౨. దుతియభాణవారో

పకాసనీయకమ్మం

౩౩౬. తేన ఖో పన సమయేన భగవా మహతియా పరిసాయ పరివుతో ధమ్మం దేసేన్తో నిసిన్నో హోతి సరాజికాయ పరిసాయ. అథ ఖో దేవదత్తో ఉట్ఠాయాసనా ఏకంసం ఉత్తరాసఙ్గం కరిత్వా యేన భగవా తేనఞ్జలిం పణామేత్వా భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘జిణ్ణో దాని, భన్తే, భగవా వుడ్ఢో మహల్లకో అద్ధగతో వయోఅనుప్పత్తో. అప్పోస్సుక్కో దాని, భన్తే, భగవా దిట్ఠధమ్మసుఖవిహారం అనుయుత్తో విహరతు, మమం భిక్ఖుసఙ్ఘం నిస్సజ్జతు. అహం భిక్ఖుసఙ్ఘం పరిహరిస్సామీ’’తి. ‘‘అలం, దేవదత్త, మా తే రుచ్చి భిక్ఖుసఙ్ఘం పరిహరితు’’న్తి. దుతియమ్పి ఖో దేవదత్తో…పే… తతియమ్పి ఖో దేవదత్తో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘జిణ్ణో దాని, భన్తే, భగవా వుడ్ఢో మహల్లకో అద్ధగతో వయోఅనుప్పత్తో. అప్పోస్సుక్కో దాని, భన్తే, భగవా దిట్ఠధమ్మసుఖవిహారం అనుయుత్తో విహరతు, మమం భిక్ఖుసఙ్ఘం నిస్సజ్జతు. అహం భిక్ఖుసఙ్ఘం పరిహరిస్సామీ’’తి. ‘‘సారిపుత్తమోగ్గల్లానానమ్పి ఖో అహం, దేవదత్త, భిక్ఖుసఙ్ఘం న నిస్సజ్జేయ్యం, కిం పన తుయ్హం ఛవస్స ఖేళాసకస్సా’’తి! అథ ఖో దేవదత్తో – సరాజికాయ మం భగవా పరిసాయ ఖేళాసకవాదేన అపసాదేతి, సారిపుత్తమోగ్గల్లానేవ ఉక్కంసతీతి – కుపితో అనత్తమనో భగవన్తం అభివాదేత్వా పదక్ఖిణం కత్వా పక్కామి. అయఞ్చరహి దేవదత్తస్స భగవతి పఠమో ఆఘాతో అహోసి.

అథ ఖో భగవా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘తేన హి, భిక్ఖవే, సఙ్ఘో దేవదత్తస్స రాజగహే పకాసనీయం కమ్మం కరోతు – ‘పుబ్బే దేవదత్తస్స అఞ్ఞా పకతి అహోసి, ఇదాని అఞ్ఞా పకతి. యం దేవదత్తో కరేయ్య కాయేన వాచాయ, న తేన బుద్ధో వా ధమ్మో వా సఙ్ఘో వా దట్ఠబ్బో, దేవదత్తోవ తేన దట్ఠబ్బో’తి. ఏవఞ్చ పన, భిక్ఖవే, కాతబ్బం. బ్యత్తేన భిక్ఖునా పటిబలేన సఙ్ఘో ఞాపేతబ్బో –

౩౩౭. ‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో. యది సఙ్ఘస్స పత్తకల్లం సఙ్ఘో దేవదత్తస్స రాజగహే పకాసనీయం కమ్మం కరేయ్య – ‘‘పుబ్బే దేవదత్తస్స అఞ్ఞా పకతి అహోసి, ఇదాని అఞ్ఞా పకతి. యం దేవదత్తో కరేయ్య కాయేన వాచాయ, న తేన బుద్ధో వా ధమ్మో వా సఙ్ఘో వా దట్ఠబ్బో, దేవదత్తోవ తేన దట్ఠబ్బో’తి. ఏసా ఞత్తి.

‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో. సఙ్ఘో దేవదత్తస్స రాజగహే పకాసనీయం కమ్మం కరోతి – ‘పుబ్బే దేవదత్తస్స అఞ్ఞా పకతి అహోసి, ఇదాని అఞ్ఞా పకతి. యం దేవదత్తో కరేయ్య కాయేన వాచాయ, న తేన బుద్ధో వా ధమ్మో వా సఙ్ఘో వా దట్ఠబ్బో, దేవదత్తోవ తేన దట్ఠబ్బో’తి. యస్సాయస్మతో ఖమతి దేవదత్తస్స రాజగహే పకాసనీయం కమ్మస్స కరణం – ‘పుబ్బే దేవదత్తస్స అఞ్ఞా పకతి అహోసి, ఇదాని అఞ్ఞా పకతి, యం దేవదత్తో కరేయ్య కాయేన వాచాయ, న తేన బుద్ధో వా ధమ్మో వా సఙ్ఘో వా దట్ఠబ్బో, దేవదత్తోవ తేన దట్ఠబ్బో’తి – సో తుణ్హస్స; యస్స నక్ఖమతి, సో భాసేయ్య.

‘‘కతం సఙ్ఘేన దేవదత్తస్స రాజగహే పకాసనీయం కమ్మం – ‘పుబ్బే దేవదత్తస్స అఞ్ఞా పకతి అహోసి, ఇదాని అఞ్ఞా పకతి. యం దేవదత్తో కరేయ్య కాయేన వాచాయ, న తేన బుద్ధో వా ధమ్మో వా సఙ్ఘో వా దట్ఠబ్బో, దేవదత్తోవ తేన దట్ఠబ్బో’తి. ఖమతి సఙ్ఘస్స, తస్మా తుణ్హీ, ఏవమేతం ధారయామీ’’తి.

౩౩౮. అథ ఖో భగవా ఆయస్మన్తం సారిపుత్తం ఆమన్తేసి – ‘‘తేన హి త్వం, సారిపుత్త, దేవదత్తం రాజగహే పకాసేహీ’’తి. ‘‘పుబ్బే మయా, భన్తే, దేవదత్తస్స రాజగహే వణ్ణో భాసితో – ‘మహిద్ధికో గోధిపుత్తో, మహానుభావో గోధిపుత్తో’తి. కథాహం, భన్తే, దేవదత్తం రాజగహే పకాసేమీ’’తి? ‘‘నను తయా, సారిపుత్త, భూతోయేవ దేవదత్తస్స రాజగహే వణ్ణో భాసితో – ‘మహిద్ధికో గోధిపుత్తో, మహానుభావో గోధిపుత్తో’’’ తి? ‘‘ఏవం భన్తే’’తి. ‘‘ఏవమేవ ఖో త్వం, సారిపుత్త, భూతంయేవ దేవదత్తం రాజగహే పకాసేహీ’’తి. ‘‘ఏవం భన్తే’’తి ఖో ఆయస్మా సారిపుత్తో భగవతో పచ్చస్సోసి.

