౪. వస్సికసాటికసిక్ఖాపదవణ్ణనా

౬౨౭. చతుత్థే సిబ్బనరజనకప్పపరియోసానేన నిట్ఠాపేత్వాతి సూచికమ్మనిట్ఠానేన సకిమ్పి వణ్ణభేదమత్తరజనేన కప్పబిన్దుకరణేన చ నిట్ఠాపేత్వా. సమయేతి వస్సానసమయే.

౬౨౮. కుచ్ఛిసమయోతి అన్తోసమయో. ‘‘అయమేకో అడ్ఢమాసో పరియేసనక్ఖేత్తఞ్చేవ కరణక్ఖేత్తఞ్చ. ఏతస్మిఞ్హి అన్తరే వస్సికసాటికం అలద్ధం పరియేసితుం లద్ధం కాతుఞ్చ వట్టతి, నివాసేతుం అధిట్ఠాతుఞ్చ న వట్టతీ’’తి పోత్థకేసు పాఠో దిస్సతి, సో అపాఠో. ఏవం పనేత్థ పాఠేన భవితబ్బం ‘‘అయమేకో అడ్ఢమాసో పరియేసనక్ఖేత్తం. ఏతస్మిఞ్హి అన్తరే వస్సికసాటికం అలద్ధం పరియేసితుం వట్టతి, లద్ధం కాతుం నివాసేతుం అధిట్ఠాతుఞ్చ న వట్టతీ’’తి. న హి గిమ్హానం పచ్ఛిమమాసస్స పఠమో అడ్ఢమాసో కరణక్ఖేత్తం హోతి. ‘‘అడ్ఢమాసో సేసో గిమ్హానన్తి కత్వా నివాసేతబ్బ’’న్తి వచనతో పన గిమ్హానం పచ్ఛిమమాసస్స పచ్ఛిమో అడ్ఢమాసో కరణక్ఖేత్తఞ్చేవ నివాసనక్ఖేత్తఞ్చ హోతి. తేనేవ మాతికాట్ఠకథాయం (కఙ్ఖా. అట్ఠ. వహిసకసాటికసిక్ఖాపదవణ్ణనా) ‘‘గిమ్హానం పచ్ఛిమో మాసో పరియేసనక్ఖేత్తం, పచ్ఛిమో అడ్ఢమాసో కరణనివాసనక్ఖేత్తమ్పీ’’తి వుత్తం. తస్మా పాళియా మాతికాట్ఠకథాయ చ అవిరోధం ఇచ్ఛన్తేన వుత్తనయేనేవ పాఠో గహేతబ్బో.

‘‘విఞ్ఞత్తిం కత్వా నిప్ఫాదేన్తస్స అఞ్ఞాతకవిఞ్ఞత్తిసిక్ఖాపదేన అనాపత్తీ’’తి వదన్తేన ‘‘పిట్ఠిసమయత్తా ఇమినా సిక్ఖాపదేన ఆపత్తీ’’తి దీపితా హోతి. న హి ఞాతకపవారితట్ఠానతో పిట్ఠిసమయే సతుప్పాదకరణమత్తేనపి సమ్భవన్తీ ఆపత్తి తతో గరుకతరాయ విఞ్ఞత్తియా న హోతీతి సక్కా వత్తుం. తేనేవ భదన్తబుద్ధదత్తాచరియేన వుత్తం –

‘‘కత్వా పన సతుప్పాదం, వస్సికసాటిచీవరం;

నిప్ఫాదేన్తస్స భిక్ఖుస్స, సమయే పిట్ఠిసమ్మతే.

‘‘హోతి నిస్సగ్గియాపత్తి, ఞాతకాఞాతకాదినో;

తేసుయేవ చ విఞ్ఞత్తిం, కత్వా నిప్ఫాదనే తథా’’తి.

కేనస్స హోతి ఆపత్తీతి అస్స మాతరం చీవరం యాచన్తస్స కేన సిక్ఖాపదేన ఆపత్తీతి పుచ్ఛతి. ‘‘పరిణతం విఞ్ఞాపేన్తస్స పరిణామనసిక్ఖాపదేన ఆపత్తీ’’తి చోదనాభావం దస్సేతి నో చ సఙ్ఘే పరిణతన్తి. అథ అఞ్ఞాతకవిఞ్ఞత్తిసిక్ఖాపదేనాతి చే, ఏతమ్పి నత్థీతి ఆహ ‘‘అనాపత్తి చ ఞాతకే’’తి. ‘‘ఞాతకే విఞ్ఞాపేన్తస్సా’’తి పాఠసేసో. ఇమమత్థం సన్ధాయాతి పిట్ఠిసమయే వస్సికసాటికత్థం ఞాతకపవారితట్ఠానే సతుప్పాదకరణేన ఆపత్తిం, అఞ్ఞాతకవిఞ్ఞత్తిసిక్ఖాపదేన అనాపత్తిఞ్చ సన్ధాయ.

