౩. తతియభాణవారో

సఙ్ఘభేదకథా

౩౪౪. అథ ఖో దేవదత్తో తదహుపోసథే ఉట్ఠాయాసనా సలాకం గాహేసి – ‘‘మయం, ఆవుసో, సమణం గోతమం ఉపసఙ్కమిత్వా పఞ్చ వత్థూని యాచిమ్హా – ‘భగవా, భన్తే, అనేకపరియాయేన అప్పిచ్ఛస్స…పే… వీరియారమ్భస్స వణ్ణవాదీ. ఇమాని, భన్తే, పఞ్చ వత్థూని అనేకపరియాయేన అప్పిచ్ఛతాయ…పే… వీరియారమ్భాయ సంవత్తన్తి. సాధు, భన్తే, భిక్ఖూ యావజీవం ఆరఞ్ఞికా అస్సు; యో గామన్తం ఓసరేయ్య, వజ్జం నం ఫుసేయ్య…పే… యావజీవం మచ్ఛమంసం న ఖాదేయ్యుం; యో మచ్ఛమంసం ఖాదేయ్య, వజ్జం నం ఫుసేయ్యా’తి. ఇమాని పఞ్చ వత్థూని సమణో గోతమో నానుజానాతి. తే మయం ఇమేహి పఞ్చహి వత్థూహి సమాదాయ వత్తామ. యస్సాయస్మతో ఇమాని పఞ్చ వత్థూని ఖమన్తి, సో సలాకం గణ్హాతూ’’తి.

తేన ఖో పన సమయేన వేసాలికా వజ్జిపుత్తకా పఞ్చమత్తాని భిక్ఖుసతాని నవకా చేవ హోన్తి అప్పకతఞ్ఞునో చ. తే – ‘అయం ధమ్మో, అయం వినయో, ఇదం సత్థుసాసన’న్తి – సలాకం గణ్హింసు. అథ ఖో దేవదత్తో సఙ్ఘం భిన్దిత్వా పఞ్చమత్తాని భిక్ఖుసతాని ఆదాయ యేన గయాసీసం తేన పక్కామి. అథ ఖో సారిపుత్తమోగ్గల్లానా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమింసు, ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీదింసు. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఆయస్మా సారిపుత్తో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘దేవదత్తో, భన్తే, సఙ్ఘం భిన్దిత్వా పఞ్చమత్తాని భిక్ఖుసతాని ఆదాయ యేన గయాసీసం తేన పక్కన్తో’’తి. ‘‘న హి నామ తుమ్హాకం, సారిపుత్తా, తేసు నవకేసు భిక్ఖూసు కారుఞ్ఞమ్పి భవిస్సతి? గచ్ఛథ తుమ్హే, సారిపుత్తా, పురా తే భిక్ఖూ అనయబ్యసనం ఆపజ్జన్తీ’’తి. ‘‘ఏవం భన్తే’’తి ఖో సారిపుత్తమోగ్గల్లానా భగవతో పటిస్సుత్వా ఉట్ఠాయాసనా భగవన్తం అభివాదేత్వా పదక్ఖిణం కత్వా యేన గయాసీసం తేనుపసఙ్కమింసు.

తేన ఖో పన సమయేన అఞ్ఞతరో భిక్ఖు భగవతో అవిదూరే రోదమానో ఠితో హోతి. అథ ఖో భగవా తం భిక్ఖుం ఏతదవోచ – ‘‘కిస్స త్వం, భిక్ఖు, రోదసీ’’తి? ‘‘యేపి తే, భన్తే, భగవతో అగ్గసావకా సారిపుత్తమోగ్గల్లానా తేపి దేవదత్తస్స సన్తికే గచ్ఛన్తి దేవదత్తస్స ధమ్మం రోచేన్తా’’తి. ‘‘అట్ఠానమేతం, భిక్ఖు, అనవకాసో, యం సారిపుత్తమోగ్గల్లానా దేవదత్తస్స ధమ్మం రోచేయ్యుం, అపి చ తే గతా భిక్ఖూనం సఞ్ఞత్తియా’’తి [భిక్ఖుసఞ్ఞత్తియాతి (సీ. స్యా.), భిక్ఖూ సఞ్ఞత్తియా (క.)].

౩౪౫. తేన ఖో పన సమయేన దేవదత్తో మహతియా పరిసాయ పరివుత్తో ధమ్మం దేసేన్తో నిసిన్నో హోతి. అద్దసా ఖో దేవదత్తో సారిపుత్తమోగ్గల్లానే దూరతోవ ఆగచ్ఛన్తే. దిస్వాన భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘పస్సథ, భిక్ఖవే, యావ స్వాక్ఖాతో మయా ధమ్మో, యేపి తే సమణస్స గోతమస్స అగ్గసావకా సారిపుత్తమోగ్గల్లానా తేపి మమ సన్తికే ఆగచ్ఛన్తి. మమ ధమ్మం రోచేన్తా’’తి. ఏవం వుత్తే కోకాలికో దేవదత్తం ఏతదవోచ – ‘‘మా, ఆవుసో దేవదత్త, సారిపుత్తమోగ్గల్లానే విస్ససి. పాపిచ్ఛా సారిపుత్తమోగ్గల్లానా, పాపికానం ఇచ్ఛానం వసం గతా’’తి. ‘‘అలం, ఆవుసో. స్వాగతం తేసం యతో మే ధమ్మం రోచేన్తీ’’తి.