అథ ఖో భగవా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘తేన హి, భిక్ఖవే, సఙ్ఘో సారిపుత్తం సమ్మన్నతు దేవదత్తం రాజగహే పకాసేతుం – ‘పుబ్బే దేవదత్తస్స అఞ్ఞా పకతి అహోసి, ఇదాని అఞ్ఞా పకతి. యం దేవదత్తో కరేయ్య కాయేన వాచాయ, న తేన బుద్ధో వా ధమ్మో వా సఙ్ఘో వా దట్ఠబ్బో, దేవదత్తోవ తేన దట్ఠబ్బో’తి. ఏవఞ్చ పన, భిక్ఖవే, సమ్మన్నితబ్బో. పఠమం సారిపుత్తో యాచితబ్బో. యాచిత్వా బ్యత్తేన భిక్ఖునా పటిబలేన సఙ్ఘో ఞాపేతబ్బో –

‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో. యది సఙ్ఘస్స పత్తకల్లం, సఙ్ఘో ఆయస్మన్తం సారిపుత్తం సమ్మన్నేయ్య దేవదత్తం రాజగహే పకాసేతుం – ‘పుబ్బే దేవదత్తస్స అఞ్ఞా పకతి అహోసి, ఇదాని అఞ్ఞా పకతి. యం దేవదత్తో కరేయ్య కాయేన వాచాయ, న తేన బుద్ధో వా ధమ్మో వా సఙ్ఘో వా దట్ఠబ్బో, దేవదత్తోవ తేన దట్ఠబ్బో’తి. ఏసా ఞత్తి.

‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో. సఙ్ఘో ఆయస్మన్తం సారిపుత్తం సమ్మన్నతి దేవదత్తం రాజగహే పకాసేతుం – ‘పుబ్బే దేవదత్తస్స అఞ్ఞా పకతి అహోసి, ఇదాని అఞ్ఞా పకతి, యం దేవదత్తో కరేయ్య కాయేన వాచాయ, న తేన బుద్ధో వా ధమ్మో వా సఙ్ఘో వా దట్ఠబ్బో, దేవదత్తోవ తేన దట్ఠబ్బో’తి. యస్సాయస్మతో ఖమతి, ఆయస్మతో సారిపుత్తస్స సమ్ముతి దేవదత్తం రాజగహే పకాసేతుం – ‘పుబ్బే దేవదత్తస్స అఞ్ఞా పకతి అహోసి, ఇదాని అఞ్ఞా పకతి, యం దేవదత్తో కరేయ్య కాయేన వాచాయ, న తేన బుద్ధో వా ధమ్మో వా సఙ్ఘో వా దట్ఠబ్బో, దేవదత్తోవ తేన దట్ఠబ్బో’తి – సో తుణ్హస్స; యస్స నక్ఖమతి, సో భాసేయ్య.

‘‘సమ్మతో సఙ్ఘేన ఆయస్మా సారిపుత్తో దేవదత్తం రాజగహే పకాసేతుం – ‘పుబ్బే దేవదత్తస్స అఞ్ఞా పకతి అహోసి, ఇదాని అఞ్ఞా పకతి. యం దేవదత్తో కరేయ్య కాయేన వాచాయ, న తేన బుద్ధో వా ధమ్మో వా సఙ్ఘో వా దట్ఠబ్బో, దేవదత్తోవ తేన దట్ఠబ్బో’తి. ఖమతి సఙ్ఘస్స, తస్మా తుణ్హీ, ఏవమేతం ధారయామీ’’తి.

సమ్మతో చ ఆయస్మా సారిపుత్తో సమ్బహులేహి భిక్ఖూహి సద్ధిం రాజగహం పవిసిత్వా దేవదత్తం రాజగహే పకాసేసి – ‘‘పుబ్బే దేవదత్తస్స అఞ్ఞా పకతి అహోసి, ఇదాని అఞ్ఞా పకతి. యం దేవదత్తో కరేయ్య కాయేన వాచాయ, న తేన బుద్ధో వా ధమ్మో వా సఙ్ఘో వా దట్ఠబ్బో, దేవదత్తోవ తేన దట్ఠబ్బో’’తి. తత్థ యే తే మనుస్సా అస్సద్ధా అప్పసన్నా దుబ్బుద్ధినో, తే ఏవమాహంసు – ‘‘ఉసూయకా ఇమే సమణా సక్యపుత్తియా దేవదత్తస్స లాభసక్కారం ఉసూయన్తీ’’తి. యే పన తే మనుస్సా సద్ధా పసన్నా పణ్డితా బ్యత్తా బుద్ధిమన్తో, తే ఏవమాహంసు – ‘‘న ఖో ఇదం ఓరకం భవిస్సతి యథా భగవా దేవదత్తం రాజగహే పకాసాపేతీ’’తి.

అజాతసత్తుకుమారవత్థు

౩౩౯. అథ ఖో దేవదత్తో యేన అజాతసత్తు కుమారో తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా అజాతసత్తుం కుమారం ఏతదవోచ – ‘‘పుబ్బే ఖో, కుమార, మనుస్సా దీఘాయుకా, ఏతరహి అప్పాయుకా. ఠానం ఖో పనేతం విజ్జతి యం త్వం కుమారోవ సమానో కాలం కరేయ్యాసి. తేన హి త్వం, కుమార, పితరం హన్త్వా రాజా హోహి. అహం భగవన్తం హన్త్వా బుద్ధో భవిస్సామీ’’తి.

అథ ఖో అజాతసత్తు కుమారో – అయ్యో ఖో దేవదత్తో మహిద్ధికో మహానుభావో, జానేయ్యాసి అయ్యో దేవదత్తోతి – ఊరుయా పోత్థనికం బన్ధిత్వా దివా దివస్స [దివా దివసస్స (క.)] భీతో ఉబ్బిగ్గో ఉస్సఙ్కీ ఉత్రస్తో సహసా అన్తేపురం పావిసి. అద్దసాసుం ఖో అన్తేపురే ఉపచారకా మహామత్తా అజాతసత్తుం కుమారం దివా దివస్స భీతం ఉబ్బిగ్గం ఉస్సఙ్కిం ఉత్రస్తం సహసా అన్తేపురం పవిసన్తం; దిస్వాన అగ్గహేసుం. తే విచినన్తా ఊరుయా పోత్థనికం బద్ధం [బన్ధం (క.)] దిస్వాన అజాతసత్తుం కుమారం ఏతదవోచుం – ‘‘కిం త్వం, కుమార, కత్తుకామోసీ’’తి? ‘‘పితరమ్హి హన్తుకామో’’తి. ‘‘కేనాసి ఉస్సాహితో’’తి? ‘‘అయ్యేన దేవదత్తేనా’’తి. ఏకచ్చే మహామత్తా ఏవం మతిం అకంసు – ‘‘కుమారో చ హన్తబ్బో, దేవదత్తో చ, సబ్బే చ భిక్ఖూ హన్తబ్బా’’తి. ఏకచ్చే మహామత్తా ఏవం మతిం అకంసు – ‘‘న భిక్ఖూ హన్తబ్బా. న భిక్ఖూ కిఞ్చి అపరజ్ఝన్తి. కుమారో చ హన్తబ్బో, దేవదత్తో చా’’తి. ఏకచ్చే మహామత్తా ఏవం మతిం అకంసు – ‘‘న కుమారో చ హన్తబ్బో, న దేవదత్తో. న భిక్ఖూ హన్తబ్బా. రఞ్ఞో ఆరోచేతబ్బం. యథా రాజా వక్ఖతి తథా కరిస్సామా’’తి.