అఞ్ఞాతకఅప్పవారితట్ఠానతో…పే… దుక్కటన్తి ఇదం వస్సికసాటికం అదిన్నపుబ్బే సన్ధాయ వుత్తం. తేనేవేత్థ వత్తభేదే దుక్కటం వుత్తం, దిన్నపుబ్బేసు పన వత్తభేదో నత్థి. తేనేవాహ – ‘‘యే మనుస్సా…పే… వత్తభేదో నత్థీ’’తి. ఇదన్తి యథావుత్తనిస్సగ్గియపాచిత్తియం. విఞ్ఞత్తిం కత్వా నిప్ఫాదేన్తస్సాతి అఞ్ఞాతకఅప్పవారితట్ఠానతో విఞ్ఞత్తిం కత్వా నిప్ఫాదేన్తస్స. పకతియా వస్సికసాటికదాయకా నామ సఙ్ఘవసేన వా పుగ్గలవసేన వా అపవారేత్వా అనుసంవచ్ఛరం వస్సికసాటికానం దాయకా. అఞ్ఞాతకవిఞ్ఞత్తిసిక్ఖాపదేన అనాపత్తీతి ఏత్థ ఇమినాపి సిక్ఖాపదేన అనాపత్తీతి వేదితబ్బం. కుచ్ఛిసమయే హి అత్తనో ఞాతకపవారితట్ఠానతో ‘‘దేథ మే వస్సికసాటిక’’న్తిఆదినా విఞ్ఞాపేన్తస్సపి అనాపత్తి. తేనేవాహ – ‘‘న వత్తబ్బా దేథ మేతి ఇదఞ్హి పరియేసనకాలే అఞ్ఞాతకఅప్పవారితే ఏవ సన్ధాయ వుత్త’’న్తి. మాతికాట్ఠకథాయఞ్హి (కఙ్ఖా. అట్ఠ. వస్సికసాటికసిక్ఖాపదవణ్ణనా) వుత్తం ‘‘అత్తనో ఞాతకపవారితట్ఠానతో పన ‘దేథ మే వస్సికసాటికచీవర’న్తిఆదికాయ విఞ్ఞత్తియాపి పరియేసితబ్బ’’న్తి.

౬౨౯. ‘‘ఆకాసతో పతితఉదకేనేవాతి వచనతో ఛదనకోటియా పతితఉదకేన నహాయన్తస్స అనాపత్తీ’’తి తీసుపి గణ్ఠిపదేసు వుత్తం.

౬౩౦. ఛ మాసే పరిహారం లభతీతి ఏతేన అన్తోవస్సేపి యావ వస్సానస్స పచ్ఛిమదివసా అకతా పరిహారం లభతీతి దీపితం హోతి. యస్మా మూలచీవరం కరోన్తేన హేమన్తస్స పచ్ఛిముపోసథదివసేయేవ కాతబ్బం, తస్మా గిమ్హానతో ఏకూనతింసదివసే పరిహారం లభతి, ఏవం సన్తేపి అప్పకం ఊనమధికం వా గణనూపగం న హోతీతి కత్వా ‘‘తతో పరమ్పి…పే… ఏకమాస’’న్తి వుత్తం. ఏకాహద్వీహాదివసేన…పే… లద్ధా చేవ నిట్ఠితా చాతి ఇమినా ఏకాహానాగతాయ వస్సూపనాయికాయ లద్ధా చేవ నిట్ఠితా చ, ద్వీహానాగతాయ…పే… దసాహానాగతాయ వస్సూపనాయికాయ లద్ధా చేవ నిట్ఠితా చ, అన్తోవస్సే వా లద్ధా చేవ నిట్ఠితా చాతి అయమత్థో దస్సితో. తత్థ ఆసాళ్హిమాసస్స జుణ్హపక్ఖపుణ్ణమియం లద్ధా చేవ నిట్ఠితా చ వస్సికసాటికా ‘‘ఏకాహానాగతాయ వస్సూపనాయికాయ లద్ధా చేవ నిట్ఠితా చా’’తి వుచ్చతి. ఏతేనేవ నయేన జుణ్హపక్ఖస్స ఛట్ఠియం లద్ధా చేవ నిట్ఠితా చ ‘‘దసాహానాగతాయ వస్సూపనాయికాయ లద్ధా చేవ నిట్ఠితా చా’’తి వుచ్చతి. యావ పఠమకత్తికతేమాసపుణ్ణమీ, తావ అన్తోతేమాసే లద్ధా చేవ నిట్ఠితా చ ‘‘అన్తోవస్సే లద్ధా చేవ నిట్ఠితా చా’’తి వుచ్చతి. పఠమకత్తికతేమాసపుణ్ణమితో పరఞ్హి లద్ధా చేవ నిట్ఠితా చ యావ చీవరకాలో నాతిక్కమతి, తావ అనధిట్ఠహిత్వా ఠపేతుం వట్టతీతి న తత్రాయం విచారణా సమ్భవతి.

