౭. తతుత్తరిసిక్ఖాపదవణ్ణనా

౫౨౨. సత్తమే పాళియం పగ్గాహికసాలన్తి దుస్సవాణిజకానం ఆపణం. ‘‘పగ్గాహితసాల’’న్తిపి పఠన్తి.

౫౨౩-౫౨౪. అభీతి ఉపసగ్గోతి తస్స విసేసత్థాభావం దస్సేతి. తేనాహ ‘‘హరితున్తి అత్థో’’తి. వర-సద్దస్స ఇచ్ఛాయం వత్తమానత్తా ఆహ ‘‘ఇచ్ఛాపేయ్యా’’తి. దట్ఠు ఖేమతోతి ఏత్థ గాథాబన్ధవసేన అనునాసికలోపో దట్ఠబ్బో. సఅన్తరన్తి అన్తరవాసకసహితం. ఉత్తరన్తి ఉత్తరాసఙ్గం. అస్స చీవరస్సాతి సాదితబ్బచీవరస్స. అచ్ఛిన్నసబ్బచీవరేనాతి అచ్ఛిన్నాని సబ్బాని తీణి చీవరాని అస్సాతి అచ్ఛిన్నసబ్బచీవరో, తేనాతి అత్థో. యస్స హి అచ్ఛిన్దనసమయే తీణి చీవరాని సన్నిహితాని హోన్తి, తాని సబ్బాని అచ్ఛిన్నానీతి సో ‘‘అచ్ఛిన్నసబ్బచీవరో’’తి వుచ్చతి. తేనేవ ‘‘అచ్ఛిన్నసబ్బచీవరేన తిచీవరకేనా’’తి వుత్తం. తిచీవరకేనాతి హి అచ్ఛిన్దనసమయే తిచీవరస్స సన్నిహితభావం సన్ధాయ వుత్తం, న పన వినయతేచీవరికభావం ధుతఙ్గతేచీవరికభావం వా సన్ధాయ. ఏవం పటిపజ్జితబ్బన్తి ‘‘సన్తరుత్తరపరమం తేన భిక్ఖునా తతో చీవరం సాదితబ్బ’’న్తి వుత్తవిధినా పటిపజ్జితబ్బం. అఞ్ఞేనాతి అచ్ఛిన్నఅసబ్బచీవరేన. యస్స తీసు చీవరేసు ఏకం వా ద్వే వా చీవరాని అచ్ఛిన్నాని హోన్తి, తేనాతి అత్థో. అఞ్ఞథాపీతి ‘‘సన్తరుత్తరపరమ’’న్తి వుత్తవిధానతో అఞ్ఞథాపి. యస్స హి తీసు ద్వే చీవరాని అచ్ఛిన్నాని హోన్తి, ఏకం సాదితబ్బం. ఏకస్మిం అచ్ఛిన్నే న సాదితబ్బన్తి న తస్స సన్తరుత్తరపరమసాదియనం సమ్భవతి, అయమేవ చ అత్థో పదభాజనేన విభావితో. తేనాహ ‘‘తం విభాగం దస్సేతు’’న్తి.

కేచి పన ‘‘తిచీవరకేనాతి వుత్తత్తా తిచీవరం పరిక్ఖారచోళవసేన అధిట్ఠహిత్వా పరిభుఞ్జతో తస్మిం నట్ఠే బహూనిపి గహేతుం లభతీ’’తి వదన్తి, తం న గహేతబ్బం. పదభాజనస్స హి అధిప్పాయం దస్సేన్తేన యస్మా పన ‘‘అచ్ఛిన్నసబ్బచీవరేన…పే… తం విభాగం దస్సేతు’’న్తి వుత్తం, పదభాజనే చ న తాదిసో అత్థో ఉపలబ్భతి, తస్మా తం న గహేతబ్బమేవ. యమ్పి మాతికాట్ఠకథాయం (కఙ్ఖా. అట్ఠ. తతుత్తరిసిక్ఖాపదవణ్ణనా) వుత్తం ‘‘యస్స అధిట్ఠితచీవరస్స తీణి నట్ఠానీ’’తి, తత్థాపి అధిట్ఠితగ్గహణం సరూపకథనమత్తన్తి గహేతబ్బం, న పన తిచీవరాధిట్ఠానేన అధిట్ఠితచీవరస్సేవాతి ఏవమత్థో గహేతబ్బో పాళియం అట్ఠకథాయఞ్చ తథా అత్థస్స అసమ్భవతో. న హి తిచీవరాధిట్ఠానేన అధిట్ఠితచీవరస్సేవ ఇదం సిక్ఖాపదం పఞ్ఞత్తన్తి సక్కా విఞ్ఞాతుం. పురిమసిక్ఖాపదేన హి అచ్ఛిన్నచీవరస్స అఞ్ఞాతకవిఞ్ఞత్తియా అనుఞ్ఞాతత్తా పమాణం అజానిత్వా విఞ్ఞాపనవత్థుస్మిం పమాణతో సాదియనం అనుజానన్తేన భగవతా ఇదం సిక్ఖాపదం పఞ్ఞత్తం, తస్మా ‘‘పరిక్ఖారచోళికస్స బహుమ్పి సాదితుం వట్టతీ’’తి అయమత్థో నేవ పాళియా సమేతి, న చ భగవతో అధిప్పాయం అనులోమేతి.

