౨. పవత్తివారవణ్ణనా

౧౯. సఙ్ఖారానం పుగ్గలానఞ్చ ఓకాసత్తాతి సమ్పయుత్తానం నిస్సయపచ్చయతాయ, సఙ్ఖారానం సమాపజ్జితబ్బతాయ పుగ్గలానం ఝానస్స ఓకాసతా వేదితబ్బా, భూమి పన యదగ్గేన పుగ్గలానం ఓకాసో, తదగ్గేన సఙ్ఖారానమ్పి ఓకాసో. ‘‘దుతియే ఝానే తతియే ఝానే’’తిఆదినా ఝానం, ‘‘కామావచరే రూపావచరే’’తిఆదినా భూమి చ విసుం ఓకాసభావేన గహితా. ఇతీతి హేతుఅత్థో, యస్మా ఝానమ్పి ఓకాసభావేన గహితం, తస్మాతి అత్థో. పుగ్గలవారే చ ఓకాసవసేన పుగ్గలగ్గహణేతి పుగ్గలవారే చ యదా పుగ్గలోకాససఙ్ఖారాదీనం ఓకాసభావేన గయ్హతి, తదా తేసం ద్విన్నం ఓకాసానం వసేన గయ్హనం హోతీతి యత్థ సో పుగ్గలో, యఞ్చ తస్మిం పుగ్గలే ఝానం ఉపలబ్భతి, తేసం ద్విన్నం భూమిఝానసఙ్ఖాతానం ఓకాసానం వసేన యథారహం కాయసఙ్ఖారాదీనం గహణం కథనం హోతీతి. తస్మాతి యస్మా ఏతదేవ, తస్మా. దుతియతతియజ్ఝానోకాసవసేనాతి దుతియతతియజ్ఝానసఙ్ఖాతఓకాసవసేన గహితా. కథం? ‘‘వినా వితక్కవిచారేహి అస్సాసపస్సాసానం ఉప్పాదక్ఖణే’’తి ఏవం గహితా పుగ్గలా విసేసేత్వా దస్సితా. కేన? తేనేవ వితక్కవిచారరహితఅస్సాసపస్సాసుప్పాదక్ఖణేనాతి యోజేతబ్బం.

పఠమకోట్ఠాసే ఝానోకాసవసేన పుగ్గలదస్సనం కతన్తి వుత్తం ‘‘పున…పే… దస్సేతీ’’తి. భూమిఓకాసవసేన పుగ్గలం దస్సేతీతి సమ్బన్ధో. ద్విప్పకారానన్తి ఝానభూమిఓకాసభేదేన దువిధానం. తేసన్తి పుగ్గలానం. ‘‘పఠమం ఝానం సమాపన్నానం కామావచరాన’’న్తి చ ఇదం నివత్తేతబ్బగహేతబ్బసాధారణవచనం, తస్స చ అవచ్ఛేదకం ‘‘అస్సాసపస్సాసానం ఉప్పాదక్ఖణే’’తి ఇదన్తి వుత్తం ‘‘విసేస…పే… ఖణే’’తి. తేన విసేసనేన. కామావచరానమ్పీతి పి-సద్దో సమ్పిణ్డనత్థో. తేన న కేవలం రూపారూపావచరేసు పఠమజ్ఝానం సమాపన్నానం, అథ ఖో కామావచరానమ్పీతి వుత్తమేవత్థం సమ్పిణ్డేతి. కీదిసానం కామావచరానన్తి ఆహ ‘‘గబ్భగతాదీన’’న్తి. ఆది-సద్దేన ఉదకనిముగ్గవిసఞ్ఞిభూతా సఙ్గహితా, న మతచతుత్థజ్ఝానసమాపన్ననిరోధసమాపన్నా. తే హి అకామావచరతాయ వియ రూపారూపభవసమఙ్గినో వితక్కవిచారుప్పత్తియావ నివత్తితా. ఏకన్తికత్తాతి అస్సాసపస్సాసాభావస్స ఏకన్తికత్తా. నిదస్సితాతి రూపారూపావచరా నిదస్సనభావేన వుత్తా, న తబ్బిరహితానం అఞ్ఞేసం అభావతోతి అధిప్పాయో. పఠమజ్ఝానోకాసా అస్సాసపస్సాసవిరహవిసిట్ఠాతి యోజనా. పఠమఞ్చేత్థ పఠమజ్ఝానసమఙ్గీనం రూపారూపావచరానం గహణం, దుతియం యథావుత్తగబ్భగతాదీనం. ఇమినా నయేనాతి య్వాయం ‘‘సఙ్ఖారానం పుగ్గలానఞ్చా’’తిఆదినా ఝానోకాసభూమిఓకాసవసేన పుగ్గలవిభాగనయో వుత్తో, ఇమినా నయేన ఉపాయేన. సబ్బత్థ సబ్బపుచ్ఛాసు.

