్తి. నిస్సంసయం ఖో, భన్తే, ఆయస్మా భద్దియో అనభిరతోవ బ్రహ్మచరియం చరతి. తంయేవ వా పురిమం రజ్జసుఖం సమనుస్సరన్తో అరఞ్ఞగతోపి రుక్ఖమూలగతోపి సుఞ్ఞాగారగతోపి అభిక్ఖణం ఉదానం ఉదానేసి – ‘అహో సుఖం, అహో సుఖ’’’న్తి.

అథ ఖో భగవా అఞ్ఞతరం భిక్ఖుం ఆమన్తేసి – ‘‘ఏహి త్వం, భిక్ఖు, మమ వచనేన భద్దియం భిక్ఖుం ఆమన్తేహి – ‘సత్థా తం, ఆవుసో భద్దియ, ఆమన్తేతీ’’’తి. ‘‘ఏవం భన్తే’’తి ఖో సో భిక్ఖు భగవతో పటిస్సుత్వా యేనాయస్మా భద్దియో తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మన్తం భద్దియం ఏతదవోచ – ‘‘సత్థా తం, ఆవుసో భద్దియ, ఆమన్తేతీ’’తి. ‘‘ఏవమావుసో’’తి ఖో ఆయస్మా భద్దియో తస్స భిక్ఖునో పటిస్సుత్వా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నం ఖో ఆయస్మన్తం భద్దియం భగవా ఏతదవోచ – ‘‘సచ్చం కిర త్వం, భద్దియ, అరఞ్ఞగతోపి రుక్ఖమూలగతోపి సుఞ్ఞాగారగతోపి అభిక్ఖణం ఉదానం ఉదానేసి – ‘అహో సుఖం, అహో సుఖ’’’న్తి? ‘‘ఏవం భన్తే’’తి. ‘‘కిం పన త్వం, భద్దియ, అత్థవసం సమ్పస్సమానో అరఞ్ఞగతోపి రుక్ఖమూలగతోపి సుఞ్ఞాగారగతోపి అభిక్ఖణం ఉదానం ఉదానేసి – ‘అహో సుఖం అహో సుఖ’’’న్తి? ‘‘పుబ్బే మే, భన్తే, రఞ్ఞో సతోపి అన్తోపి అన్తేపురే రక్ఖా సుసంవిహితా హోతి, బహిపి అన్తేపురే రక్ఖా సుసంవిహితా హోతి, అన్తోపి నగరే రక్ఖా సుసంవిహితా హోతి, బహిపి నగరే రక్ఖా సుసంవిహితా హోతి, అన్తోపి జనపదే రక్ఖా సుసంవిహితా హోతి, బహిపి జనపదే రక్ఖా సుసంవిహితా హోతి. సో ఖో అహం, భన్తే, ఏవం రక్ఖితోపి గోపితోపి సన్తో భీతో ఉబ్బిగ్గో ఉస్సఙ్కీ ఉత్రస్తో విహరామి. ఏతరహి ఖో పన అహం ఏకో, భన్తే, అరఞ్ఞగతోపి రుక్ఖమూలగతోపి సుఞ్ఞాగారగతోపి అభీతో అనుబ్బిగ్గో అనుస్సఙ్కీ అనుత్రస్తో అప్పోస్సుక్కో పన్నలోమో పరదత్తవుత్తో మిగభూతేన చేతసా విహరామీతి. ఇమం ఖో అహం, భన్తే, అత్థవసం సమ్పస్సమానో అరఞ్ఞగతోపి రుక్ఖమూలగతోపి సుఞ్ఞాగారగతోపి అభిక్ఖణం ఉదానం ఉదానేమి – ‘అహో సుఖం, అహో సుఖ’’’న్తి. అథ ఖో భగవా ఏతమత్థం విదిత్వా తాయం వేలాయం ఇమం ఉదానం ఉదానేసి –

[ఉదా. ౨౦] ‘‘యస్సన్తరతో న సన్తి కోపా, ఇతి భవాభవతఞ్చ వీతివత్తో;

తం విగతభయం సుఖిం అసోకం, దేవా నానుభవన్తి దస్సనాయా’’తి.