తస్మింయేవ అన్తోదసాహే అధిట్ఠాతబ్బాతి అవిసేసేన వుత్తేపి వస్సానతో పుబ్బే ఏకాహద్వీహాదివసేన అనాగతాయ వస్సూపనాయికాయ లద్ధా తేహి దివసేహి సద్ధిం దసాహం అనతిక్కమన్తేన వస్సూపనాయికదివసతో పట్ఠాయ అధిట్ఠానక్ఖేత్తం సమ్పత్తాయేవ అధిట్ఠాతబ్బా, న తతో పుబ్బే అధిట్ఠానస్స అఖేత్తత్తా. అన్తోవస్సే పన లద్ధా తస్మింయేవ అన్తోవస్సే లద్ధదివసతో పట్ఠాయ దసాహం అనతిక్కామేత్వా అధిట్ఠాతబ్బా.

నను చ వస్సానతో పుబ్బే అనధిట్ఠహిత్వా దసాహం అతిక్కామేతుం వట్టతియేవ, తస్మా అధిట్ఠానస్స అఖేత్తభూతేపి దివసే గహేత్వా ‘‘అన్తోదసాహే అధిట్ఠాతబ్బ’’న్తి కస్మా వుత్తం? యథా ‘‘అన్తోవస్సే లద్ధాపి యావ న నిట్ఠాతి, తావ అనధిట్ఠహిత్వా దసాహం అతిక్కామేతుం వట్టతీ’’తి అకతాయ అనధిట్ఠానక్ఖేత్తసదిసాపి అతిక్కన్తదివసా దసాహం అతిక్కామేత్వా నిట్ఠితాయ గణనూపగా హోన్తీతి నిట్ఠితదివసేయేవ అధిట్ఠాతబ్బా, ఏవమిధాపి వస్సానతో పుబ్బే అనధిట్ఠానక్ఖేత్తభూతాపి దివసా లద్ధదివసతో పట్ఠాయ గణనూపగా హోన్తీతి దస్సనత్థం వుత్తం. యది ఏవం ‘‘తస్మింయేవ అన్తోదసాహే’’తి అవిసేసేన వుత్తత్తా దసాహానాగతాయ వస్సూపనాయికాయ ఛట్ఠియం లద్ధా పుణ్ణమియం అధిట్ఠాతబ్బాతి ఆపజ్జతీతి? నాపజ్జతి ‘‘చాతుమాసం అధిట్ఠాతు’’న్తి వచనేనేవ పటిక్ఖిత్తత్తా. ఏవం సన్తే ‘‘దసాహానాగతాయా’’తి ఇమినా కిం పయోజనన్తి చే? వస్సానతో పుబ్బేయేవ దసాహే అతిక్కన్తే వస్సూపనాయికదివసే నిట్ఠితా తదహేవ అధిట్ఠాతబ్బాతి దస్సనత్థం వుత్తన్తి ఇదమేత్థ పయోజనం. తేనేవాహ – ‘‘దసాహాతిక్కమే నిట్ఠితా తదహేవ అధిట్ఠాతబ్బా’’తి.

దసాహే అప్పహోన్తే చీవరకాలం నాతిక్కమేతబ్బాతి తేమాసబ్భన్తరే దసాహే అప్పహోన్తే లద్ధా చేవ నిట్ఠితా చ చీవరకాలం నాతిక్కమేతబ్బాతి అత్థో. ఇదం వుత్తం హోతి ‘‘పఠమకత్తికతేమాసపుణ్ణమితో పుబ్బే సత్తమితో పట్ఠాయ లద్ధా చేవ నిట్ఠితా చ వస్సికసాటికా దసాహే అనతిక్కన్తేయేవ చీవరకాలం ఓతిణ్ణత్తా తత్థ అనధిట్ఠహిత్వాపి ఠపేతుం వట్టతీ’’తి. ఇమినా చ ఇమం దీపేతి – అకతా చే వస్సికసాటికా, వస్సానం చాతుమాసం అకతత్తాయేవ పరిహారం లభతి, కతాయ పన దసాహపరమసిక్ఖాపదం అవికోపేత్వా పరిహారో వత్తబ్బోతి.

యదా వా తదా వా అధిట్ఠాతుం వట్టతీతి చాతుమాసబ్భన్తరే దసాహే అతిక్కన్తేపి నత్థి దోసోతి అధిప్పాయో. ‘‘కదా అధిట్ఠాతబ్బా…పే… యది నప్పహోతి, యావ కత్తికపుణ్ణమా పరిహారం లభతీ’’తి ఇమినాపి కురున్దివచనేన అకతాయ వస్సికసాటికాయ చాతుమాసం పరిహారో, కతాయ దసాహమేవ పరిహారోతి అయమత్థో దీపితోయేవాతి ఆహ ‘‘అపిచా’’తిఆది.