అథ ఖో దేవదత్తో ఆయస్మన్తం సారిపుత్తం ఉపడ్ఢాసనేన నిమన్తేసి – ‘‘ఏహావుసో సారిపుత్త, ఇధ నిసీదాహీ’’తి. ‘‘అలం ఆవుసో’’తి ఖో ఆయస్మా సారిపుత్తో అఞ్ఞతరం ఆసనం గహేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఆయస్మాపి ఖో మహామోగ్గల్లానో అఞ్ఞతరం ఆసనం గహేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. అథ ఖో దేవదత్తో బహుదేవ రత్తిం భిక్ఖూ ధమ్మియా కథాయ సన్దస్సేత్వా సమాదపేత్వా సముత్తేజేత్వా సమ్పహంసేత్వా ఆయస్మన్తం సారిపుత్తం అజ్ఝేసి – ‘‘విగతథినమిద్ధో ఖో, ఆవుసో సారిపుత్త, భిక్ఖుసఙ్ఘో. పటిభాతు తం, ఆవుసో సారిపుత్త, భిక్ఖూనం ధమ్మీ కథా, పిట్ఠి మే ఆగిలాయతి, తమహం ఆయమిస్సామీ’’తి. ‘‘ఏవమావుసో’’తి ఖో ఆయస్మా సారిపుత్తో దేవదత్తస్స పచ్చస్సోసి. అథ ఖో దేవదత్తో చతుగ్గుణం సఙ్ఘాటిం పఞ్ఞాపేత్వా దక్ఖిణేన పస్సేన సేయ్యం కప్పేసి. తస్స కిలమన్తస్స ముట్ఠస్సతిస్స అసమ్పజానస్స ముహుత్తకేనేవ నిద్దా ఓక్కమి.

అథ ఖో ఆయస్మా సారిపుత్తో ఆదేసనాపాటిహారియానుసాసనియా భిక్ఖూ ధమ్మియా కథాయ ఓవది అనుసాసి. ఆయస్మా మహామోగ్గల్లానో ఇద్ధిపాటిహారియానుసాసనియా భిక్ఖూ ధమ్మియా కథాయ ఓవది అనుసాసి. అథ ఖో తేసం భిక్ఖూనం ఆయస్మతా సారిపుత్తేన ఆదేసనాపాటిహారియానుసాసనియా ఆయస్మతా చ మహామోగ్గల్లానేన ఇద్ధిపాటిహారియానుసాసనియా ఓవదియమానానం అనుసాసియమానానం విరజం వీతమలం ధమ్మచక్ఖుం ఉదపాది – యం కిఞ్చి సముదయధమ్మం, సబ్బం తం నిరోధధమ్మన్తి.

అథ ఖో ఆయస్మా సారిపుత్తో భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘గచ్ఛామ మయం, ఆవుసో, భగవతో సన్తికే. యో తస్స భగవతో ధమ్మం రోచేసి సో ఆగచ్ఛతూ’’తి. అథ ఖో సారిపుత్తమోగ్గల్లానా తాని పఞ్చభిక్ఖుసతాని ఆదాయ యేన వేళువనం తేనుపసఙ్కమింసు. అథ ఖో కోకాలికో దేవదత్తం ఉట్ఠాపేసి – ‘‘ఉట్ఠేహి, ఆవుసో దేవదత్త, నీతా తే భిక్ఖూ సారిపుత్తమోగ్గల్లానేహి. నను త్వం, ఆవుసో దేవదత్త, మయా వుత్తో – ‘మా, ఆవుసో దేవదత్త, సారిపుత్తమోగ్గల్లానే విస్సాసి. పాపిచ్ఛా సారిపుత్తమోగ్గల్లానా, పాపికానం ఇచ్ఛానం వసం గతా’’’తి? అథ ఖో దేవదత్తస్స తత్థేవ ఉణ్హం లోహితం ముఖతో ఉగ్గఞ్ఛి.

అథ ఖో సారిపుత్తమోగ్గల్లానా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమింసు, ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీదిసుం. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఆయస్మా సారిపుత్తో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘సాధు, భన్తే, భేదకానువత్తకా భిక్ఖూ పున ఉపసమ్పజ్జేయ్యు’’న్తి. ‘‘అలం, సారిపుత్త. మా తే రుచ్చి భేదకానువత్తకానం భిక్ఖూనం పున ఉపసమ్పదా. తేన హి త్వం, సారిపుత్త, భేదకానువత్తకే భిక్ఖూ థుల్లచ్చయం దేసాపేహి. కథం పన తే, సారిపుత్త, దేవదత్తో పటిపజ్జీ’’తి? ‘‘యథేవ, భన్తే, భగవా బహుదేవ రత్తిం భిక్ఖూ ధమ్మియా కథాయ సన్దస్సేత్వా సమాదపేత్వా సముత్తేజేత్వా సమ్పహంసేత్వా మం అజ్ఝేసతి – ‘విగతథినమిద్ధో ఖో, సారిపుత్త, భిక్ఖుసఙ్ఘో; పటిభాతు తం, సారిపుత్త, భిక్ఖూనం ధమ్మీ కథా, పిట్ఠి మే ఆగిలాయతి, తమహం ఆయమిస్సామీ’తి, ఏవమేవ ఖో, భన్తే, దేవదత్తో పటిపజ్జీ’’తి.