దేవదత్తవత్థు

౩౩౩. అథ ఖో భగవా అనుపియాయం యథాభిరన్తం విహరిత్వా యేన కోసమ్బీ తేన చారికం పక్కామి. అనుపుబ్బేన చారికం చరమానో యేన కోసమ్బీ తదవసరి. తత్ర సుదం భగవా కోసమ్బియం విహరతి ఘోసితారామే. అథ ఖో దేవదత్తస్స రహోగతస్స పటిసల్లీనస్స ఏవం చేతసో పరివితక్కో ఉదపాది – ‘‘కం ను ఖో అహం పసాదేయ్యం, యస్మిం మే పసన్నే బహులాభసక్కారో ఉప్పజ్జేయ్యా’’తి? అథ ఖో దేవదత్తస్స ఏతదహోసి – ‘‘అయం ఖో అజాతసత్తు కుమారో తరుణో చేవ ఆయతిం భద్దో చ. యంనూనాహం అజాతసత్తుం కుమారం పసాదేయ్యం. తస్మిం మే పసన్నే బహులాభసక్కారో ఉప్పజ్జిస్సతీ’’తి.

అథ ఖో దేవదత్తో సేనాసనం సంసామేత్వా పత్తచీవరమాదాయ యేన రాజగహం తేన పక్కామి. అనుపుబ్బేన యేన రాజగహం తదవసరి. అథ ఖో దేవదత్తో సకవణ్ణం పటిసంహరిత్వా కుమారకవణ్ణం అభినిమ్మినిత్వా అహిమేఖలికాయ అజాతసత్తుస్స కుమారస్స ఉచ్ఛఙ్గే [ఉచ్చఙ్కే (స్యా.)] పాతురహోసి. అథ ఖో అజాతసత్తు కుమారో భీతో అహోసి, ఉబ్బిగ్గో ఉస్సఙ్కీ ఉత్రస్తో. అథ ఖో దేవదత్తో అజాతసత్తుం కుమారం ఏతదవోచ – ‘‘భాయసి మం త్వం కుమారా’’తి? ‘‘ఆమ, భాయామి. కోసి త్వ’’న్తి? ‘‘అహం దేవదత్తో’’తి. ‘‘సచే ఖో త్వం, భన్తే, అయ్యో దేవదత్తో, ఇఙ్ఘ సకేనేవ వణ్ణేన పాతుభవస్సూ’’తి. అథ ఖో దేవదత్తో కుమారకవణ్ణం పటిసంహరిత్వా సఙ్ఘాటిపత్తచీవరధరో అజాతసత్తుస్స కుమారస్స పురతో అట్ఠాసి. అథ ఖో అజాతసత్తు కుమారో దేవదత్తస్స ఇమినా ఇద్ధిపాటిహారియేన అభిప్పసన్నో పఞ్చహి రథసతేహి సాయం పాతం ఉపట్ఠానం గచ్ఛతి, పఞ్చ చ థాలిపాకసతాని భత్తాభిహారో అభిహరీయతి. అథ ఖో దేవదత్తస్స లాభసక్కారసిలోకేన అభిభూతస్స పరియాదిన్నచిత్తస్స ఏవరూపం ఇచ్ఛాగతం ఉప్పజ్జి – ‘‘అహం భిక్ఖుసఙ్ఘం పరిహరిస్సామీ’’తి. సహ చిత్తుప్పాదావ దేవదత్తో తస్సా ఇద్ధియా పరిహాయి.

[అ. ని. ౫.౧౦౦] తేన ఖో పన సమయేన కకుధో నామ కోళియపుత్తో, ఆయస్మతో మహామోగ్గల్లానస్స ఉపట్ఠాకో, అధునా కాలఙ్కతో అఞ్ఞతరం మనోమయం కాయం ఉపపన్నో. తస్స ఏవరూపో అత్తభావప్పటిలాభో హోతి – సేయ్యథాపి నామ ద్వే వా తీణి వా మాగధకాని [మాగధికాని (స్యా.)] గామక్ఖేత్తాని. సో తేన అత్తభావప్పటిలాభేన నేవ అత్తానం న పరం బ్యాబాధేతి. అథ ఖో కకుధో దేవపుత్తో యేనాయస్మా మహామోగ్గల్లానో తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మన్తం మహామోగ్గల్లానం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం అట్ఠాసి. ఏకమన్తం ఠితో ఖో కకుధో దేవపుత్తో ఆయస్మన్తం మహామోగ్గల్లానం ఏతదవోచ – ‘‘దేవదత్తస్స, భన్తే, లాభసక్కారసిలోకేన అభిభూతస్స పరియాదిన్నచిత్తస్స [పరియాదిణ్ణచిత్తస్స (క.)] ఏవరూపం ఇచ్ఛాగతం ఉప్పజ్జి – ‘అహం భిక్ఖుసఙ్ఘం పరిహరిస్సామీ’తి. సహ చిత్తుప్పాదావ భన్తే, దేవదత్తో తస్సా ఇద్ధియా పరిహీనో’’తి. ఇదమవోచ కకుధో దేవపుత్తో. ఇదం వత్వా ఆయస్మన్తం మహామోగ్గల్లానం అభివాదేత్వా పదక్ఖిణం కత్వా తత్థేవ అన్తరధాయి.

