౧. పణ్ణత్తివారవణ్ణనా

౧. సతిపి కుసలమూలాదీనమ్పి విభత్తభావే ఖన్ధాదివిభాగో తతో సాతిసయోతి దస్సేన్తో ‘‘ఖన్ధాదయో వియ పుబ్బే అవిభత్తా’’తి ఆహ. పకారత్థో వా ఏత్థ ఆది-సద్దో ‘‘భూవాదయో’’తిఆదీసు వియాతి కుసలమూలాదీనమ్పి సఙ్గహో దట్ఠబ్బో. అవిఞ్ఞాతత్తా నిసామేన్తేహి. హేతుఅత్థో వా ఏత్థ లుత్తనిద్దిట్ఠో అవిఞ్ఞాపితత్తాతి అత్థో. యదిపి కాయసఙ్ఖారానం వికప్పద్వయేపి హేతుఫలభావోయేవ ఇచ్ఛితో, సామివచనరూపావిభూతో పన అత్థేవ అత్థభేదోతి దస్సేన్తో ‘‘కాయస్స…పే… కత్తుఅత్థే’’తి ఆహ. సో పనాతి కత్తుఅత్థో.

౨-౭. సుద్ధికఏకేకపదవసేనాతి ‘‘కాయో సఙ్ఖారో’’తిఆదీసు ద్వీసు ద్వీసు పదేసు అఞ్ఞమఞ్ఞం అసమ్మిస్సఏకేకపదవసేన. అత్థాభావతోతి యథాధిప్పేతత్థాభావతో. అఞ్ఞథా కరజకాయాదికో అత్థో అత్థేవ. తేనేవాహ ‘‘పదసోధన…పే… అవచనీయత్తా’’తి. ఇదాని తమేవ అత్థాభావం బ్యతిరేకవసేన దస్సేన్తో ‘‘యథా’’తిఆదిమాహ. కస్మా పన ఉభయత్థ సమానే సమాసపదభావే తత్థ అత్థో లబ్భతి, ఇధ న లబ్భతీతి? భిన్నలక్ఖణత్తా. తత్థ హి రూపక్ఖన్ధాదిపదాని సమానాధికరణానీతి పదద్వయాధిట్ఠానో ఏకో అత్థో లబ్భతి, ఇధ పన కాయసఙ్ఖారాదిపదాని భిన్నాధికరణానీతి తథారూపో అత్థో న లబ్భతీతి. తేనాహ ‘‘యథాధిప్పేతత్థాభావతో’’తి.

విసుం అదీపేత్వాతి ‘‘కాయసఙ్ఖారో’’తిఆదినా సహ వుచ్చమానోపి కాయసఙ్ఖారసద్దో విసుం విసుం అత్తనో అత్థం అజోతేత్వా ఏకం అత్థం యది దీపేతీతి పరికప్పవసేన వదతి. తేన కాయసఙ్ఖారసద్దానం సమానాధికరణతం ఉల్లిఙ్గేతి. ‘‘కాయసఙ్ఖారసద్దో కాయసఙ్ఖారత్థే వత్తమానో’’తి కస్మా వుత్తం, ‘‘సఙ్ఖారసద్దో సఙ్ఖారత్థేవ వత్తమానో’’తి పన వత్తబ్బం సియా. ఏవఞ్హి సతి ఖన్ధత్థే వత్తమానో ఖన్ధసద్దో వియ రూపసద్దేన కాయసద్దేన విసేసితబ్బోతి ఇదం వచనం యుజ్జేయ్య, కాయసఙ్ఖారసద్దానం పన సమానాధికరణత్తే న కేవలం సఙ్ఖారసద్దోయేవ సఙ్ఖారత్థే వత్తతి, అథ ఖో కాయసద్దోపీతి ఇమమత్థం దస్సేతుం ‘‘కాయసఙ్ఖారసద్దో కాయసఙ్ఖారత్థే వత్తమానో’’తి వుత్తం సియా, కాయసద్దేన సమానాధికరణేనాతి అధిప్పాయో. బ్యధికరణేన పన సఙ్ఖారస్స విసేసితబ్బతా అత్థేవాతి.

ఇమస్స వారస్సాతి సుద్ధసఙ్ఖారవారస్స. పదసోధనేన దస్సితానన్తి ఏత్తకేవ వుచ్చమానే తత్థ దస్సితభావసామఞ్ఞేన సుద్ధకాయాదీనమ్పి గహణం ఆపజ్జేయ్యాతి తంనివారణత్థం ‘‘యథాధిప్పేతానమేవా’’తి ఆహ. కాయాదిపదేహి అగ్గహితత్తాతి సుద్ధకాయాదిపదేహి అగ్గహితత్తా. ఇధ పనాతి అట్ఠకథాయం. సుద్ధసఙ్ఖారవారం సన్ధాయ వుత్తమ్పి సుద్ధసఙ్ఖారవారమేవేత్థ అననుజానన్తో సకలసఙ్ఖారయమకవిసయన్తి ఆహ ‘‘ఇధ పన సఙ్ఖారయమకే’’తి. అధిప్పేతత్థపరిచ్చాగోతి అస్సాసపస్సాసాదికస్స అధిప్పేతత్థస్స అగ్గహణం చేతనాకాయఅభిసఙ్ఖరణసఙ్ఖారాది అనధిప్పేతత్థపరిగ్గహో. యది ‘‘కాయో సఙ్ఖారో’’తిఆదినా సుద్ధసఙ్ఖారతంమూలచక్కవారా అత్థాభావతో ఇధ న గహేతబ్బా, అథ కస్మా పవత్తివారమేవ అనారభిత్వా అఞ్ఞథా దేసనా ఆరద్ధాతి ఆహ ‘‘పదసోధనవారతంమూలచక్కవారేహీ’’తిఆది. సంసయో హోతి సఙ్ఖారసద్దవచనీయతాసామఞ్ఞతో కాయసఙ్ఖారాదిపదానం బ్యధికరణభావతో చ. తేనేవాహ ‘‘అసమానాధికరణేహి…పే… దస్సితాయా’’తి.

పణ్ణత్తివారవణ్ణనా నిట్ఠితా.