అథ ఖో తే మహామత్తా అజాతసత్తుం కుమారం ఆదాయ యేన రాజా మాగధో సేనియో బిమ్బిసారో తేనుపసఙ్కమింసు, ఉపసఙ్కమిత్వా రఞ్ఞో మాగధస్స సేనియస్స బిమ్బిసారస్స ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘కథం, భణే, మహామత్తేహి మతి కతా’’తి? ‘‘ఏకచ్చే, దేవ, మహామత్తా ఏవం మతిం అకంసు – ‘కుమారో చ హన్తబ్బో, దేవదత్తో చ, సబ్బే చ భిక్ఖూ హన్తబ్బా’తి. ఏకచ్చే మహామత్తా ఏవం మతిం అకంసు – ‘న భిక్ఖూ హన్తబ్బా. న భిక్ఖూ కిఞ్చి అపరజ్ఝన్తి. కుమారో చ హన్తబ్బో, దేవదత్తో చా’తి. ఏకచ్చే మహామత్తా ఏవం మతిం అకంసు – ‘న కుమారో చ హన్తబ్బో, న దేవదత్తో. న భిక్ఖూ హన్తబ్బా. రఞ్ఞో ఆరోచేతబ్బం. యథా రాజా వక్ఖతి తథా కరిస్సామా’’’తి. ‘‘కిం, భణే, కరిస్సతి బుద్ధో వా ధమ్మో వా సఙ్ఘో వా? నను భగవతా పటికచ్చేవ దేవదత్తో రాజగహే పకాసాపితో – ‘పుబ్బే దేవదత్తస్స అఞ్ఞా పకతి అహోసి, ఇదాని అఞ్ఞా పకతి. యం దేవదత్తో కరేయ్య కాయేన వాచాయ, న తేన బుద్ధో వా ధమ్మో వా సఙ్ఘో వా దట్ఠబ్బో, దేవదత్తోవ తేన దట్ఠబ్బో’’తి? తత్థ యే తే మహామత్తా ఏవం మతిం అకంసు – ‘కుమారో చ హన్తబ్బో దేవదత్తో చ; సబ్బే చ భిక్ఖూ హన్తబ్బా’తి; తే అట్ఠానే అకాసి. యే తే మహామత్తా ఏవం మతిం అకంసు – ‘న భిక్ఖూ హన్తబ్బా; న భిక్ఖూ కిఞ్చి అపరజ్ఝన్తి; కుమారో చ హన్తబ్బో దేవదత్తో చా’తి; తే నీచే ఠానే ఠపేసి. యే తే మహామత్తా ఏవం మతిం అకంసు – ‘న కుమారో చ హన్తబ్బో, న దేవదత్తో; న భిక్ఖూ హన్తబ్బా; రఞ్ఞో ఆరోచేతబ్బం; యథా రాజా వక్ఖతి తథా కరిస్సామా’తి; తే ఉచ్చే ఠానే ఠపేసి. అథ ఖో రాజా మాగధో సేనియో బిమ్బిసారో అజాతసత్తుం కుమారం ఏతదవోచ – ‘‘కిస్స మం త్వం, కుమార, హన్తుకామోసీ’’తి? ‘‘రజ్జేనామ్హి, దేవ, అత్థికో’’తి. ‘‘సచే ఖో త్వం, కుమార, రజ్జేన అత్థికో, ఏతం తే రజ్జ’’న్తి అజాతసత్తుస్స కుమారస్స రజ్జం నియ్యాదేసి.

అభిమారపేసనం

౩౪౦. అథ ఖో దేవదత్తో యేన అజాతసత్తు కుమారో తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా అజాతసత్తుం కుమారం ఏతదవోచ – ‘‘పురిసే, మహారాజ, ఆణాపేహి, యే సమణం గోతమం జీవితా వోరోపేస్సన్తీ’’తి. అథ ఖో అజాతసత్తు కుమారో మనుస్సే ఆణాపేసి – ‘‘యథా, భణే, అయ్యో దేవదత్తో ఆహ తథా కరేయ్యాథా’’తి. అథ ఖో దేవదత్తో ఏకం పురిసం ఆణాపేసి – ‘‘గచ్ఛావుసో, అముకస్మిం ఓకాసే సమణో గోతమో విహరతి. తం జీవితా వోరోపేత్వా ఇమినా మగ్గేన ఆగచ్ఛా’’తి. తస్మిం మగ్గే ద్వే పురిసే ఠపేసి – ‘‘యో ఇమినా మగ్గేన ఏకో పురిసో ఆగచ్ఛతి, తం జీవితా వోరోపేత్వా ఇమినా మగ్గేన ఆగచ్ఛథా’’తి. తస్మిం మగ్గే చత్తారో పురిసే ఠపేసి – ‘‘యే ఇమినా మగ్గేన ద్వే పురిసా ఆగచ్ఛన్తి, తే జీవితా వోరోపేత్వా ఇమినా మగ్గేన ఆగచ్ఛథా’’తి. తస్మిం మగ్గే అట్ఠ పురిసే ఠపేసి – ‘‘యే ఇమినా మగ్గేన చత్తారో పురిసా ఆగచ్ఛన్తి, తే జీవితా వోరోపేత్వా ఇమినా మగ్గేన ఆగచ్ఛథా’’తి. తస్మిం మగ్గే సోళస పురిసే ఠపేసి – ‘‘యే ఇమినా మగ్గేన అట్ఠ పురిసా ఆగచ్ఛన్తి, తే జీవితా వోరోపేత్వా ఆగచ్ఛథా’’తి.

అథ ఖో సో ఏకో పురిసో అసిచమ్మం గహేత్వా ధనుకలాపం సన్నయ్హిత్వా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా భగవతో అవిదూరే భీతో ఉబ్బిగ్గో ఉస్సఙ్కీ ఉత్రస్తో పత్థద్ధేన కాయేన అట్ఠాసి. అద్దసా ఖో భగవా తం పురిసం భీతం ఉబ్బిగ్గం ఉస్సఙ్కిం ఉత్రస్తం పత్థద్ధేన కాయేన ఠితం. దిస్వాన తం పురిసం ఏతదవోచ – ‘‘ఏహావుసో, మా భాయీ’’తి. అథ ఖో సో పురిసో అసిచమ్మం ఏకమన్తం కరిత్వా ధనుకలాపం నిక్ఖిపిత్వా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా భగవతో పాదేసు సిరసా నిపతిత్వా భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘అచ్చయో మం, భన్తే, అచ్చగమా యథాబాలం యథామూళ్హం యథాఅకుసలం, యోహం దుట్ఠచిత్తో వధకచిత్తో ఇధూపసఙ్కన్తో. తస్స మే, భన్తే, భగవా అచ్చయం అచ్చయతో పటిగ్గణ్హాతు ఆయతిం సంవరాయా’’తి. ‘‘తగ్ఘ త్వం, ఆవుసో, అచ్చయో అచ్చగమా యథాబాలం యథామూళ్హం యథాఅకుసలం, యం త్వం దుట్ఠచిత్తో వధకచిత్తో ఇధూపసఙ్కన్తో. యతో చ ఖో త్వం, ఆవుసో, అచ్చయం అచ్చయతో దిస్వా యథాధమ్మం పటికరోసి, తం తే మయం పటిగ్గణ్హామ. వుడ్ఢి హేసా, ఆవుసో, అరియస్స వినయే – యో అచ్చయం అచ్చయతో దిస్వా యథాధమ్మం పటికరోతి, ఆయతిం సంవరం ఆపజ్జతీ’’తి.