అథ ఖో ఆయస్మా మహామోగ్గల్లానో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఆయస్మా మహామోగ్గల్లానో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘కకుధో నామ, భన్తే, కోళియపుత్తో మమ ఉపట్ఠాకో అధునా కాలఙ్కతో అఞ్ఞతరం మనోమయం కాయం ఉపపన్నో. తస్స ఏవరూపో అత్తభావప్పటిలాభో – సేయ్యథాపి నామ ద్వే వా తీణి వా మాగధకాని గామక్ఖేత్తాని. సో తేన అత్తభావప్పటిలాభేన నేవ అత్తానం న పరం బ్యాబాధేతి. అథ ఖో, భన్తే, కకుధో దేవపుత్తో యేనాహం తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా మం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం అట్ఠాసి. ఏకమన్తం ఠితో ఖో, భన్తే, కకుధో దేవపుత్తో మం ఏతదవోచ – ‘దేవదత్తస్స, భన్తే, లాభసక్కారసిలోకేన అభిభూతస్స పరియాదిన్నచిత్తస్స ఏవరూపం ఇచ్ఛాగతం ఉప్పజ్జి – అహం భిక్ఖుసఙ్ఘం పరిహరిస్సామీతి. సహ చిత్తుప్పాదావ భన్తే, దేవదత్తో తస్సా ఇద్ధియా పరిహీనో’తి. ఇదమవోచ, భన్తే, కకుధో దేవపుత్తో. ఇదం వత్వా మం అభివాదేత్వా పదక్ఖిణం కత్వా తత్థేవ అన్తరధాయీ’’తి.

‘‘కిం పన తే, మోగ్గల్లాన, కకుధో దేవపుత్తో చేతసా చేతో పరిచ్చ విదితో? యం కిఞ్చి కకుధో దేవపుత్తో భాసతి సబ్బం తం తథేవ హోతి, నో అఞ్ఞథా’’తి? ‘‘చేతసా చేతో పరిచ్చ విదితో చ మే, భన్తే, కకుధో దేవపుత్తో. యం కిఞ్చి కకుధో దేవపుత్తో భాసతి సబ్బం తం తథేవ హోతి, నో అఞ్ఞథా’’తి. ‘‘రక్ఖస్సేతం, మోగ్గల్లాన, వాచం. రక్ఖస్సేతం, మోగ్గల్లాన, వాచం. ఇదాని సో మోఘపురిసో అత్తనావ అత్తానం పాతుకరిస్సతి.

