౯. సాసఙ్కసిక్ఖాపదవణ్ణనా

౬౫౨. నవమే అన్తరఘరేతి అన్తరే ఘరాని ఏత్థ, ఏతస్సాతి వా అన్తరఘరన్తి లద్ధవోహారే గోచరగామే. తేనాహ ‘‘అన్తోగామే’’తి. పాళియం విప్పవసన్తీతి ఇదం యస్మిం విహారే వసన్తా అన్తరఘరే చీవరం నిక్ఖిపింసు, తతో అఞ్ఞత్థ వసన్తే సన్ధాయ వుత్తం. తస్మిఞ్హి విహారే అన్తరఘరే చీవరం నిక్ఖిపిత్వా వసితుం అనుఞ్ఞాతత్తా తత్థ వాసో విప్పవాసో నామ న హోతి. దుబ్బలచోళా దుచ్చోళా విరూపచోళా వా, దుచ్చోళత్తా ఏవ లూఖచీవరా.

౬౫౩. ‘‘పఠమం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతీ’’తి ఇమస్స విభఙ్గే ‘‘ఉపసమ్పజ్జా’’తి ఉద్ధరితబ్బే ‘‘ఉపసమ్పజ్జ’’న్తి ఉద్ధరిత్వా ‘‘యో పఠమస్స ఝానస్స లాభో పటిలాభో’’తిఆది వుత్తం, తం సన్ధాయాహ ‘‘ఉపసమ్పజ్జన్తిఆదీసు వియా’’తి. ఆది-సద్దేన ‘‘అనాపుచ్ఛం వా పక్కమేయ్యా’’తిఆదీనం సఙ్గహో దట్ఠబ్బో. ఉపగన్త్వాతి ఉప-సద్దస్స అత్థమాహ. వసిత్వాతి అఖణ్డం వసిత్వా. ‘‘యేన యస్స హి సమ్బన్ధో, దూరట్ఠమ్పి చ తస్స త’’న్తి వచనతో ‘‘ఇమస్స…పే… ఇమినా సమ్బన్ధో’’తి వుత్తం. తత్థ ఇమస్సాతి ‘‘ఉపవస్స’’న్తి పదస్స. నిక్ఖిపేయ్యాతి ఠపేయ్య.

ఏత్తావతా చ పురిమికాయ ఉపగన్త్వా అఖణ్డం కత్వా వుత్థవస్సేన ఆరఞ్ఞకేసు సేనాసనేసు విహరన్తేన సకలం కత్తికమాసం తిచీవరేన విప్పవసితుం అనుఞ్ఞాతం హోతి. అనత్థతకథినస్స హి చీవరమాసే విప్పవాసో న వట్టతి అత్థతకథినానంయేవ అసమాదానచారస్స అనుఞ్ఞాతత్తా. కేచి పన ‘‘అనత్థతకథినానం చీవరమాసేపి అసమాదానచారో లబ్భతీ’’తి వత్వా బహుధా పపఞ్చేన్తి, తం న గహేతబ్బం. బ్యఞ్జనవిచారణన్తి ‘‘ఉపవస్స ఉపవస్సిత్వా’’తిఆదివిచారణం. తస్సపీతి ‘‘వుత్థవస్సాన’’న్తి విభఙ్గపదస్స. వుత్థవస్సానన్తి చ నిద్ధారణే సామివచనం. తేనాహ – ‘‘ఏవరూపానం భిక్ఖూనం అబ్భన్తరే’’తి. సేనాసనేసూతి ఏత్థ తథారూపేసూతి సమ్బన్ధితబ్బం.

పరిక్ఖేపారహట్ఠానతోతి ఏత్థ ‘‘పరిక్ఖేపారహట్ఠానం నామ ద్వే లేడ్డుపాతా’’తి వదన్తి, తం న గహేతబ్బం. అపరిక్ఖిత్తస్స పన గామస్స పరియన్తే ఠితఘరూపచారతో పట్ఠాయ ఏకో లేడ్డుపాతో పరిక్ఖేపారహట్ఠానన్తి ఇదమేత్థ సన్నిట్ఠానం. తేనేవ విసుద్ధిమగ్గేపి (విసుద్ధి. ౧.౩౧) వుత్తం ‘‘అపరిక్ఖిత్తస్స పఠమలేడ్డుపాతతో పట్ఠాయా’’తి. సబ్బపఠమన్తి గామాభిముఖదిసాభాగతో సబ్బపఠమం. తం పరిచ్ఛేదం కత్వాతి తం పఠమసేనాసనాదిం పరిచ్ఛేదం కత్వా. ఇదఞ్చ వినయధరానం మతేన వుత్తం, మజ్ఝిమభాణకానం మతేన పన ‘‘సేనాసనాదీనం ఉపచారే ఠితస్స ఏకలేడ్డుపాతం ముఞ్చిత్వా మినితబ్బ’’న్తి మజ్ఝిమభాణకా వదన్తి. తేనేవ మజ్ఝిమనికాయట్ఠకథాయం ‘‘విహారస్సపి గామస్సేవ ఉపచారం నీహరిత్వా ఉభిన్నం లేడ్డుపాతానం అన్తరా మినితబ్బ’’న్తి వుత్తం. పఞ్చధనుసతికన్తి ఆరోపితేన ఆచరియధనునా పఞ్చధనుసతప్పమాణం. తతో తతో మగ్గం పిదహతీతి తత్థ తత్థ ఖుద్దకమగ్గం పిదహతి. ధుతఙ్గచోరోతి ఇమినా ఇమస్సపి సిక్ఖాపదస్స అఙ్గసమ్పత్తియా అభావం దీపేతి.