అథ ఖో భగవా తస్స పురిసస్స అనుపుబ్బిం కథం కథేసి, సేయ్యథిదం – దానకథం సీలకథం సగ్గకథం, కామానం ఆదీనవం ఓకారం సంకిలేసం, నేక్ఖమ్మే ఆనిసంసం పకాసేసి. యదా తం భగవా అఞ్ఞాసి కల్లచిత్తం, ముదుచిత్తం, వినీవరణచిత్తం, ఉదగ్గచిత్తం, పసన్నచిత్తం, అథ యా బుద్ధానం సాముక్కంసికా ధమ్మదేసనా తం పకాసేసి – దుక్ఖం, సముదయం, నిరోధం, మగ్గం. సేయ్యథాపి నామ సుద్ధం వత్థం అపగతకాళకం సమ్మదేవ రజనం పటిగ్గహేయ్య, ఏవమేవ తస్స పురిసస్స తస్మింయేవ ఆసనే విరజం వీతమలం ధమ్మచక్ఖుం ఉదపాది – యం కిఞ్చి సముదయధమ్మం, సబ్బం తం నిరోధధమ్మన్తి. అథ ఖో సో పురిసో దిట్ఠధమ్మో పత్తధమ్మో విదితధమ్మో పరియోగాళ్హధమ్మో తిణ్ణవిచికిచ్ఛో విగతకథంకథో వేసారజ్జప్పత్తో అపరప్పచ్చయో సత్థుసాసనే భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘అభిక్కన్తం, భన్తే, అభిక్కన్తం, భన్తే. సేయ్యథాపి, భన్తే, నిక్కుజ్జితం వా ఉక్కుజ్జేయ్య, పటిచ్ఛన్నం వా వివరేయ్య, మూళ్హస్స వా మగ్గం ఆచిక్ఖేయ్య, అన్ధకారే వా తేలపజ్జోతం ధారేయ్య – చక్ఖుమన్తో రూపాని దక్ఖన్తీతి – ఏవమేవం భగవతా అనేకపరియాయేన ధమ్మో పకాసితో. ఏసాహం, భన్తే, భగవన్తం సరణం గచ్ఛామి, ధమ్మఞ్చ, భిక్ఖుసఙ్ఘఞ్చ. ఉపాసకం మం భగవా ధారేతు అజ్జతగ్గే పాణుపేతం సరణం గత’’న్తి. అథ ఖో భగవా తం పురిసం ఏతదవోచ – ‘‘మా ఖో త్వం, ఆవుసో, ఇమినా మగ్గేన గచ్ఛ, ఇమినా మగ్గేన గచ్ఛాహీ’’తి అఞ్ఞేన మగ్గేన ఉయ్యోజేసి.

అథ ఖో తే ద్వే పురిసా – కిం ను ఖో సో ఏకో పురిసో చిరేన ఆగచ్ఛతీతి – పటిపథం గచ్ఛన్తా అద్దసంసు భగవన్తం అఞ్ఞతరస్మిం రుక్ఖమూలే నిసిన్నం. దిస్వాన యేన భగవా తేనుపసఙ్కమింసు, ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీదింసు. తేసం భగవా అనుపుబ్బిం కథం కథేసి…పే… అపరప్పచ్చయా సత్థుసాసనే భగవన్తం ఏతదవోచుం – ‘‘అభిక్కన్తం, భన్తే…పే… ఉపాసకే నో భగవా ధారేతు అజ్జతగ్గే పాణుపేతం సరణం గతే’’తి. అథ ఖో భగవా తే పురిసే ఏతదవోచ – ‘‘మా ఖో తుమ్హే, ఆవుసో, ఇమినా మగ్గేన గచ్ఛిత్థ, ఇమినా మగ్గేన గచ్ఛథా’’తి అఞ్ఞేన మగ్గేన ఉయ్యోజేసి.

అథ ఖో తే చత్తారో పురిసా…పే… అథ ఖో తే అట్ఠ పురిసా…పే… అథ ఖో తే సోళస పురిసా – కిం ను ఖో తే అట్ఠ పురిసా చిరేన ఆగచ్ఛన్తీతి – పటిపథం గచ్ఛన్తా అద్దసాసుం భగవన్తం అఞ్ఞతరస్మిం రుక్ఖమూలే నిసిన్నం. దిస్వాన యేన భగవా తేనుపసఙ్కమింసు, ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీదింసు. తేసం భగవా అనుపుబ్బిం కథం కథేసి, సేయ్యథిదం – దానకథం…పే… అపరప్పచ్చయా సత్థుసాసనే భగవన్తం ఏతదవోచుం – ‘‘అభిక్కన్తం, భన్తే…పే… ఉపాసకే నో భగవా ధారేతు అజ్జతగ్గే పాణుపేతం సరణం గతే’’తి. అథ ఖో భగవా తే పురిసే ఏతదవోచ – ‘‘మా ఖో తుమ్హే, ఆవుసో, ఇమినా మగ్గేన గచ్ఛిత్థ, ఇమినా మగ్గేన గచ్ఛథా’’తి అఞ్ఞేన మగ్గేన ఉయ్యోజేసి.

అథ ఖో సో ఏకో పురిసో యేన దేవదత్తో తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా దేవదత్తం ఏతదవోచ – ‘‘నాహం, భన్తే, సక్కోమి తం భగవన్తం జీవితా వోరోపేతుం; మహిద్ధికో సో భగవా, మహానుభావో’’తి. ‘‘అలం, ఆవుసో; మా త్వం సమణం గోతమం జీవితా వోరోపేసి. అహమేవ సమణం గోతమం జీవితా వోరోపేస్సామీ’’తి.

లోహితుప్పాదకకమ్మం

౩౪౧. తేన ఖో పన సమయేన భగవా గిజ్ఝకూటస్స పబ్బతస్స ఛాయాయం చఙ్కమతి. అథ ఖో దేవదత్తో గిజ్ఝకూటం పబ్బతం ఆరుహిత్వా మహతిం సిలం పవిజ్ఝి – ఇమాయ సమణం గోతమం జీవితా వోరోపేస్సామీతి. ద్వే పబ్బతకూటా సమాగన్త్వా తం సిలం సమ్పటిచ్ఛింసు. తతో పపతికా ఉప్పతిత్వా భగవతో పాదే రుహిరం ఉప్పాదేసి. అథ ఖో భగవా ఉద్ధం ఉల్లోకేత్వా దేవదత్తం ఏతదవోచ – ‘‘బహుం తయా, మోఘపురిస, అపుఞ్ఞం పసుతం, యం త్వం దుట్ఠచిత్తో వధకచిత్తో తథాగతస్స రుహిరం ఉప్పాదేసీ’’తి. అథ ఖో భగవా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘ఇదం, భిక్ఖవే, దేవదత్తేన పఠమం ఆనన్తరియం కమ్మం ఉపచితం, యం దుట్ఠచిత్తేన వధకచిత్తేన తథాగతస్స రుహిరం ఉప్పాదిత’’న్తి.