పఞ్చసత్థుకథా

౩౩౪. [అ. ని. ౫.౧౦౦] ‘‘పఞ్చిమే, మోగ్గల్లాన, సత్థారో సన్తో సంవిజ్జమానా లోకస్మిం. కతమే పఞ్చ? ‘‘ఇధ, మోగ్గల్లాన, ఏకచ్చో సత్థా అపరిసుద్ధసీలో సమానో ‘పరిసుద్ధసీలోమ్హీ’తి పటిజానాతి ‘పరిసుద్ధం మే సీలం పరియోదాతం అసంకిలిట్ఠ’న్తి. తమేనం సావకా ఏవం జానన్తి – ‘అయం ఖో భవం సత్థా అపరిసుద్ధసీలో సమానో ‘పరిసుద్ధసీలోమ్హీ’తి పటిజానాతి ‘పరిసుద్ధం మే సీలం పరియోదాతం అసంకిలిట్ఠ’న్తి చ. మయఞ్చేవ ఖో పన గిహీనం ఆరోచేయ్యామ, నాస్సస్స మనాపం. యం ఖో పనస్స అమనాపం, కథం నం మయం తేన సముదాచరేయ్యామ? సమ్మన్నతి ఖో పన చీవరపిణ్డపాతసేనాసనగిలానప్పచ్చయభేసజ్జపరిక్ఖారేన – యం తుమో కరిస్సతి, తుమోవ తేన పఞ్ఞాయిస్సతీ’తి. ఏవరూపం ఖో, మోగ్గల్లాన, సత్థారం సావకా సీలతో రక్ఖన్తి; ఏవరూపో చ పన సత్థా సావకేహి సీలతో రక్ఖం పచ్చాసీసతి [పచ్చాసింసతి (సీ. స్యా.)].

‘‘పున చపరం, మోగ్గల్లాన, ఇధేకచ్చో సత్థా అపరిసుద్ధాజీవో సమానో ‘పరిసుద్ధాజీవోమ్హీ’తి పటిజానాతి ‘పరిసుద్ధో మే ఆజీవో పరియోదాతో అసంకిలిట్ఠో’తి చ. తమేనం సావకా ఏవం జానన్తి – ‘అయం ఖో భవం సత్థా అపరిసుద్ధాజీవో సమానో ‘పరిసుద్ధాజీవోమ్హీ’తి పటిజానాతి ‘పరిసుద్ధో మే ఆజీవో పరియోదాతో అసంకిలిట్ఠో’తి చ. మయఞ్చేవ ఖో పన గిహీనం ఆరోచేయ్యామ, నాస్సస్స మనాపం. యం ఖో పనస్స అమనాపం, కథం న మయం తేన సముదాచరేయ్యామ? సమ్మన్నతి ఖో పన చీవరపిణ్డపాతసేనాసనగిలానప్పచ్చయభేసజ్జపరిక్ఖారేన – యం తుమో కరిస్సతి, తుమోవ తేన పఞ్ఞాయిస్సతీ’తి. ఏవరూపం ఖో, మోగ్గల్లాన, సత్థారం సావకా ఆజీవతో రక్ఖన్తి; ఏవరూపో చ పన సత్థా సావకేహి ఆజీవతో రక్ఖం పచ్చాసీసతి.

‘‘పున చపరం, మోగ్గల్లాన, ఇధేకచ్చో సత్థా అపరిసుద్ధధమ్మదేసనో సమానో ‘పరిసుద్ధధమ్మదేసనోమ్హీ’తి పటిజానాతి ‘పరిసుద్ధా మే ధమ్మదేసనా పరియోదాతా అసంకిలిట్ఠా’తి చ. తమేనం సావకా ఏవం జానన్తి – ‘అయం ఖో భవం సత్థా అపరిసుద్ధధమ్మదేసనో సమానో ‘పరిసుద్ధధమ్మదేసనోమ్హీ’తి పటిజానాతి ‘పరిసుద్ధా మే ధమ్మదేసనా పరియోదాతా అసంకిలిట్ఠా’తి చ. మయఞ్చేవ ఖో పన గిహీనం ఆరోచేయ్యామ, నాస్సస్స మనాపం. యం ఖో పనస్స అమనాపం, కథం నం మయం తేన సముదాచరేయ్యామ? సమ్మన్నతి ఖో పన చీవరపిణ్డపాతసేనాసనగిలానప్పచ్చయభేసజ్జపరిక్ఖారేన – యం తుమో కరిస్సతి, తుమోవ తేన పఞ్ఞాయిస్సతీ’తి. ఏవరూపం ఖో, మోగ్గల్లాన, సత్థారం సావకా ధమ్మదేసనతో రక్ఖన్తి; ఏవరూపో చ పన సత్థా సావకేహి ధమ్మదేసనతో రక్ఖం పచ్చాసీసతి.