౩౪౬. అథ ఖో భగవా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘భూతపుబ్బం, భిక్ఖవే, అరఞ్ఞాయతనే మహాసరసీ. తం నాగా ఉపనిస్సాయ విహరింసు. తే తం సరసిం ఓగాహేత్వా, సోణ్డాయ భిసముళాలం అబ్బుహిత్వా, సువిక్ఖాలితం విక్ఖాలేత్వా, అకద్దమం సఙ్ఖాదిత్వా, అజ్ఝోహరన్తి. తేసం తం వణ్ణాయ చేవ హోతి, బలాయ చ. న చ తతోనిదానం మరణం వా నిగచ్ఛన్తి, మరణమత్తం వా దుక్ఖం. తేసంయేవ ఖో పన, భిక్ఖవే, మహానాగానం అనుసిక్ఖమానా తరుణా భిఙ్కచ్ఛాపా. తే తం సరసిం ఓగాహేత్వా, సోణ్డాయ భిసముళాలం అబ్బుహిత్వా, న సువిక్ఖాలితం విక్ఖాలేత్వా, సకద్దమం సఙ్ఖాదిత్వా, అజ్ఝోహరన్తి. తేసం తం నేవ వణ్ణాయ హోతి, న బలాయ. తతోనిదానఞ్చ మరణం వా నిగచ్ఛన్తి, మరణమత్తం వా దుక్ఖం. ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, దేవదత్తో మమానుక్రుబ్బం [మమానుకుబ్బం (సీ. స్యా.)] కపణో మరిస్సతీతి.

‘‘మహావరాహస్స మహిం విక్రుబ్బతో [వికుబ్బతో (సీ. స్యా.)], భిసం ఘసానస్స [ఘసమానస్స (క.)] నదీసు జగ్గతో;

భిఙ్కోవ పఙ్కం అభిభక్ఖయిత్వా, మమానుక్రుబ్బం కపణో మరిస్సతీ’’తి.

౩౪౭. [అ. ని. ౮.౧౬] ‘‘అట్ఠహి, భిక్ఖవే, అఙ్గేహి సమన్నాగతో భిక్ఖు దూతేయ్యం గన్తుమరహతి. కతమేహి అట్ఠహి? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సోతా చ హోతి, సావేతా చ, ఉగ్గహేతా చ, ధారేతా చ, విఞ్ఞాతా చ, విఞ్ఞాపేతా చ, కుసలో చ సహితాసహితస్స, నో చ కలహకారకో – ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, అట్ఠహఙ్గేహి సమన్నాగతో భిక్ఖు దూతేయ్యం గన్తుమరహతి.

[అ. ని. ౮.౧౬] ‘‘అట్ఠహి, భిక్ఖవే, అఙ్గేహి సమన్నాగతో సారిపుత్తో దూతేయ్యం గన్తుమరహతి. కతమేహి అట్ఠహి? ఇధ, భిక్ఖవే, సారిపుత్తో సోతా చ హోతి, సావేతా చ, ఉగ్గహేతా చ, ధారేతా చ, విఞ్ఞాతా చ, విఞ్ఞాపేతా చ, కుసలో చ సహితాసహితస్స, నో చ కలహకారకో – ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, అట్ఠహఙ్గేహి సమన్నాగతో సారిపుత్తో దూతేయ్యం గన్తుమరహతీతి.

[అ. ని. ౮.౧౬] ‘‘యో వే న బ్యథతి [బ్యాధతి (సీ. స్యా.)] పత్వా, పరిసం ఉగ్గవాదినిం;

న చ హాపేతి వచనం, న చ ఛాదేతి సాసనం.

‘‘అసన్దిద్ధో చ అక్ఖాతి [అక్ఖాతా (క.)], పుచ్ఛితో చ న కుప్పతి;

స వే తాదిసకో భిక్ఖు, దూతేయ్యం గన్తుమరహతీ’’తి.

౩౪౮. [అ. ని. ౮.౭] ‘‘అట్ఠహి, భిక్ఖవే, అసద్ధమ్మేహి అభిభూతో పరియాదిన్నచిత్తో దేవదత్తో ఆపాయికో నేరయికో కప్పట్ఠో అతేకిచ్ఛో. కతమేహి అట్ఠహి? లాభేన, భిక్ఖవే, అభిభూతో పరియాదిన్నచిత్తో దేవదత్తో ఆపాయికో నేరయికో కప్పట్ఠో అతేకిచ్ఛో; అలాభేన, భిక్ఖవే…పే… యసేన, భిక్ఖవే…పే… అయసేన, భిక్ఖవే…పే… సక్కారేన, భిక్ఖవే…పే… అసక్కారేన, భిక్ఖవే…పే… పాపిచ్ఛతాయ, భిక్ఖవే…పే… పాపమిత్తతాయ భిక్ఖవే, అభిభూతో పరియాదిన్నచిత్తో దేవదత్తో ఆపాయికో నేరయికో కప్పట్ఠో అతేకిచ్ఛో – ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, అట్ఠహి అసద్ధమ్మేహి అభిభూతో పరియాదిన్నచిత్తో దేవదత్తో ఆపాయికో నేరయికో కప్పట్ఠో అతేకిచ్ఛో.