‘‘సాసఙ్కానీ’’తి సమ్మతానీతి చోరానం నివిట్ఠోకాసాదిదస్సనేన ‘‘సాసఙ్కానీ’’తి సమ్మతాని. సన్నిహితబలవభయానీతి చోరేహి మనుస్సానం హతవిలుత్తాకోటితభావదస్సనతో సన్నిహితబలవభయానీతి అత్థో. సచే పచ్ఛిమికాయాతిఆదినా వుత్తమేవత్థం బ్యతిరేకముఖేన విభావేతి. యత్ర హి పిణ్డాయాతిఆదినా వుత్తప్పమాణమేవ విసేసేత్వా దస్సేతి. సాసఙ్కసప్పటిభయమేవాతి ఏత్థ సాసఙ్కం వా సప్పటిభయం వా హోతు, వట్టతియేవ.

పాళియం ‘‘సియా చ తస్స భిక్ఖునో కోచిదేవ పచ్చయో తేన చీవరేన విప్పవాసాయ, ఛారత్తపరమం తేన భిక్ఖునా తేన చీవరేన విప్పవసితబ్బ’’న్తి ఇమినా అన్తరఘరే చీవరం నిక్ఖిపిత్వా తస్మిం విహారే వసన్తస్స అఞ్ఞత్థ గమనకిచ్చే సతి విహారతో బహి ఛారత్తం విప్పవాసో అనుఞ్ఞాతో. వసనట్ఠానతో హి అఞ్ఞత్థ ఛారత్తం విప్పవాసో వుత్తో, న తస్మిం విహారే వసన్తస్స. తేన చ ‘‘పున గామసీమం ఓక్కమిత్వాతి ఏత్థ సచే గోచరగామతో పురత్థిమాయ దిసాయ సేనాసనం, అయఞ్చ పచ్ఛిమదిసం గతో హోతీ’’తిఆది వుత్తం. తతోయేవ చ మాతికాట్ఠకథాయమ్పి (కఙ్ఖా. అట్ఠ. సాసఙ్కసిక్ఖాపదవణ్ణనా) ‘‘తతో చే ఉత్తరి విప్పవసేయ్యా’’తి ఏత్థ ‘‘ఛారత్తతో ఉత్తరి తస్మిం సేనాసనే సత్తమం అరుణం ఉట్ఠాపేయ్యా’’తి అత్థో వుత్తో. భదన్తబుద్ధదత్తాచరియేన పన పాకటతరం కత్వా అయమేవత్థో వుత్తో. వుత్తఞ్హి తేన –

‘‘యం గామం గోచరం కత్వా, భిక్ఖు ఆరఞ్ఞకే వసే;

తస్మిం గామే ఠపేతుం తం, మాసమేకన్తు వట్టతి.

‘‘అఞ్ఞత్థేవ వసన్తస్స, ఛారత్తపరమం మతం;

అయమస్స అధిప్పాయో, పటిచ్ఛన్నో పకాసితో’’తి.

‘‘కోసమ్బియం అఞ్ఞతరో భిక్ఖు గిలానో హోతీ’’తి ఆగతత్తా ‘‘కోసమ్బకసమ్ముతి అనుఞ్ఞాతా’’తి వుత్తం. కోసమ్బకస్స భిక్ఖునో సమ్ముతి కోసమ్బకసమ్ముతి. సేనాసనం ఆగన్త్వాతి వుసితవిహారస్సేవ సన్ధాయ వుత్తత్తా తస్మిం గామూపచారేపి అఞ్ఞస్మిం విహారే అరుణం ఉట్ఠాపేతుం న వట్టతి. వసిత్వాతి అరుణం ఉట్ఠాపేత్వా. గతట్ఠానస్స అతిదూరత్తా ‘‘ఏవం అసక్కోన్తేనా’’తి వుత్తం. తత్థేవాతి తస్మింయేవ గతట్ఠానే.

సాసఙ్కసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.