‘‘పున చపరం, మోగ్గల్లాన, ఇధేకచ్చో సత్థా అపరిసుద్ధవేయ్యాకరణో సమానో ‘పరిసుద్ధవేయ్యాకరణోమ్హీ’తి పటిజానాతి ‘పరిసుద్ధం మే వేయ్యాకరణం పరియోదాతం అసంకిలిట్ఠ’న్తి చ. తమేనం సావకా ఏవం జానన్తి – ‘అయం ఖో భవం సత్థా అపరిసుద్ధవేయ్యాకరణో సమానో ‘పరిసుద్ధవేయ్యాకరణోమ్హీ’తి పటిజానాతి ‘పరిసుద్ధం మే వేయ్యాకరణం పరియోదాతం అసంకిలిట్ఠ’న్తి చ. మయఞ్చేవ ఖో పన గిహీనం ఆరోచేయ్యామ, నాస్సస్స మనాపం. యం ఖో పనస్స అమనాపం, కథం నం మయం తేన సముదాచరేయ్యామ? సమ్మన్నతి ఖో పన చీవరపిణ్డపాతసేనాసనగిలానప్పచ్చయభేసజ్జపరిక్ఖారేన – యం తుమో కరిస్సతి, తుమోవ తేన పఞ్ఞాయిస్సతీ’తి. ఏవరూపం ఖో, మోగ్గల్లాన, సత్థారం సావకా వేయ్యాకరణతో రక్ఖన్తి; ఏవరూపో చ పన సత్థా సావకేహి వేయ్యాకరణతో రక్ఖం పచ్చాసీసతి.

‘‘పున చపరం, మోగ్గల్లాన, ఇధేకచ్చో సత్థా అపరిసుద్ధఞాణదస్సనో సమానో ‘పరిసుద్ధఞాణదస్సనోమ్హీ’తి పటిజానాతి ‘పరిసుద్ధం మే ఞాణదస్సనం పరియోదాతం అసంకిలిట్ఠ’న్తి చ. తమేనం సావకా ఏవం జానన్తి – ‘అయం ఖో భవం సత్థా అపరిసుద్ధఞాణదస్సనో సమానో ‘పరిసుద్ధఞాణదస్సనోమ్హీ’తి పటిజానాతి ‘పరిసుద్ధం మే ఞాణదస్సనం పరియోదాతం అసంకిలిట్ఠ’న్తి చ. మయఞ్చేవ ఖో పన గిహీనం ఆరోచేయ్యామ, నాస్సస్స మనాపం. యం ఖో పనస్స అమనాపం, కథం నం మయం తేన సముదాచరేయ్యామ? సమ్మన్నతి ఖో పన చీవరపిణ్డపాతసేనాసనగిలానప్పచ్చయభేసజ్జపరిక్ఖారేన – యం తుమో కరిస్సతి, తుమోవ తేన పఞ్ఞాయిస్సతీ’తి. ఏవరూపం ఖో, మోగ్గల్లాన, సత్థారం సావకా ఞాణదస్సనతో రక్ఖన్తి; ఏవరూపో చ పన సత్థా సావకేహి ఞాణదస్సనతో రక్ఖం పచ్చాసీసతీతి. ఇమే ఖో, మోగ్గల్లాన, పఞ్చ సత్థారో సన్తో సంవిజ్జమానా లోకస్మిం.

‘‘అహం ఖో పన, మోగ్గల్లాన, పరిసుద్ధసీలో సమానో ‘పరిసుద్ధసీలోమ్హీ’తి పటిజానామి ‘పరిసుద్ధం మే సీలం పరియోదాతం అసంకిలిట్ఠ’న్తి చ. న చ మం సావకా సీలతో రక్ఖన్తి; న చాహం సావకేహి సీలతో రక్ఖం పచ్చాసీసామి. పరిసుద్ధాజీవో సమానో…పే… పరిసుద్ధధమ్మదేసనో సమానో…పే… పరిసుద్ధవేయ్యాకరణో సమానో…పే… పరిసుద్ధఞాణదస్సనో సమానో ‘పరిసుద్ధఞాణదస్సనోమ్హీ’తి పటిజానామి ‘పరిసుద్ధం మే ఞాణదస్సనం పరియోదాతం అసంకిలిట్ఠ’న్తి చ. న చ మం సావకా ఞాణదస్సనతో రక్ఖన్తి; న చాహం సావకేహి ఞాణదస్సనతో రక్ఖం పచ్చాసీసామీ’’తి.