అస్సోసుం ఖో భిక్ఖూ – ‘‘దేవదత్తేన కిర భగవతో వధో పయుత్తో’’తి. తే చ భిక్ఖూ భగవతో విహారస్స పరితో పరితో చఙ్కమన్తి ఉచ్చాసద్దా మహాసద్దా సజ్ఝాయం కరోన్తా, భగవతో రక్ఖావరణగుత్తియా. అస్సోసి ఖో భగవా ఉచ్చాసద్దం మహాసద్దం సజ్ఝాయసద్దం. సుత్వాన ఆయస్మన్తం ఆనన్దం ఆమన్తేసి – ‘‘కిం ను ఖో సో, ఆనన్ద, ఉచ్చాసద్దో మహాసద్దో సజ్ఝాయసద్దో’’తి? ‘‘అస్సోసుం ఖో, భన్తే, భిక్ఖూ – ‘దేవదత్తేన కిర భగవతో వధో పయుత్తో’తి. తే చ [తేధ (సీ.)], భన్తే, భిక్ఖూ భగవతో విహారస్స పరితో పరితో చఙ్కమన్తి ఉచ్చాసద్దా మహాసద్దా సజ్ఝాయం కరోన్తా, భగవతో రక్ఖావరణగుత్తియా. సో ఏసో, భగవా, ఉచ్చాసద్దో మహాసద్దో సజ్ఝాయసద్దో’’తి. ‘‘తేన హానన్ద, మమ వచనేన తే భిక్ఖూ ఆమన్తేహి – సత్థా ఆయస్మన్తే ఆమన్తేతీ’’తి. ‘‘ఏవం భన్తే’’తి ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో భగవతో పటిస్సుత్వా యేన తే భిక్ఖూ తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా తే భిక్ఖూ ఏతదవోచ – ‘‘సత్థా ఆయస్మన్తే ఆమన్తేతీ’’తి. ‘‘ఏవమావుసో’’తి ఖో తే భిక్ఖూ ఆయస్మతో ఆనన్దస్స పటిస్సుత్వా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమింసు, ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీదింసు. ఏకమన్తం నిసిన్నే ఖో తే భిక్ఖూ భగవా ఏతదవోచ –

‘‘అట్ఠానమేతం, భిక్ఖవే, అనవకాసో, యం పరూపక్కమేన తథాగతం జీవితా వోరోపేయ్య. అనుపక్కమేన, భిక్ఖవే, తథాగతా పరినిబ్బాయన్తి.

[చూళవ. ౩౩౪; అ. ని. ౫.౧౦౦] ‘‘పఞ్చిమే, భిక్ఖవే, సత్థారో సన్తో సంవిజ్జమానా లోకస్మిం. కతమే పఞ్చ? ‘‘ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో సత్థా అపరిసుద్ధసీలో సమానో ‘పరిసుద్ధసీలోమ్హీ’తి పటిజానాతి ‘పరిసుద్ధం మే సీలం పరియోదాతం అసంకిలిట్ఠ’న్తి చ. తమేనం సావకా ఏవం జానన్తి – ‘అయం ఖో భవం సత్థా అపరిసుద్ధసీలో సమానో ‘పరిసుద్ధసీలోమ్హీ’తి పటిజానాతి ‘పరిసుద్ధం మే సీలం పరియోదాతం అసంకిలిట్ఠ’న్తి చ. మయఞ్చేవ ఖో పన గిహీనం ఆరోచేయ్యామ, నాస్సస్స మనాపం. యం ఖో పనస్స అమనాపం, కథం నం మయం తేన సముదాచరేయ్యామ? సమ్మన్నతి ఖో పన చీవరపిణ్డపాతసేనాసనగిలానప్పచ్చయభేసజ్జపరిక్ఖారేన – యం తుమో కరిస్సతి, తుమోవ తేన పఞ్ఞాయిస్సతీ’తి. ఏవరూపం ఖో, భిక్ఖవే, సత్థారం సావకా సీలతో రక్ఖన్తి; ఏవరూపో చ పన సత్థా సావకేహి సీలతో రక్ఖం పచ్చాసీసతి.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, ఇధేకచ్చో సత్థా అపరిసుద్ధఆజీవో సమానో…పే… అపరిసుద్ధధమ్మదేసనో సమానో…పే… అపరిసుద్ధవేయ్యాకరణో సమానో…పే… అపరిసుద్ధఞాణదస్సనో సమానో ‘పరిసుద్ధఞాణదస్సనోమ్హీ’తి పటిజానాతి ‘పరిసుద్ధం మే ఞాణదస్సనం పరియోదాతం అసంకిలిట్ఠ’న్తి చ. తమేనం సావకా ఏవం జానన్తి – ‘అయం ఖో భవం సత్థా అపరిసుద్ధఞాణదస్సనో సమానో ‘పరిసుద్ధఞాణదస్సనోమ్హీ’తి పటిజానాతి ‘పరిసుద్ధం మే ఞాణదస్సనం పరియోదాతం అసంకిలిట్ఠ’న్తి చ. మయఞ్చేవ ఖో పన గిహీనం ఆరోచేయ్యామ, నాస్సస్స మనాపం. యం ఖో పనస్స అమనాపం, కథం న మయం తేన సముదాచరేయ్యామ? సమ్మన్నతి ఖో పన చీవరపిణ్డపాతసేనాసనగిలానప్పచ్చయభేసజ్జపరిక్ఖారేన – యం తుమో కరిస్సతి, తుమోవ తేన పఞ్ఞాయిస్సతీ’తి. ఏవరూపం ఖో, భిక్ఖవే, సత్థారం సావకా ఞాణదస్సనతో రక్ఖన్తి; ఏవరూపో చ పన సత్థా సావకేహి ఞాణదస్సనతో రక్ఖం పచ్చాసీసతి. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చ సత్థారో సన్తో సంవిజ్జమానా లోకస్మిం. ‘‘అహం ఖో పన, భిక్ఖవే, పరిసుద్ధసీలో సమానో ‘పరిసుద్ధసీలోమ్హీ’తి పటిజానామి ‘పరిసుద్ధం మే సీలం పరియోదాతం అసంకిలిట్ఠ’న్తి చ. న చ మం సావకా సీలతో రక్ఖన్తి; న చాహం సావకేహి సీలతో రక్ఖం పచ్చాసీసామి. అహం ఖో పన భిక్ఖవే పరిసుద్ధాజీవో సమానో…పే… పరిసుద్ధధమ్మదేసనో సమానో…పే… పరిసుద్ధవేయ్యాకరణో సమానో…పే… పరిసుద్ధఞాణదస్సనో సమానో ‘‘పరిసుద్ధఞాణదస్సనోమ్హీ’’తి పటిజానామి ‘‘పరిసుద్ధం మే ఞాణదస్సనం పరియోదాతం అసంకిలిట్ఠ’’న్తి చ, న చ మం సావకా ఞాణదస్సనతో రక్ఖన్తి, న చాహం సావకేహి ఞాణదస్సనతో రక్ఖం పచ్చాసీసామి. ‘‘అట్ఠానమేతం, భిక్ఖవే, అనవకాసో, యం పరూపక్కమేన తథాగతం జీవితా వోరోపేయ్య. అనుపక్కమేన, భిక్ఖవే, తథాగతా పరినిబ్బాయన్తి. గచ్ఛథ తుమ్హే, భిక్ఖవే, యథావిహారం. అరక్ఖియా, భిక్ఖవే, తథాగతా’’తి.