౩౪౯. ‘‘సాధు, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ఉప్పన్నం లాభం అభిభుయ్య అభిభుయ్య విహరేయ్య, ఉప్పన్నం అలాభం…పే… ఉప్పన్నం యసం… ఉప్పన్నం అయసం… ఉప్పన్నం సక్కారం… ఉప్పన్నం అసక్కారం… ఉప్పన్నం పాపిచ్ఛతం… ఉప్పన్నం పాపమిత్తతం అభిభుయ్య అభిభుయ్య విహరేయ్య. కథఞ్చ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు అత్థవసం పటిచ్చ ఉప్పన్నం లాభం అభిభుయ్య అభిభుయ్య విహరేయ్య, ఉప్పన్నం అలాభం…పే… ఉప్పన్నం యసం… ఉప్పన్నం అయసం… ఉప్పన్నం సక్కారం… ఉప్పన్నం అసక్కారం… ఉప్పన్నం పాపిచ్ఛతం… ఉప్పన్నం పాపమిత్తతం అభిభుయ్య అభిభుయ్య విహరేయ్య? యం హిస్స, భిక్ఖవే, ఉప్పన్నం లాభం అనభిభుయ్య విహరతో ఉప్పజ్జేయ్యుం ఆసవా విఘాతపరిళాహా, ఉప్పన్నం లాభం అభిభుయ్య అభిభుయ్య విహరతో ఏవంసతే ఆసవా విఘాతపరిళాహా న హోన్తి. యం హిస్స, భిక్ఖవే, ఉప్పన్నం అలాభం…పే… ఉప్పన్నం యసం… ఉప్పన్నం అయసం… ఉప్పన్నం సక్కారం… ఉప్పన్నం అసక్కారం… ఉప్పన్నం పాపిచ్ఛతం… ఉప్పన్నం పాపమిత్తతం అనభిభుయ్య విహరతో ఉప్పజ్జేయ్యుం ఆసవా విఘాతపరిళాహా, ఉప్పన్నం పాపమిత్తతం అభిభుయ్య అభిభుయ్య విహరతో ఏవంసతే ఆసవా విఘాతపరిళాహా న హోన్తి. ఇదం ఖో, భిక్ఖవే, అత్థవసం పటిచ్చ ఉప్పన్నం లాభం అభిభుయ్య అభిభుయ్య విహరేయ్య, ఉప్పన్నం అలాభం…పే… ఉప్పన్నం యసం… ఉప్పన్నం అయసం… ఉప్పన్నం సక్కారం… ఉప్పన్నం అసక్కారం… ఉప్పన్నం పాపిచ్ఛతం… ఉప్పన్నం పాపమిత్తతం అభిభుయ్య అభిభుయ్య విహరేయ్య. తస్మాతిహ, భిక్ఖవే, ఉప్పన్నం లాభం అభిభుయ్య అభిభుయ్య విహరిస్సామ, ఉప్పన్నం అలాభం…పే… ఉప్పన్నం యసం… ఉప్పన్నం అయసం… ఉప్పన్నం సక్కారం… ఉప్పన్నం అసక్కారం… ఉప్పన్నం పాపిచ్ఛతం… ఉప్పన్నం పాపమిత్తతం అభిభుయ్య అభిభుయ్య విహరిస్సామాతి; ఏవఞ్హి వో, భిక్ఖవే, సిక్ఖితబ్బన్తి.

౩౫౦. ‘‘తీహి, భిక్ఖవే, అసద్ధమ్మేహి అభిభూతో పరియాదిన్నచిత్తో దేవదత్తో ఆపాయికో నేరయికో కప్పట్ఠో అతేకిచ్ఛో. కతమేహి తీహి? పాపిచ్ఛతా, పాపమిత్తతా, ఓరమత్తకేన విసేసాధిగమేన అన్తరా వోసానం ఆపాది – ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, తీహి అసద్ధమ్మేహి అభిభూతో పరియాదిన్నచిత్తో దేవదత్తో ఆపాయికో నేరయికో కప్పట్ఠో అతేకిచ్ఛోతి.

‘‘మా జాతు కోచి లోకస్మిం, పాపిచ్ఛో ఉదపజ్జథ;

తదమినాపి జానాథ, పాపిచ్ఛానం యథాగతి.

‘‘పణ్డితోతి సమఞ్ఞాతో, భావితత్తోతి సమ్మతో;

జలంవ యససా అట్ఠా, దేవదత్తోతి మే సుతం.

‘‘సో పమాదం అనుచిణ్ణో, ఆసజ్జ నం తథాగతం;

అవీచినిరయం పత్తో, చతుద్వారం భయానకం.

‘‘అదుట్ఠస్స హి యో దుబ్భే, పాపకమ్మం అక్రుబ్బతో;

తమేవ పాపం ఫుసతి, దుట్ఠచిత్తం అనాదరం.

‘‘సముద్దం విసకుమ్భేన, యో మఞ్ఞేయ్య పదూసితుం [పదుస్సితుం (క.)];

న సో తేన పదూసేయ్య, భేస్మా హి ఉదధీ మహా.

‘‘ఏవమేవ తథాగతం, యో వాదేనుపహింసతి;

సమగ్గతం [సమ్మాగతం (సీ.), సమగతం (స్యా.)] సన్తచిత్తం, వాదో తమ్హి న రూహతి.

‘‘తాదిసం మిత్తం క్రుబ్బేథ [కుబ్బేథ (సీ. స్యా.)], తఞ్చ సేవేథ పణ్డితో;

యస్స మగ్గానుగో భిక్ఖు, ఖయం దుక్ఖస్స పాపుణే’’తి.