యస్స తీణి నట్ఠాని, తేన ద్వే సాదితబ్బానీతి ఏత్థ యస్స తిచీవరతో అధికమ్పి చీవరం అఞ్ఞత్థ ఠితం అత్థి, తదాతస్స చీవరస్స అలబ్భనీయభావతో తేనపి సాదితుం వట్టతీతి వేదితబ్బం. పకతియావ సన్తరుత్తరేన చరతీతి సాసఙ్కసిక్ఖాపదవసేన వా అవిప్పవాససమ్ముతివసేన వా తతియస్స అలాభేన వా చరతి. ‘‘ద్వే నట్ఠానీ’’తి అధికారత్తా వుత్తం ‘‘ద్వే సాదితబ్బానీ’’తి. ఏకం సాదియన్తేనేవ సమో భవిస్సతీతి తిణ్ణం చీవరానం ద్వీసు నట్ఠేసు ఏకం సాదియన్తేన సమో భవిస్సతి ఉభిన్నమ్పి సన్తరుత్తరపరమతాయ అవట్ఠానతో. యస్స ఏకంయేవ హోతీతి అఞ్ఞేన కేనచి కారణేన వినట్ఠసేసచీవరం సన్ధాయ వుత్తం.

౫౨౬. ‘‘సేసకం తుయ్హేవ హోతూతి దేన్తీ’’తి వుత్తత్తా ‘‘పమాణయుత్తం గణ్హిస్సామ, సేసకం ఆహరిస్సామా’’తి వత్వా గహేత్వా గమనసమయేపి ‘‘సేసకమ్పి తుమ్హాకఞ్ఞేవ హోతూ’’తి వదన్తి, లద్ధకప్పియమేవ. పవారితానన్తి అచ్ఛిన్నకాలతో పుబ్బేయేవ పవారితానం. పాళియా న సమేతీతి సన్తరుత్తరపరమతో ఉత్తరి సాదియనే అనాపత్తిదస్సనత్థం ‘‘అనాపత్తి ఞాతకానం పవారితాన’’న్తి వుత్తత్తా న సమేతి. సన్తరుత్తరపరమం సాదియన్తస్స హి ఆపత్తిప్పసఙ్గోయేవ నత్థి, సతి చ సిక్ఖాపదేన ఆపత్తిప్పసఙ్గే అనాపత్తి యుత్తా దస్సేతున్తి అధిప్పాయో. కేచి పన ‘‘పమాణమేవ వట్టతీతి ఇదం సల్లేఖదస్సనత్థం వుత్త’’న్తి వదన్తి.

యస్మా పనిదం…పే… న వుత్తన్తి ఏత్థాయమధిప్పాయో – ‘‘అఞ్ఞస్సత్థాయా’’తి వుచ్చమానే అఞ్ఞేసం అత్థాయ పమాణం అతిక్కమిత్వాపి గణ్హితుం వట్టతీతి ఆపజ్జతి, తఞ్చ అఞ్ఞస్సత్థాయ విఞ్ఞాపనవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తత్తా వత్థునా సంసన్దియమానం న సమేతి. న హి యం వత్థుం నిస్సాయ సిక్ఖాపదం పఞ్ఞత్తం, తస్మింయేవ అనాపత్తివచనం యుత్తన్తి. గణ్ఠిపదేసు పన తీసుపి ‘‘ఇమస్స సిక్ఖాపదస్స అత్తనో సాదియనపటిబద్ధతావసేన పవత్తత్తా ‘అఞ్ఞస్సత్థాయా’తి వత్తుం ఓకాసోయేవ నత్థి, తస్మా న వుత్త’’న్తి కథితం. ఇధ ‘‘అఞ్ఞస్సత్థాయా’’తి అవుత్తత్తా అఞ్ఞేసం అత్థాయ ఞాతకపవారితేసు అధికం విఞ్ఞాపేన్తస్స ఆపత్తీతి చే? న, తత్థ పురిమసిక్ఖాపదేనేవ అనాపత్తిసిద్ధితో. తతుత్తరితా, అచ్ఛిన్నాదికారణతా, అఞ్ఞాతకవిఞ్ఞత్తి, తాయ చ పటిలాభోతి ఇమానేత్థ చత్తారి అఙ్గాని.

తతుత్తరిసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.