౩౩౫. అథ ఖో భగవా కోసమ్బియం యథాభిరన్తం విహరిత్వా యేన రాజగహం తేన చారికం పక్కామి. అనుపుబ్బేన చారికం చరమానో యేన రాజగహం తదవసరి. తత్ర సుదం భగవా రాజగహే విహరతి వేళువనే కలన్దకనివాపే. అథ ఖో సమ్బహులా భిక్ఖూ యేన భగవా తేనుపసఙ్కమింసు, ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీదింసు. ఏకమన్తం నిసిన్నా ఖో తే భిక్ఖూ భగవన్తం ఏతదవోచుం – ‘‘దేవదత్తస్స, భన్తే, అజాతసత్తు కుమారో పఞ్చహి రథసతేహి సాయం పాతం ఉపట్ఠానం గచ్ఛతి; పఞ్చ చ థాలిపాకసతాని భత్తాభిహారో అభిహరీయతీ’’తి. ‘‘మా, భిక్ఖవే, దేవదత్తస్స లాభసక్కారసిలోకం పిహయిత్థ. యావకీవఞ్చ, భిక్ఖవే, దేవదత్తస్స అజాతసత్తు కుమారో పఞ్చహి రథసతేహి సాయం పాతం ఉపట్ఠానం గమిస్సతి, పఞ్చ చ థాలిపాకసతాని భత్తాభిహారో అభిహరీయిస్సతి, హానియేవ, భిక్ఖవే, దేవదత్తస్స పాటికఙ్ఖా కుసలేసు ధమ్మేసు, నో వుడ్ఢి.

‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, చణ్డస్స కుక్కురస్స నాసాయ పిత్తం భిన్దేయ్యుం, ఏవఞ్హి సో, భిక్ఖవే, కుక్కురో భియ్యోసోమత్తాయ చణ్డతరో అస్స, ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, యావకీవఞ్చ దేవదత్తస్స అజాతసత్తు కుమారో పఞ్చహి రథసతేహి సాయం పాతం ఉపట్ఠానం గమిస్సతి, పఞ్చ చ థాలిపాకసతాని భత్తాభిహారో అభిహరీయిస్సతి, హానియేవ, భిక్ఖవే, దేవదత్తస్స పాటికఙ్ఖా కుసలేసు ధమ్మేసు, నో వుడ్ఢి.

[సం. ని. ౨.౧౮౪; అ. ని. ౪.౬౮] ‘‘అత్తవధాయ, భిక్ఖవే, దేవదత్తస్స లాభసక్కారసిలోకో ఉదపాది, పరాభవాయ దేవదత్తస్స లాభసక్కారసిలోకో ఉదపాది.

‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, కదలీ అత్తవధాయ ఫలం దేతి, పరాభవాయ ఫలం దేతి, ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, అత్తవధాయ దేవదత్తస్స లాభసక్కారసిలోకో ఉదపాది, పరాభవాయ దేవదత్తస్స లాభసక్కారసిలోకో ఉదపాది.

‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, వేళు అత్తవధాయ ఫలం దేతి, పరాభవాయ ఫలం దేతి, ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, అత్తవధాయ దేవదత్తస్స లాభసక్కారసిలోకో ఉదపాది, పరాభవాయ దేవదత్తస్స లాభసక్కారసిలోకో ఉదపాది.

‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, నళో అత్తవధాయ ఫలం దేతి, పరాభవాయ ఫలం దేతి, ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, అత్తవధాయ దేవదత్తస్స లాభసక్కారసిలోకో ఉదపాది, పరాభవాయ దేవదత్తస్స లాభసక్కారసిలోకో ఉదపాది.

‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, అస్సతరీ అత్తవధాయ గబ్భం గణ్హాతి, పరాభవాయ గబ్భం గణ్హాతి, ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, అత్తవధాయ దేవదత్తస్స లాభసక్కారసిలోకో ఉదపాది, పరాభవాయ దేవదత్తస్స లాభసక్కారసిలోకో ఉదపాదీ’’తి.

[సం. ని. ౧.౧౮౩, ౧.౨.౧౮౪, నేత్తి. ౯౦] ‘‘ఫలం వే కదలిం హన్తి, ఫలం వేళుం ఫలం నళం;

సక్కారో కాపురిసం హన్తి, గబ్భో అస్సతరిం యథా’’తి.

పఠమభాణవారో నిట్ఠితో.