ఉపాలిపఞ్హా

౩౫౧. అథ ఖో ఆయస్మా ఉపాలి యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఆయస్మా ఉపాలి భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘సఙ్ఘరాజి సఙ్ఘరాజీతి, భన్తే, వుచ్చతి. కిత్తావతా ను ఖో, భన్తే, సఙ్ఘరాజి హోతి, నో చ సఙ్ఘభేదో? కిత్తావతా చ పన సఙ్ఘరాజి చేవ హోతి సఙ్ఘభేదో చా’’తి?

‘‘ఏకతో, ఉపాలి, ఏకో హోతి, ఏకతో ద్వే, చతుత్థో అనుస్సావేతి, సలాకం గాహేతి – ‘అయం ధమ్మో, అయం వినయో, ఇదం సత్థుసాసనం, ఇమం గణ్హథ, ఇమం రోచేథా’తి. ఏవమ్పి ఖో, ఉపాలి, సఙ్ఘరాజి హోతి, నో చ సఙ్ఘభేదో. ఏకతో, ఉపాలి, ద్వే హోన్తి, ఏకతో ద్వే, పఞ్చమో అనుస్సావేతి, సలాకం గాహేతి – ‘అయం ధమ్మో, అయం వినయో, ఇదం సత్థుసాసనం, ఇమం గణ్హథ, ఇమం రోచేథా’తి. ఏవమ్పి ఖో, ఉపాలి, సఙ్ఘరాజి హోతి, నో చ సఙ్ఘభేదో. ఏకతో, ఉపాలి, ద్వే హోన్తి, ఏకతో తయో, ఛట్ఠో అనుస్సావేతి, సలాకం గాహేతి – ‘అయం ధమ్మో, అయం వినయో, ఇదం సత్థుసాసనం, ఇమం గణ్హథ, ఇమం రోచేథా’తి. ఏవమ్పి ఖో, ఉపాలి, సఙ్ఘరాజి హోతి, నో చ సఙ్ఘభేదో. ఏకతో, ఉపాలి, తయో హోన్తి, ఏకతో తయో, సత్తమో అనుస్సావేతి, సలాకం గాహేతి – ‘అయం ధమ్మో, అయం వినయో, ఇదం సత్థుసాసనం, ఇమం గణ్హథ, ఇమం రోచేథా’తి. ఏవమ్పి ఖో, ఉపాలి, సఙ్ఘరాజి హోతి, నో చ సఙ్ఘభేదో. ఏకతో, ఉపాలి, తయో హోన్తి, ఏకతో చత్తారో, అట్ఠమో అనుస్సావేతి, సలాకం గాహేతి – ‘అయం ధమ్మో, అయం వినయో, ఇదం సత్థుసాసనం, ఇమం గణ్హథ, ఇమం రోచేథా’తి. ఏవమ్పి ఖో, ఉపాలి, సఙ్ఘరాజి హోతి, నో చ సఙ్ఘభేదో. ఏకతో, ఉపాలి, చత్తారో హోన్తి, ఏకతో చత్తారో, నవమో అనుస్సావేతి, సలాకం గాహేతి – ‘అయం ధమ్మో, అయం వినయో, ఇదం సత్థుసాసనం, ఇమం గణ్హథ, ఇమం రోచేథా’తి. ఏవం ఖో, ఉపాలి, సఙ్ఘరాజి చేవ హోతి సఙ్ఘభేదో చ. నవన్నం వా, ఉపాలి, అతిరేకనవన్నం వా సఙ్ఘరాజి చేవ హోతి సఙ్ఘభేదో చ. న ఖో, ఉపాలి, భిక్ఖునీ సఙ్ఘం భిన్దతి, అపి చ భేదాయ పరక్కమతి, న సిక్ఖమానా సఙ్ఘం భిన్దతి…పే… న సామణేరో సఙ్ఘం భిన్దతి, న సామణేరీ సఙ్ఘం భిన్దతి, న ఉపాసకో సఙ్ఘం భిన్దతి, న ఉపాసికా సఙ్ఘం భిన్దతి, అపి చ భేదాయ పరక్కమతి. భిక్ఖు ఖో, ఉపాలి, పకతత్తో, సమానసంవాసకో, సమానసీమాయం ఠితో, సఙ్ఘం భిన్దతీ’’తి.

౩౫౨. [అ. ని. ౧౦.౩౭] ‘‘సఙ్ఘభేదో సఙ్ఘభేదోతి, భన్తే, వుచ్చతి. కిత్తావతా ను ఖో, భన్తే, సఙ్ఘో భిన్నో హోతీ’’తి?