నాళాగిరిపేసనం

౩౪౨. తేన ఖో పన సమయేన రాజగహే నాళాగిరి నామ హత్థీ చణ్డో హోతి, మనుస్సఘాతకో. అథ ఖో దేవదత్తో రాజగహం పవిసిత్వా హత్థిసాలం గన్త్వా హత్థిభణ్డే ఏతదవోచ – ‘‘మయం ఖో, భణే, రాజఞాతకా నామ పటిబలా నీచట్ఠానియం ఉచ్చట్ఠానే ఠపేతుం, భత్తమ్పి వేతనమ్పి వడ్ఢాపేతుం. తేన హి, భణే, యదా సమణో గోతమో ఇమం రచ్ఛం పటిపన్నో హోతి, తదా ఇమం నాళాగిరిం హత్థిం ముఞ్చేత్వా ఇమం రచ్ఛం పటిపాదేథా’’తి. ‘‘ఏవం భన్తే’’తి ఖో తే హత్థిభణ్డా దేవదత్తస్స పచ్చస్సోసుం. అథ ఖో భగవా పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ సమ్బహులేహి భిక్ఖూహి సద్ధిం రాజగహం పిణ్డాయ పావిసి. అథ ఖో భగవా తం రచ్ఛం పటిపజ్జి. అద్దసాసుం ఖో తే హత్థిభణ్డా భగవన్తం తం రచ్ఛం పటిపన్నం. దిస్వాన నాళాగిరిం హత్థిం ముఞ్చిత్వా తం రచ్ఛం పటిపాదేసుం. అద్దసా ఖో నాళాగిరి హత్థీ భగవన్తం దూరతోవ ఆగచ్ఛన్తం. దిస్వాన సోణ్డం ఉస్సాపేత్వా పహట్ఠకణ్ణవాలో యేన భగవా తేన అభిధావి. అద్దసాసుం ఖో తే భిక్ఖూ నాళాగిరిం హత్థిం దూరతోవ ఆగచ్ఛన్తం. దిస్వాన భగవన్తం ఏతదవోచుం – ‘‘అయం, భన్తే, నాళాగిరి హత్థీ చణ్డో మనుస్సఘాతకో ఇమం రచ్ఛం పటిపన్నో. పటిక్కమతు, భన్తే, భగవా; పటిక్కమతు సుగతో’’తి. ‘‘ఆగచ్ఛథ, భిక్ఖవే, మా భాయిత్థ. అట్ఠానమేతం, భిక్ఖవే, అనవకాసో, యం పరూపక్కమేన తథాగతం జీవితా వోరోపేయ్య. అనుపక్కమేన, భిక్ఖవే, తథాగతా పరినిబ్బాయన్తీ’’తి. దుతియమ్పి ఖో తే భిక్ఖూ…పే… తతియమ్పి ఖో తే భిక్ఖూ భగవన్తం ఏతదవోచుం – ‘‘అయం, భన్తే, నాళాగిరి హత్థీ చణ్డో మనుస్సఘాతకో ఇమం రచ్ఛం పటిపన్నో. పటిక్కమతు, భన్తే, భగవా; పటిక్కమతు సుగతో’’తి. ‘‘ఆగచ్ఛథ, భిక్ఖవే, మా భాయిత్థ. అట్ఠానమేతం, భిక్ఖవే, అనవకాసో, యం పరూపక్కమేన తథాగతం జీవితా వోరోపేయ్య. అనుపక్కమేన, భిక్ఖవే, తథాగతా పరినిబ్బాయన్తీ’’తి.

తేన ఖో పన సమయేన మనుస్సా పాసాదేసుపి హమ్మియేసుపి ఛదనేసుపి ఆరుళ్హా అచ్ఛన్తి. తత్థ యే తే మనుస్సా అస్సద్ధా అప్పసన్నా దుబ్బుద్ధినో, తే ఏవమాహంసు – ‘‘అభిరూపో వత, భో [అభిరూపో వత భో గోతమో (స్యా. కం.)], మహాసమణో నాగేన విహేఠీయిస్సతీ’’తి. యే పన తే మనుస్సా సద్ధా పసన్నా పణ్డితా బ్యత్తా బుద్ధిమన్తో, తే ఏవమాహంసు – ‘‘నచిరస్సం వత, భో, నాగో నాగేన సఙ్గామేస్సతీ’’తి. అథ ఖో భగవా నాళాగిరిం హత్థిం మేత్తేన చిత్తేన ఫరి. అథ ఖో నాళాగిరి హత్థీ భగవతో [భగవతా (సీ.)] మేత్తేన చిత్తేన ఫుట్ఠో [ఫుటో (క.)] సోణ్డం ఓరోపేత్వా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా భగవతో పురతో అట్ఠాసి. అథ ఖో భగవా దక్ఖిణేన హత్థేన నాళాగిరిస్స హత్థిస్స కుమ్భం పరామసన్తో నాళాగిరిం హత్థిం ఇమాహి గాథాహి అజ్ఝభాసి –

‘‘మా కుఞ్జర నాగమాసదో, దుక్ఖఞ్హి కుఞ్జర నాగమాసదో;

న హి నాగహతస్స కుఞ్జర సుగతి, హోతి ఇతో పరం యతో.

‘‘మా చ మదో మా చ పమాదో, న హి పమత్తా సుగతిం వజన్తి తే;

త్వఞ్ఞేవ తథా కరిస్ససి, యేన త్వం సుగతిం గమిస్ససీ’’తి.

అథ ఖో నాళాగిరి హత్థీ సోణ్డాయ భగవతో పాదపంసూని గహేత్వా ఉపరిముద్ధని ఆకిరిత్వా పటికుటియోవ [పటికుటితో పటిసక్కి (సీ. స్యా.)] ఓసక్కి, యావ భగవన్తం అద్దక్ఖి. అథ ఖో నాళాగిరి హత్థీ హత్థిసాలం గన్త్వా సకే ఠానే అట్ఠాసి. తథా దన్తో చ పన నాళాగిరి హత్థీ అహోసి. తేన ఖో పన సమయేన మనుస్సా ఇమం గాథం గాయన్తి –

[మ. ని. ౨.౩౫౨; థేరగా. ౮౭౮] ‘‘దణ్డేనేకే దమయన్తి, అఙ్కుసేహి కసాహి చ;

అదణ్డేన అసత్థేన, నాగో దన్తో మహేసినా’’తి.