పాళియం అచ్ఛిన్నచీవరస్స నట్ఠచీవరస్సాతిఆదినా నిస్సగ్గియేన అనాపత్తి వుత్తా, ఉదాహు నగ్గస్స నహాయతో దుక్కటేన అనాపత్తి వుత్తాతి? కిమేత్థ పుచ్ఛితబ్బం. సబ్బసిక్ఖాపదేసు హి యత్థ యత్థ మూలసిక్ఖాపదేన ఆపత్తిప్పసఙ్గో, తత్థ తత్థ అనాపత్తిదస్సనత్థం అనాపత్తివారో ఆరభీయతీతి ఇధాపి నిస్సగ్గియేన అనాపత్తిదస్సనత్థన్తి యుత్తం వత్తుం. న హి మూలాపత్తియా అనాపత్తిం అదస్సేత్వా అన్తరా వుత్తాయ ఏవ ఆపత్తియా అనాపత్తిదస్సనత్థం అనాపత్తివారో ఆరభీయతీతి. తేనేవ తీసుపి గణ్ఠిపదేసు ఇదం వుత్తం ‘‘అచ్ఛిన్నచీవరస్స నట్ఠచీవరస్స చాతి ఏత్థ అచ్ఛిన్నసేసచీవరస్స నట్ఠసేసచీవరస్స చ అసమయే నివాసేన్తస్స పరియేసన్తస్స చ అనాపత్తి. ఆపదాసూతి ఏత్థ అనివత్థం చోరా హరన్తీతి అసమయే నివాసేన్తస్స అనాపత్తీ’’తి. మాతికాట్ఠకథాయమ్పి (కఙ్ఖా. అట్ఠ. వస్సికసాటికసిక్ఖాపదవణ్ణనా) వుత్తం ‘‘అచ్ఛిన్నచీవరస్స వా నట్ఠచీవరస్స వా అనివత్థం చోరా హరన్తీతి ఏవం ఆపదాసు వా నివాసయతో ఉమ్మత్తకాదీనఞ్చ అనాపత్తీ’’తి. అట్ఠకథాయం పన నగ్గస్స నహాయతో దుక్కటేనేవ అనాపత్తిం సన్ధాయ ‘‘అచ్ఛిన్నచీవరస్సాతి ఏతం వస్సికసాటికమేవ సన్ధాయ వుత్తం. తేసఞ్హి నగ్గానం కాయోవస్సాపనే అనాపత్తి. ఏత్థ చ మహగ్ఘవస్సికసాటికం నివాసేత్వా నహాయన్తస్స చోరుపద్దవో ఆపదా నామా’’తి యం వుత్తం, తత్థ కారణం పరియేసితబ్బం.

అథ ఉభయేనపి అనాపత్తిదస్సనత్థం ‘‘అచ్ఛిన్నచీవరస్సా’’తిఆది ఆరద్ధన్తి ఏవమధిప్పాయో సియా, ఏవమ్పి ‘‘అచ్ఛిన్నచీవరస్సాతి ఏతం వస్సికసాటికమేవ సన్ధాయ వుత్త’’న్తిఆదినా విసేసేత్వా న వత్తబ్బం. ఏవఞ్హి వత్తబ్బం సియా ‘‘అచ్ఛిన్నసేసచీవరస్స నట్ఠసేసచీవరస్స వా అసమయే నివాసేన్తస్స పరియేసన్తస్స చ నిస్సగ్గియేన అనాపత్తి, అచ్ఛిన్నవస్సికసాటికస్స నట్ఠవస్సికసాటికస్స వా నగ్గస్స నహాయతో దుక్కటేన అనాపత్తి, ఆపదాసు అనివత్థం చోరా హరన్తీతి అసమయే నివాసయతో నిస్సగ్గియేన అనాపత్తి, మహగ్ఘవస్సికసాటికం నివాసేత్వా నహాయన్తస్స చోరా హరన్తి, నగ్గస్స నహాయతో దుక్కటేన అనాపత్తీ’’తి. సేసమేత్థ ఉత్తానమేవ.

అఙ్గేసు పన వస్సికసాటికాయ అత్తుద్దేసికతా, అసమయే పరియేసనతా, తాయ చ పటిలాభోతి ఇమాని తావ పరియేసనాపత్తియా తీణి అఙ్గాని. సచీవరతా, ఆపదాభావో, వస్సికసాటికాయ సకభావో, అసమయే నివాసనన్తి ఇమాని నివాసనాపత్తియా చత్తారి అఙ్గాని.

వస్సికసాటికసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.