‘‘ఇధుపాలి, భిక్ఖూ అధమ్మం ధమ్మోతి దీపేన్తి, ధమ్మం అధమ్మోతి దీపేన్తి, అవినయం వినయోతి దీపేన్తి, వినయం అవినయోతి దీపేన్తి, అభాసితం అలపితం తథాగతేన భాసితం లపితం తథాగతేనాతి దీపేన్తి, భాసితం లపితం తథాగతేన అభాసితం అలపితం తథాగతేనాతి దీపేన్తి, అనాచిణ్ణం తథాగతేన ఆచిణ్ణం తథాగతేనాతి దీపేన్తి, ఆచిణ్ణం తథాగతేన అనాచిణ్ణం తథాగతేనాతి దీపేన్తి, అపఞ్ఞత్తం తథాగతేన పఞ్ఞత్తం తథాగతేనాతి దీపేన్తి, పఞ్ఞత్తం తథాగతేన అపఞ్ఞత్తం తథాగతేనాతి దీపేన్తి, అనాపత్తిం ఆపత్తీతి దీపేన్తి, ఆపత్తిం అనాపత్తీతి దీపేన్తి, లహుకం ఆపత్తిం గరుకా ఆపత్తీతి దీపేన్తి, గరుకం ఆపత్తిం లహుకా ఆపత్తీతి దీపేన్తి, సావసేసం ఆపత్తిం అనవసేసా ఆపత్తీతి దీపేన్తి, అనవసేసం ఆపత్తిం సావసేసా ఆపత్తీతి దీపేన్తి, దుట్ఠుల్లం ఆపత్తిం అదుట్ఠులా ఆపత్తీతి దీపేన్తి, అదుట్ఠుల్లం ఆపత్తిం దుట్ఠుల్లా ఆపత్తీతి దీపేన్తి. తే ఇమేహి అట్ఠారసహి వత్థూహి అపకస్సన్తి, అవపకస్సన్తి, ఆవేనిం [ఆవేణి (సీ.), ఆవేణికం (స్యా.)] ఉపోసథం కరోన్తి, ఆవేనిం పవారణం కరోన్తి, ఆవేనిం సఙ్ఘకమ్మం కరోన్తి. ఏత్తావతా ఖో, ఉపాలి, సఙ్ఘో భిన్నో హోతీ’’తి.

౩౫౩. [అ. ని. ౧౦.౩౭] ‘‘సఙ్ఘసామగ్గీ సఙ్ఘసామగ్గీతి, భన్తే, వుచ్చతి. కిత్తావతా ను ఖో, భన్తే, సఙ్ఘో సమగ్గో హోతీ’’తి? ‘‘ఇధుపాలి, భిక్ఖూ అధమ్మం అధమ్మోతి దీపేన్తి, ధమ్మం ధమ్మోతి దీపేన్తి, అవినయం అవినయోతి దీపేన్తి, వినయం వినయోతి దీపేన్తి, అభాసితం అలపితం తథాగతేన అభాసితం అలపితం తథాగతేనాతి దీపేన్తి, భాసితం లపితం తథాగతేన భాసితం లపితం తథాగతేనాతి దీపేన్తి, అనాచిణ్ణం తథాగతేన అనాచిణ్ణం తథాగతేనాతి దీపేన్తి, ఆచిణ్ణం తథాగతేన ఆచిణ్ణం తథాగతేనాతి దీపేన్తి, అపఞ్ఞత్తం తథాగతేన అపఞ్ఞత్తం తథాగతేనాతి దీపేన్తి, పఞ్ఞత్తం తథాగతేన పఞ్ఞత్తం తథాగతేనాతి దీపేన్తి, అనాపత్తిం అనాపత్తీతి దీపేన్తి, ఆపత్తిం ఆపత్తీతి దీపేన్తి, లహుకం ఆపత్తిం లహుకా ఆపత్తీతి దీపేన్తి, గరుకం ఆపత్తిం గరుకా ఆపత్తీతి దీపేన్తి, సావసేసం ఆపత్తిం సావసేసా ఆపత్తీతి దీపేన్తి, అనవసేసం ఆపత్తిం అనవసేసా ఆపత్తీతి దీపేన్తి, దుట్ఠుల్లం ఆపత్తిం దుట్ఠుల్లా ఆపత్తీతి దీపేన్తి, అదుట్ఠుల్లం ఆపత్తిం అదుట్ఠుల్లా ఆపత్తీతి దీపేన్తి. తే ఇమేహి అట్ఠారసహి వత్థూహి న అపకస్సన్తి, న అవపకస్సన్తి, న ఆవేనిం ఉపోసథం కరోన్తి, న ఆవేనిం పవారణం కరోన్తి, న ఆవేనిం సఙ్ఘకమ్మం కరోన్తి. ఏత్తావతా ఖో, ఉపాలి, సఙ్ఘో సమగ్గో హోతీ’’తి.

౩౫౪. ‘‘సమగ్గం పన, భన్తే, సఙ్ఘం భిన్దిత్వా కిం సో పసవతీ’’తి? ‘‘సమగ్గం ఖో, ఉపాలి, సఙ్ఘం భిన్దిత్వా కప్పట్ఠికం కిబ్బిసం పసవతి, కప్పం నిరయమ్హి పచ్చతీ’’తి.

[ఇతివు. ౧౮; అ. ని. ౧౦.౩౯] ‘‘ఆపాయికో నేరయికో, కప్పట్ఠో సఙ్ఘభేదకో;

వగ్గరతో అధమ్మట్ఠో, యోగక్ఖేమా పధంసతి;

సఙ్ఘం సమగ్గం భిన్దిత్వా, కప్పం నిరయమ్హి పచ్చతీ’’తి.

‘‘భిన్నం పన, భన్తే, సఙ్ఘం సమగ్గం కత్వా కిం సో పసవతీ’’తి? ‘‘భిన్నం ఖో, ఉపాలి, సఙ్ఘం సమగ్గం కత్వా బ్రహ్మం పుఞ్ఞం పసవతి, కప్పం సగ్గమ్హి మోదతీ’’తి.

[ఇత్తివు. ౧౮; అ. ని. ౧౦.౪౦] ‘‘సుఖా సఙ్ఘస్స సామగ్గీ, సమగ్గానఞ్చ అనుగ్గహో;

సమగ్గరతో ధమ్మట్ఠో, యోగక్ఖేమా న ధంసతి;

సఙ్ఘం సమగ్గం కత్వాన, కప్పం సగ్గమ్హి మోదతీ’’తి.