మనుస్సా ఉజ్ఝాయన్తి ఖియ్యన్తి విపాచేన్తి – ‘‘యావ పాపో అయం దేవదత్తో, అలక్ఖికో, యత్ర హి నామ సమణస్స గోతమస్స ఏవంమహిద్ధికస్స ఏవం మహానుభావస్స వధాయ పరక్కమిస్సతీ’’తి. దేవదత్తస్స లాభసక్కారో పరిహాయి. భగవతో చ లాభసక్కారో అభివడ్ఢి.

పఞ్చవత్థుయాచనకథా

౩౪౩. [పాచి. ౨౦౯] తేన ఖో పన సమయేన దేవదత్తో పరిహీనలాభసక్కారో సపరిసో కులేసు విఞ్ఞాపేత్వా విఞ్ఞాపేత్వా భుఞ్జతి. మనుస్సా ఉజ్ఝాయన్తి ఖియ్యన్తి విపాచేన్తి – ‘‘కథఞ్హి నామ సమణా సక్యపుత్తియా కులేసు విఞ్ఞాపేత్వా విఞ్ఞాపేత్వా భుఞ్జిస్సన్తి! కస్స సమ్పన్నం న మనాపం, కస్స సాదుం న రుచ్చతీ’’తి! అస్సోసుం ఖో భిక్ఖూ తేసం మనుస్సానం ఉజ్ఝాయన్తానం ఖియ్యన్తానం విపాచేన్తానం. యే తే భిక్ఖూ అప్పిచ్ఛా…పే… తే ఉజ్ఝాయన్తి ఖియ్యన్తి విపాచేన్తి – కథఞ్హి నామ దేవదత్తో సపరిసో కులేసు విఞ్ఞాపేత్వా విఞ్ఞాపేత్వా భుఞ్జిస్సతీ’’తి! భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం…పే… ‘‘సచ్చం కిర త్వం, దేవదత్త, సపరిసో కులేసు విఞ్ఞాపేత్వా విఞ్ఞాపేత్వా భుఞ్జసీ’’తి? ‘‘సచ్చం భగవా’’తి…పే… విగరహిత్వా…పే… ధమ్మిం కథం కత్వా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘తేన హి, భిక్ఖవే, భిక్ఖూనం కులేసు తికభోజనం పఞ్ఞపేస్సామి తయో అత్థవసే పటిచ్చ – దుమ్మఙ్కూనం పుగ్గలాన నిగ్గహాయ; పేసలానం భిక్ఖూనం ఫాసువిహారాయ, మా పాపిచ్ఛా పక్ఖం నిస్సాయ సఙ్ఘం భిన్దేయ్యున్తి; కులానుద్దయాయ [కులానుదయతాయ (సీ. స్యా.)] చ. గణభోజనే యథాధమ్మో కారేతబ్బో’’తి.

[పారా. ౪౦౯] అథ ఖో దేవదత్తో యేన కోకాలికో కటమోదకతిస్సకో [కటమోరకతిస్సకో (సీ. స్యా.)] ఖణ్డదేవియా పుత్తో సముద్దదత్తో తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా కోకాలికం కటమోదకతిస్సకం ఖణ్డదేవియా పుత్తం సముద్దదత్తం ఏతదవోచ – ‘‘ఏథ, మయం, ఆవుసో, సమణస్స గోతమస్స సఙ్ఘభేదం కరిస్సామ చక్కభేద’’న్తి. ఏవం వుత్తే కోకాలికో దేవదత్తం ఏతదవోచ – ‘‘సమణో ఖో, ఆవుసో, గోతమో మహిద్ధికో మహానుభావో. కథం మయం సమణస్స గోతమస్స సఙ్ఘభేదం కరిస్సామ చక్కభేద’’న్తి? ‘‘ఏథ, మయం, ఆవుసో, సమణం గోతమం ఉపసఙ్కమిత్వా పఞ్చ వత్థూని యాచిస్సామ – ‘భగవా, భన్తే, అనేకపరియాయేన అప్పిచ్ఛస్స సన్తుట్ఠస్స సల్లేఖస్స ధుతస్స పాసాదికస్స అపచయస్స వీరియారమ్భస్స వణ్ణవాదీ. ఇమాని, భన్తే, పఞ్చ వత్థూని అనేకపరియాయేన అప్పిచ్ఛతాయ సన్తుట్ఠియా సల్లేఖాయ ధుతతాయ పాసాదికతాయ అపచయాయ వీరియారమ్భాయ సంవత్తన్తి. సాధు, భన్తే, భిక్ఖూ యావజీవం ఆరఞ్ఞికా అస్సు; యో గామన్తం ఓసరేయ్య, వజ్జం నం ఫుసేయ్య. యావజీవం పిణ్డపాతికా అస్సు; యో నిమన్తనం సాదియేయ్య, వజ్జం నం ఫుసేయ్య. యావజీవం పంసుకూలికా అస్సు; యో గహపతిచీవరం సాదియేయ్య, వజ్జం నం ఫుసేయ్య. యావజీవం రుక్ఖమూలికా అస్సు; యో ఛన్నం ఉపగచ్ఛేయ్య, వజ్జం నం ఫుసేయ్య. యావజీవం మచ్ఛమంసం న ఖాదేయ్యుం; యో మచ్ఛమంసం ఖాదేయ్య, వజ్జం నం ఫుసేయ్యా’తి. ఇమాని పఞ్చ వత్థూని సమణో గోతమో నానుజానిస్సతి. తే మయం ఇమేహి పఞ్చహి వత్థూహి జనం సఞ్ఞాపేస్సామా’’తి. ‘‘సక్కా ఖో, ఆవుసో, ఇమేహి పఞ్చహి వత్థూహి సమణస్స గోతమస్స సఙ్ఘభేదో కాతుం చక్కభేదో. లూఖప్పసన్నా హి, ఆవుసో, మనుస్సా’’తి.