౨౧. ఏతస్మిం పన అత్థే సతీతి య్వాయం ఉప్పత్తిభూమియా ఝానం విసేసేత్వా అత్థో వుత్తో, ఏతస్మిం అత్థే గయ్హమానే అఞ్ఞత్థపి ఉప్పత్తిభూమియా ఝానం విసేసితబ్బం భవేయ్య, తథా చ అనిట్ఠం ఆపజ్జతీతి దస్సేన్తో ‘‘చతుత్థజ్ఝానే’’తిఆదిమాహ. కిం పన తం అనిట్ఠన్తి ఆహ ‘‘భూమీనం ఓకాసభావస్సేవ అగ్గహితతాపత్తితో’’తి. యత్థ యత్థ హి ఝానం గయ్హతి, తత్థ తత్థ తం ఉప్పత్తిభూమియా విసేసితబ్బం హోతి. తథా సతి ఝానోకాసోవ గహితో సియా, న భూమిఓకాసో గుణభూతత్తా. కిఞ్చ ‘‘చతుత్థజ్ఝానే రూపావచరే అరూపావచరే’’తి ఏత్థ రూపారూపభూమియా చతుత్థజ్ఝానే విసేసియమానే తదేకదేసోవ ఓకాసవసేన గహితో సియా, న సబ్బం చతుత్థజ్ఝానం. తేనాహ ‘‘సబ్బచతుత్థజ్ఝానస్స ఓకాసవసేన అగ్గహితతాపత్తితో చా’’తి. ఝానభూమోకాసానన్తి ఝానోకాసభూమిఓకాసానం.

నను చ ఝానభూమిఓకాసే అసఙ్కరతో యోజియమానే న సబ్బస్మిం పఠమజ్ఝానోకాసే కాయసఙ్ఖారో వచీసఙ్ఖారో చ అత్థి, తథా సబ్బస్మిం కామావచరోకాసేతి చోదనుప్పత్తిం సన్ధాయ తస్స పరిహారం వత్తుం ‘‘యదిపీ’’తిఆదిమాహ. తత్థాతి పఠమజ్ఝానోకాసే కామావచరోకాసే చ. తంద్వయుప్పత్తీతి తస్స కాయవచీసఙ్ఖారద్వయస్స ఉప్పత్తి. ఓకాసద్వయస్స అసఙ్కరతో గహణే అయఞ్చ గుణో లద్ధో హోతీతి ఆహ ‘‘విసుం…పే… న వత్తబ్బం హోతీ’’తి. తత్థ అఙ్గమత్తవసేనాతి వితక్కాదిఝానఙ్గమత్తవసేన. తత్థ వత్తబ్బం అట్ఠకథాయం వుత్తమేవ. వితక్కరహితోపి విచారో వచీసఙ్ఖారోయేవాతి ఆహ ‘‘అవితక్క…పే… గచ్ఛతీ’’తి. ముద్ధభూతం దుతియజ్ఝానన్తి చతుక్కనయే దుతియజ్ఝానమాహ. తఞ్హి సకలక్ఖోభకరధమ్మవిగమేన వితక్కేకఙ్గప్పహాయికతో సాతిసయత్తా ‘‘ముద్ధభూత’’న్తి వత్తబ్బతం లభతి. అసఞ్ఞసత్తా వియాతి ఇదం విసదిసుదాహరణం దట్ఠబ్బం.

౩౭. ఆవజ్జనతో పుబ్బే పవత్తం సబ్బం చిత్తం పటిసన్ధిచిత్తేన సమానగతికత్తా ఏకం కత్వా వుత్తం ‘‘పఠమతో’’తి. తేనాహ ‘‘అవితక్కఅవిచారతో’’తిఆది. చిత్తసఙ్ఖారస్స ఆదిదస్సనత్థన్తి సుద్ధావాసే చిత్తసఙ్ఖారస్స ఆదిదస్సనత్థం. తథా ‘‘వచీసఙ్ఖారస్స ఆదిదస్సనత్థ’’న్తి ఏత్థాపి.

పవత్తివారవణ్ణనా నిట్ఠితా.

సఙ్ఖారయమకవణ్ణనా నిట్ఠితా.