౩౫౫. [పరి. ౪౫౯] ‘‘సియా ను ఖో, భన్తే, సఙ్ఘభేదకో ఆపాయికో, నేరయికో, కప్పట్ఠో, అతేకిచ్ఛో’’తి? ‘‘సియా, ఉపాలి, సఙ్ఘభేదకో ఆపాయికో, నేరయికో, కప్పట్ఠో, అతేకిచ్ఛో’’తి.

[పరి. ౪౫౯] ‘‘సియా [సియా ను ఖో (స్యా. కం.)] పన, భన్తే, సఙ్ఘభేదకో న ఆపాయికో, న నేరయికో, న కప్పట్ఠో, న అతేకిచ్ఛో’’తి? ‘‘సియా, ఉపాలి, సఙ్ఘభేదకో న ఆపాయికో, న నేరయికో, న కప్పట్ఠో, న అతేకిచ్ఛో’’తి.

‘‘కతమో పన, భన్తే, సఙ్ఘభేదకో ఆపాయికో, నేరయికో, కప్పట్ఠో, అతేకిచ్ఛో’’తి? ‘‘ఇధుపాలి, భిక్ఖు అధమ్మం ధమ్మోతి దీపేతి. తస్మిం అధమ్మదిట్ఠి, భేదే అధమ్మదిట్ఠి, వినిధాయ దిట్ఠిం, వినిధాయ ఖన్తిం, వినిధాయ రుచిం, వినిధాయ భావం, అనుస్సావేతి, సలాకం గాహేతి – ‘అయం ధమ్మో, అయం వినయో, ఇదం సత్థుసాసనం, ఇమం గణ్హథ, ఇమం రోచేథా’తి. అయమ్పి ఖో, ఉపాలి, సఙ్ఘభేదకో ఆపాయికో, నేరయికో, కప్పట్ఠో, అతేకిచ్ఛో.

‘‘పున చపరం, ఉపాలి, భిక్ఖు అధమ్మం ధమ్మోతి దీపేతి. తస్మిం అధమ్మదిట్ఠి, భేదే ధమ్మదిట్ఠి, వినిధాయ దిట్ఠిం, వినిధాయ ఖన్తిం, వినిధాయ రుచిం, వినిధాయ భావం, అనుస్సావేతి, సలాకం గాహేతి – ‘అయం ధమ్మో, అయం వినయో, ఇదం సత్థుసాసనం, ఇమం గణ్హథ, ఇమం రోచేథా’తి. అయమ్పి ఖో, ఉపాలి, సఙ్ఘభేదకో ఆపాయికో, నేరయికో, కప్పట్ఠో, అతేకిచ్ఛో.

‘‘పున చపరం, ఉపాలి, భిక్ఖు అధమ్మం ధమ్మోతి దీపేతి. తస్మిం అధమ్మదిట్ఠి, భేదే వేమతికో, వినిధాయ దిట్ఠిం, వినిధాయ ఖన్తిం, వినిధాయ రుచిం, వినిధాయ భావం, అనుస్సావేతి, సలాకం గాహేతి – ‘అయం ధమ్మో, అయం వినయో, ఇదం సత్థుసాసనం, ఇమం గణ్హథ, ఇమం రోచేథా’తి. అయమ్పి ఖో, ఉపాలి, సఙ్ఘభేదకో ఆపాయికో, నేరయికో, కప్పట్ఠో, అతేకిచ్ఛో.

‘‘పున చపరం, ఉపాలి, భిక్ఖు అధమ్మం ధమ్మోతి దీపేతి. తస్మిం ధమ్మదిట్ఠి, భేదే అధమ్మదిట్ఠి…పే… (తస్మిం ధమ్మదిట్ఠి భేదే ధమ్మదిట్ఠి) [( ) స్యామపోత్థకే నత్థి, విమతివినోదనీటీకాయ సమేతి]. తస్మిం ధమ్మదిట్ఠి భేదే వేమతికో. తస్మిం వేమతికో భేదే అధమ్మదిట్ఠి. తస్మిం వేమతికో భేదే ధమ్మదిట్ఠి. తస్మిం వేమతికో భేదే వేమతికో వినిధాయ దిట్ఠిం, వినిధాయ ఖన్తిం, వినిధాయ రుచిం, వినిధాయ భావం, అనుస్సావేతి, సలాకం గాహేతి – ‘అయం ధమ్మో, అయం వినయో, ఇదం సత్థుసాసనం, ఇమం గణ్హథ, ఇమం రోచేథా’తి. అయమ్పి ఖో, ఉపాలి, సఙ్ఘభేదకో ఆపాయికో, నేరయికో, కప్పట్ఠో, అతేకిచ్ఛో.

