౮. అచ్చేకచీవరసిక్ఖాపదవణ్ణనా

౬౪౬. అట్ఠమే అసమ్మోహత్థన్తి దసాహానాగతపదే అసమ్మోహత్థం. పఠమపదస్సాతి దసాహానాగతపదస్స. తాని దివసానీతి తేసు దివసేసు. ఉప్పజ్జేయ్యాతి సఙ్ఘతో వా గణతో వా ఉజుకం అత్తనోయేవ వా ఉప్పజ్జేయ్య. పఞ్చమితోతి ఏత్థ వస్సం వసన్తస్స సఙ్ఘస్స పఞ్చమితో పుబ్బే ఉప్పన్నం అచ్చేకచీవరం పఞ్చమియం విభజిత్వా గహితం అచ్చేకచీవరపరిహారమేవ లభతి. ఉజుకం అత్తనోయేవ ఉప్పన్నం చే, పఞ్చమియం ఉప్పన్నమేవ అచ్చేకచీవరపరిహారం లభతి, న తతో పుబ్బేతి దట్ఠబ్బం.

సద్ధామత్తకన్తి ధమ్మస్సవనాదీహి తఙ్ఖణుప్పన్నం సద్ధామత్తకం. ఆరోచితం చీవరన్తి ఆరోచేత్వా దిన్నచీవరం. ఛట్ఠియం ఉప్పన్నచీవరస్స ఏకాదసమో అరుణో చీవరకాలే ఉట్ఠాతీతి ఆహ ‘‘ఛట్ఠితో పట్ఠాయా’’తిఆది. ఠపితచీవరమ్పీతి పధానచీవరదస్సనముఖేన సబ్బమ్పి అతిరేకచీవరం వుత్తం. అథ ‘‘చీవరమాసేపి అతిరేకచీవరం నిక్ఖిపితుం వట్టతీ’’తి ఇదం కుతో లద్ధన్తి చే? ‘‘విసుం అననుఞ్ఞాతేపి ఇమస్మిం సిక్ఖాపదే ‘చీవరకాలసమయో నామ అనత్థతే కథినే వస్సానస్స పచ్ఛిమో మాసో, అత్థతే కథినే పఞ్చ మాసా’తి వదన్తేన తతియకథినసిక్ఖాపదే ‘అకాలచీవరం నామ అనత్థతే కథినే ఏకాదసమాసే ఉప్పన్నం, అత్థతే కథినే సత్తమాసే ఉప్పన్న’న్తి వదన్తేన చ అనుఞ్ఞాతమేవ హోతీ’’తి వదన్తి. ‘‘అట్ఠకథావచనప్పమాణేన గహేతబ్బ’’న్తి చ కేచి.

౬౫౦. ఇదాని పఠమకథినాదిసిక్ఖాపదేహి తస్స తస్స చీవరస్స లబ్భమానం పరిహారం ఇధేవ ఉపసంహరిత్వా దస్సేన్తో ‘‘ఇతి అతిరేకచీవరస్స దసాహం పరిహారో’’తిఆదిమాహ. ‘‘అనత్థతే కథినే ఏకాదసదివసాధికో మాసో, అత్థతే కథినే ఏకాదసదివసాధికా పఞ్చ మాసా’’తి అయమేవ పాఠో గహేతబ్బో. కేచి పనేత్థ ‘‘కామఞ్చేస ‘దసాహపరమం అతిరేకచీవరం ధారేతబ్బ’న్తి ఇమినావ సిద్ధో, అట్ఠుప్పత్తివసేన పన అపుబ్బం వియ అత్థం దస్సేత్వా సిక్ఖాపదం ఠపిత’’న్తి పాఠం వత్వా ‘‘దసదివసాధికో మాసో, దసదివసాధికా పఞ్చ మాసాతి పాఠేన భవితబ్బ’’న్తి వదన్తి, తం న గహేతబ్బం తస్స పమాదపాఠత్తా. న హి దసాహేన అసమ్పత్తాయ కత్తికతేమాసికపుణ్ణమాయ చీవరకాలతో పుబ్బే దస దివసా అధికా హోన్తి. ఏవఞ్హి సతి ‘‘నవాహానాగతం కత్తికతేమాసికపుణ్ణమ’’న్తి వత్తబ్బం.

మాతికాట్ఠకథాయమ్పి (కఙ్ఖా. అట్ఠ. అచ్చేకచీవరసిక్ఖాపదవణ్ణనా) ‘‘పవారణమాసస్స జుణ్హపక్ఖపఞ్చమితో పట్ఠాయ ఉప్పన్నస్స చీవరస్స నిధానకాలో దస్సితో హోతీ’’తి వత్వా ‘‘కామఞ్చేస ‘దసాహపరమం అతిరేకచీవరం ధారేతబ్బ’న్తి ఇమినావ సిద్ధో, అట్ఠుప్పత్తివసేన పన అపుబ్బం వియ అత్థం దస్సేత్వా సిక్ఖాపదం ఠపిత’’న్తి పాఠో దస్సితో, సోపి పమాదపాఠోయేవ. ‘‘జుణ్హపక్ఖపఞ్చమితో పట్ఠాయా’’తి చ వుత్తత్తా తత్థేవ పుబ్బాపరవిరోధోపి సియా, ఛట్ఠితో పట్ఠాయాతి వత్తబ్బం. ఏవఞ్హి సతి ‘‘దసాహపరమసిక్ఖాపదేనేవ సిద్ధ’’న్తి సక్కా వత్తుం. ఇమమేవ చ పమాదపాఠం గహేత్వా భదన్తబుద్ధదత్తాచరియేన చ –

‘‘తస్సాచ్చాయికవత్థస్స, కథినే తు అనత్థతే;

పరిహారేకమాసోవ, దసాహపరమో మతో.

‘‘అత్థతే కథినే తస్స, పఞ్చ మాసా పకాసితా;

పరిహారో మునిన్దేన, దసాహపరమా పనా’’తి. –

వుత్తం.

అచ్చేకచీవరకాలే ఉప్పన్నత్తా ‘‘అచ్చేకచీవరసదిసే’’తి వుత్తం. ‘‘పఞ్చమియం ఉప్పన్నం అనచ్చేకచీవరం దసాహం అతిక్కామయతో చీవరకాలతో పుబ్బేయేవ ఆపత్తి హోతి, న చీవరకాలాతిక్కమే, తస్మా చీవరకాలాతిక్కమే పున ఆపజ్జితబ్బాయ ఆపత్తియా అభావం సన్ధాయ ‘అనచ్చేకచీవరే అనచ్చేకచీవరసఞ్ఞీ అనాపత్తీ’తి వుత్త’’న్తి తీసుపి గణ్ఠిపదేసు వుత్తం. వికప్పనుపగపచ్ఛిమప్పమాణస్స అచ్చేకచీవరస్స అత్తనో సన్తకతా, దసాహానాగతాయ కత్తికతేమాసికపుణ్ణమాయ ఉప్పన్నభావో, అనధిట్ఠితఅవికప్పితతా, చీవరకాలాతిక్కమోతి ఇమానేత్థ చత్తారి అఙ్గాని.

అచ్చేకచీవరసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.