౧. పణ్ణత్తివారవణ్ణనా

౧౦-౨౬. సోతి దుక్ఖసద్దో. అఞ్ఞత్థాతి సఙ్ఖారదుక్ఖవిపరిణామదుక్ఖదుక్ఖాధిట్ఠానేసు. అఞ్ఞనిరపేక్ఖోతి సఙ్ఖారాదిపదన్తరానపేక్ఖో. తేనాతి అఞ్ఞనిరపేక్ఖదుక్ఖపదగ్గహణతో. తస్మిం దుక్ఖదుక్ఖే విసయభూతే. ఏస దుక్ఖసద్దో ‘‘దుక్ఖం దుక్ఖసచ్చ’’న్తి ఏత్థ పఠమో దుక్ఖసద్దో. తఞ్చ దుక్ఖదుక్ఖం. ‘‘దుక్ఖం దుక్ఖసచ్చ’’న్తి ఏత్థ దుక్ఖమేవ దుక్ఖసచ్చన్తి నయిదం అవధారణం ఇచ్ఛితబ్బం, దుక్ఖం దుక్ఖసచ్చమేవాతి పన ఇచ్ఛితబ్బన్తి ఆహ ‘‘ఏకన్తేన దుక్ఖసచ్చమేవా’’తి. సచ్చవిభఙ్గే వుత్తేసు సముదయేసు కోచి ఫలధమ్మేసు నత్థీతి సచ్చవిభఙ్గే పఞ్చధా వుత్తేసు సముదయేసు ఏకోపి ఫలసభావేసు నత్థి, ఫలసభావో నత్థీతి అత్థో. ‘‘ఫలధమ్మో నత్థీ’’తి చ పాఠో. మగ్గసద్దో చ ఫలఙ్గేసూతి సామఞ్ఞఫలఙ్గేసు సమ్మాదిట్ఠిఆదీసు ‘‘మగ్గఙ్గం మగ్గపరియాపన్న’’న్తిఆదినా (విభ. ౪౯౨, ౪౯౫) ఆగతో మగ్గసద్దో మగ్గఫలత్తా పవత్తతి కారణూపచారేనాతి అధిప్పాయో. తేనాహ ‘‘న మగ్గకిచ్చసబ్భావా’’తిఆది. తస్మాతి యస్మా సచ్చదేసనాయ పభవాదిసభావా ఏవ ధమ్మా సముదయాదిపరియాయేన వుత్తా, న అప్పభవాదిసభావా, తస్మా. ఏత్థ చ తేభూమకధమ్మానం యథారహం దుక్ఖసముదయసచ్చన్తోగధత్తా అసచ్చసభావే సభావధమ్మే చ ఉద్ధరన్తో ఫలధమ్మే ఏవ ఉద్ధరి. నను చ మగ్గసమ్పయుత్తాపి ధమ్మా అసచ్చసభావాతి తేపి ఉద్ధరితబ్బాతి? న, తేసం మగ్గగతికత్తా. ‘‘ఫలధమ్మేసూ’’తి ఏత్థ ధమ్మగ్గహణేన వా ఫలసమ్పయుత్తధమ్మానం వియ తేసమ్పి గహణం దట్ఠబ్బం.

పదసోధనేన…పే… ఇధ గహితాతి ఏతేన అసచ్చసభావానం ధమ్మానం పకరణేన నివత్తితతం ఆహ. తేసన్తి దుక్ఖాదీనం. తబ్బిసేసనయోగవిసేసన్తి తేన దుక్ఖాదివిసేసనయోగేన విసిట్ఠతం. సచ్చవిసేసనభావేనేవ దుక్ఖాదీనం పరిఞ్ఞేయ్యతాదిభావో సిద్ధోతి ఆహ ‘‘ఏకన్తసచ్చత్తా’’తి. యథా చేత్థాతి యథా ఏతస్మిం సచ్చయమకే సుద్ధసచ్చవారే సచ్చవిసేసనభూతా ఏవ దుక్ఖాదయో గహితా. ఏవం ఖన్ధయమకాదీసుపీతి న సుద్ధసచ్చవారే ఏవ అయం నయో దస్సితోతి అత్థో. పదసోధనవారే తంమూలచక్కవారే చ ‘‘రూపం రూపక్ఖన్ధో’’తిఆదినా సముదాయపదానంయేవ వుత్తత్తా వత్తబ్బమేవ నత్థీతి ‘‘సుద్ధక్ఖన్ధాదివారేసూ’’తి వుత్తం. తథా చేత్థాపి సుద్ధవారే ఏవ అయం నయో దస్సితో. యది సుద్ధక్ఖన్ధాదివారేసు ఖన్ధాదివిసేసనభూతానమేవ రూపాదీనం గహణేన భవితబ్బం, అథ కస్మా ఖన్ధాదివిసేసనతో అఞ్ఞేసమ్పి రూపాదీనం వసేన అత్థో దస్సితోతి చోదనం సన్ధాయాహ ‘‘అట్ఠకథాయం పనా’’తిఆది. పురిమో ఏవ అత్థో యుత్తో, యుత్తితో పాఠోవ బలవాతి.

పణ్ణత్తివారవణ్ణనా నిట్ఠితా.