‘‘పున చపరం, ఉపాలి, భిక్ఖు ధమ్మం అధమ్మోతి దీపేతి…పే… అవినయం వినయోతి దీపేతి… వినయం అవినయోతి దీపేతి… అభాసితం అలపితం తథాగతేన భాసితం లపితం తథాగతేనాతి దీపేతి… భాసితం లపితం తథాగతేన అభాసితం అలపితం తథాగతేనాతి దీపేతి… అనాచిణ్ణం తథాగతేన ఆచిణ్ణం తథాగతేనాతి దీపేతి… ఆచిణ్ణం తథాగతేన అనాచిణ్ణం తథాగతేనాతి దీపేతి… అపఞ్ఞత్తం తథాగతేన పఞ్ఞత్తం తథాగతేనాతి దీపేతి… పఞ్ఞత్తం తథాగతేన అపఞ్ఞత్తం తథాగతేనాతి దీపేతి… అనాపత్తిం ఆపత్తీతి దీపేతి… ఆపత్తిం అనాపత్తీతి దీపేతి… లహుకం ఆపత్తిం గరుకా ఆపత్తీతి దీపేతి… గరుకం ఆపత్తిం లహుకా ఆపత్తీతి దీపేతి… సావసేసం ఆపత్తిం అనవసేసా ఆపత్తీతి దీపేతి… అనవసేసం ఆపత్తిం సావసేసా ఆపత్తీతి దీపేతి… దుట్ఠుల్లం ఆపత్తిం అదుట్ఠుల్లా ఆపత్తీతి దీపేతి… అదుట్ఠుల్లం ఆపత్తిం దుట్ఠుల్లా ఆపత్తీతి దీపేతి… తస్మిం అధమ్మదిట్ఠి, భేదే అధమ్మదిట్ఠి…పే… తస్మిం అధమ్మదిట్ఠి, భేదే ధమ్మదిట్ఠి … తస్మిం అధమ్మదిట్ఠి, భేదే వేమతికో… తస్మిం ధమ్మదిట్ఠి, భేదే అధమ్మదిట్ఠి… (తస్మిం ధమ్మదిట్ఠి, భేదే ధమ్మదిట్ఠి) [( ) స్యామపోత్థకే నత్థి] … తస్మిం ధమ్మదిట్ఠి, భేదే వేమతికో… తస్మిం వేమతికో, భేదే అధమ్మదిట్ఠి… తస్మిం వేమతికో, భేదే ధమ్మదిట్ఠి… తస్మిం వేమతికో, భేదే వేమతికో, వినిధాయ దిట్ఠిం, వినిధాయ ఖన్తిం, వినిధాయ రుచిం, వినిధాయ భావం, అనుస్సావేతి, సలాకం గాహేతి – ‘అయం ధమ్మో, అయం వినయో, ఇదం సత్థుసాసనం, ఇమం గణ్హథ, ఇమం రోచేథా’తి. అయమ్పి ఖో, ఉపాలి, సఙ్ఘభేదకో ఆపాయికో, నేరయికో, కప్పట్ఠో, అతేకిచ్ఛో’’తి.

‘‘కతమో పన, భన్తే, సఙ్ఘభేదకో న ఆపాయికో, న నేరయికో, న కప్పట్ఠో, న అతేకిచ్ఛో’’తి? ‘‘ఇధుపాలి, భిక్ఖు అధమ్మం ధమ్మోతి దీపేతి. తస్మిం ధమ్మదిట్ఠి, భేదే ధమ్మదిట్ఠి, అవినిధాయ దిట్ఠిం, అవినిధాయ ఖన్తిం, అవినిధాయ రుచిం, అవినిధాయ భావం, అనుస్సావేతి, సలాకం గాహేతి – ‘అయం ధమ్మో, అయం వినయో, ఇదం సత్థుసాసనం, ఇమం గణ్హథ, ఇమం రోచేథా’తి. అయమ్పి ఖో, ఉపాలి, సఙ్ఘభేదకో న ఆపాయికో, న నేరయికో, న కప్పట్ఠో, న అతేకిచ్ఛో.

‘‘పున చపరం, ఉపాలి, భిక్ఖు ధమ్మం అధమ్మోతి దీపేతి…పే… దుట్ఠుల్లం ఆపత్తిం అదుట్ఠుల్లా ఆపత్తీతి దీపేతి. తస్మిం ధమ్మదిట్ఠి, భేదే ధమ్మదిట్ఠి, అవినిధాయ దిట్ఠిం, అవినిధాయ ఖన్తిం, అవినిధాయ రుచిం, అవినిధాయ భావం, అనుస్సావేతి, సలాకం గాహేతి – ‘అయం ధమ్మో, అయం వినయో, ఇదం సత్థుసాసనం, ఇమం గణ్హథ, ఇమం రోచేథా’తి. అయమ్పి ఖో, ఉపాలి, సఙ్ఘభేదకో న ఆపాయికో, న నేరయికో, న కప్పట్ఠో, న అతేకిచ్ఛో’’తి.

తతియభాణవారో నిట్ఠితో.

సఙ్ఘభేదకక్ఖన్ధకో సత్తమో.

తస్సుద్దానం –

అనుపియే అభిఞ్ఞాతా, సుఖుమాలో న ఇచ్ఛతి;

కసా వపా అభి నిన్నే, నిద్ధా లావే చ ఉబ్బహే.

పుఞ్జమద్దపలాలఞ్చ, భుసఓఫుణనీహరే;

ఆయతిమ్పి న ఖీయన్తి, పితరో చ పితామహా.

భద్దియో అనురుద్ధో చ, ఆనన్దో భగు కిమిలో;

సక్యమానో చ కోసమ్బిం, పరిహాయి కకుధేన చ.

పకాసేసి పితునో చ, పురిసే సిలం నాళాగిరిం;

తికపఞ్చగరుకో ఖో, భిన్ది థుల్లచ్చయేన చ;

తయో అట్ఠ పున తీణి, రాజి భేదా సియా ను ఖోతి.

సఙ్ఘభేదకక్ఖన్ధకం నిట్ఠితం.