అథ ఖో దేవదత్తో సపరిసో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో దేవదత్తో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘భగవా, భన్తే, అనేకపరియాయేన అప్పిచ్ఛస్స సన్తుట్ఠస్స సల్లేఖస్స ధుతస్స పాసాదికస్స అపచయస్స వీరియారమ్భస్స వణ్ణవాదీ. ఇమాని, భన్తే, పఞ్చ వత్థూని అనేకపరియాయేన అప్పిచ్ఛతాయ సన్తుట్ఠియా సల్లేఖాయ ధుతతాయ పాసాదికతాయ అపచయాయ వీరియారమ్భాయ సంవత్తన్తి. సాధు, భన్తే, భిక్ఖూ యావజీవం ఆరఞ్ఞికా అస్సు; యో గామన్తం ఓసరేయ్య, వజ్జం నం ఫుసేయ్య. యావజీవం పిణ్డపాతికా అస్సు; యో నిమన్తనం సాదియేయ్య, వజ్జం నం ఫుసేయ్య. యావజీవం పంసుకూలికా అస్సు; యో గహపతిచీవరం సాదియేయ్య, వజ్జం నం ఫుసేయ్య. యావజీవం రుక్ఖమూలికా అస్సు; యో ఛన్నం ఉపగచ్ఛేయ్య, వజ్జం నం ఫుసేయ్య. యావజీవం మచ్ఛమంసం న ఖాదేయ్యుం; యో మచ్ఛమంసం ఖాదేయ్య, వజ్జం నం ఫుసేయ్యా’’తి. ‘‘అలం, దేవదత్త. యో ఇచ్ఛతి, ఆరఞ్ఞికో హోతు; యో ఇచ్ఛతి, గామన్తే విహరతు. యో ఇచ్ఛతి, పిణ్డపాతికో హోతు; యో ఇచ్ఛతి, నిమన్తనం సాదియతు. యో ఇచ్ఛతి, పంసుకూలికో హోతు; యో ఇచ్ఛతి, గహపతిచీవరం సాదియతు. అట్ఠమాసే ఖో మయా, దేవదత్త, రుక్ఖమూలసేనాసనం అనుఞ్ఞాతం; తికోటిపరిసుద్ధం మచ్ఛమంసం – అదిట్ఠం, అస్సుతం, అపరిసఙ్కిత’’న్తి. అథ ఖో దేవదత్తో – న భగవా ఇమాని పఞ్చ వత్థూని అనుజానాతీతి – హట్ఠో ఉదగ్గో సపరిసో ఉట్ఠాయాసనా భగవన్తం అభివాదేత్వా పదక్ఖిణం కత్వా పక్కామి.

అథ ఖో దేవదత్తో సపరిసో రాజగహం పవిసిత్వా పఞ్చహి వత్థూహి జనం సఞ్ఞాపేసి – ‘‘మయం, ఆవుసో, సమణం గోతమం ఉపసఙ్కమిత్వా పఞ్చ వత్థూని యాచిమ్హా – ‘భగవా, భన్తే, అనేకపరియాయేన అప్పిచ్ఛస్స…పే… వీరియారమ్భస్స వణ్ణవాదీ. ఇమాని, భన్తే, పఞ్చ వత్థూని అనేకపరియాయేన అప్పిచ్ఛతాయ…పే… వీరియారమ్భాయ సంవత్తన్తి. సాధు, భన్తే, భిక్ఖూ యావజీవం ఆరఞ్ఞికా అస్సు; యో గామన్తం ఓసరేయ్య, వజ్జం నం ఫుసేయ్య…పే… యావజీవం మచ్ఛమంసం న ఖాదేయ్యుం; యో మచ్ఛమంసం ఖాదేయ్య, వజ్జం నం ఫుసేయ్యా’తి. ఇమాని పఞ్చ వత్థూని సమణో గోతమో నానుజానాతి. తే మయం ఇమేహి పఞ్చహి వత్థూహి సమాదాయ వత్తామా’’తి.

తత్థ యే తే మనుస్సా అస్సద్ధా అప్పసన్నా దుబ్బుద్ధినో, తే ఏవమాహంసు – ‘‘ఇమే ఖో సమణా సక్యపుత్తియా ధుతా సల్లేఖవుత్తినో. సమణో పన గోతమో బాహుల్లికో బాహుల్లాయ చేతేతీ’’తి. యే పన తే మనుస్సా సద్ధా పసన్నా పణ్డితా బ్యత్తా బుద్ధిమన్తో, తే ఉజ్ఝాయన్తి ఖియ్యన్తి విపాచేన్తి – ‘‘కథఞ్హి నామ దేవదత్తో భగవతో సఙ్ఘభేదాయ పరక్కమిస్సతి చక్కభేదాయా’’తి! అస్సోసుం ఖో భిక్ఖూ తేసం మనుస్సానం ఉజ్ఝాయన్తానం ఖియ్యన్తానం విపాచేన్తానం. యే తే భిక్ఖూ అప్పిచ్ఛా…పే… తే ఉజ్ఝాయన్తి ఖియ్యన్తి విపాచేన్తి – ‘‘కథఞ్హి నామ దేవదత్తో సఙ్ఘభేదాయ పరక్కమిస్సతి చక్కభేదాయా’’తి! అథ ఖో తే భిక్ఖూ భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం…పే… ‘‘సచ్చం కిర త్వం, దేవదత్త, సఙ్ఘభేదాయ పరక్కమసి చక్కభేదాయా’’తి? ‘‘సచ్చం భగవా’’తి. ‘‘అలం, దేవదత్త. మా తే రుచ్చి సఙ్ఘభేదో. గరుకో ఖో, దేవదత్త, సఙ్ఘభేదో. యో ఖో, దేవదత్త, సమగ్గం సఙ్ఘం భిన్దతి, కప్పట్ఠికం [కప్పట్ఠితికం (స్యా.)] కిబ్బిసం పసవతి, కప్పం నిరయమ్హి పచ్చతి. యో చ ఖో, దేవదత్త, భిన్నం సఙ్ఘం సమగ్గం కరోతి, బ్రహ్మం పుఞ్ఞం పసవతి, కప్పం సగ్గమ్హి మోదతి. అలం, దేవదత్త. మా తే రుచ్చి సఙ్ఘభేదో. గరుకో ఖో, దేవదత్త, సఙ్ఘభేదో’’తి.

[ఉదా. ౪౮] అథ ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ రాజగహం పిణ్డాయ పావిసి. అద్దసా ఖో దేవదత్తో ఆయస్మన్తం ఆనన్దం రాజగహే పిణ్డాయ చరన్తం. దిస్వాన యేనాయస్మా ఆనన్దో తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మన్తం ఆనన్దం ఏతదవోచ – ‘‘అజ్జతగ్గేదానాహం, ఆవుసో ఆనన్ద, అఞ్ఞత్రేవ భగవతా, అఞ్ఞత్రేవ భిక్ఖుసఙ్ఘా, ఉపోసథం కరిస్సామి సఙ్ఘకమ్మం కరిస్సామీ’’తి.

అథ ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో రాజగహే పిణ్డాయ చరిత్వా పచ్ఛాభత్తం పిణ్డపాతప్పటిక్కన్తో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘ఇధాహం, భన్తే, పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ రాజగహం పిణ్డాయ పావిసిం. అద్దసా ఖో మం, భన్తే, దేవదత్తో రాజగహే పిణ్డాయ చరన్తం. దిస్వాన యేనాహం తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా మం ఏతదవోచ – ‘అజ్జతగ్గేదానాహం, ఆవుసో ఆనన్ద, అఞ్ఞత్రేవ భగవతా, అఞ్ఞత్రేవ భిక్ఖుసఙ్ఘా, ఉపోసథం కరిస్సామి సఙ్ఘకమ్మం కరిస్సామీ’తి. అజ్జతగ్గే, భన్తే, దేవదత్తో సఙ్ఘం భిన్దిస్సతీ’’తి. అథ ఖో భగవా ఏతమత్థం విదిత్వా తాయం వేలాయం ఇమం ఉదానం ఉదానేసి –

[ఉదా. ౪౮] ‘‘సుకరం సాధునా సాధుం, సాధుం పాపేన దుక్కరం;

పాపం పాపేన సుకరం, పాపమరియేహి దుక్కర’’న్తి.

దుతియభాణవారో నిట్ఠితో.