౬. కుటికారసిక్ఖాపదవణ్ణనా

౩౪౨. ఛట్ఠే ఏత్తకేనాతి ఏత్తకేన దారుఆదినా. అపరిచ్ఛిన్నప్పమాణాయోతి అపరిచ్ఛిన్నదారుఆదిప్పమాణాయో. మూలచ్ఛేజ్జాయ పురిసం యాచితుం న వట్టతీతి పరసన్తకభావతో మోచేత్వా అత్తనోయేవ సన్తకం కత్వా యాచితుం న వట్టతి. ఏవం మూలచ్ఛేజ్జాయ అఞ్ఞాతకఅప్పవారితట్ఠానతో యాచన్తస్స అఞ్ఞాతకవిఞ్ఞత్తియా దుక్కటం. దాసం అత్తనో అత్థాయ సాదియన్తస్సపి దుక్కటమేవ ‘‘దాసిదాసపటిగ్గహణా పటివిరతో హోతీ’’తి (దీ. ని. ౧.౧౦, ౧౯౪) వచనతో. ఞాతకపవారితట్ఠానతో పన దాసం మూలచ్ఛేజ్జాయ యాచన్తస్స సాదియనవసేన దుక్కటం. సకకమ్మం న యాచితబ్బాతి పాణాతిపాతసిక్ఖాపదరక్ఖణత్థం వుత్తం. అనియమేత్వాపి న యాచితబ్బాతి మనుస్సానం అఞ్ఞథా గాహస్సపి సమ్భవతో వుత్తం, సుద్ధచిత్తేన పన హత్థకమ్మం యాచన్తస్స ఆపత్తి నామ నత్థి.

సబ్బకప్పియభావదీపనత్థన్తి సబ్బసో కప్పియభావదీపనత్థం. మూలం దేథాతి వత్తుం వట్టతీతి యస్మా మూలం దస్సామాతి తేహి పఠమం వుత్తత్తా విఞ్ఞత్తి న హోతి, యస్మా చ మూలన్తి భణితం సామఞ్ఞవచనతో అకప్పియవచనం న హోతి, తస్మా మూలం దేథాతి వత్తుం వట్టతి. అనజ్ఝావుత్థకన్తి అపరిగ్గహితం. అకప్పియకహాపణాది న దాతబ్బన్తి కిఞ్చాపి అకప్పియకహాపణాదిం అసాదియన్తేన కప్పియవోహారతో దాతుం వట్టతి, తథాపి సారుప్పం న హోతి. మనుస్సా చ ఏతస్స సన్తకం కిఞ్చి అత్థీతి విహేఠేతబ్బం మఞ్ఞన్తీతి అకప్పియకహాపణాదిదానం పటిక్ఖిత్తం. తథేవ పాచేత్వాతి హత్థకమ్మవసేనేవ పాచేత్వా. ‘‘కిం, భన్తే’’తి ఏత్తకేపి పుచ్ఛితే యదత్థాయ పవిట్ఠో, తం కథేతుం వట్టతి పుచ్ఛితపఞ్హత్తా.

వత్తన్తి చారిత్తం, ఆపత్తి పన న హోతీతి అధిప్పాయో. కప్పియం కారాపేత్వా పటిగ్గహేతబ్బానీతి సాఖాయ లగ్గరజస్మిం పత్తే పతితేపి సాఖం ఛిన్దిత్వా ఖాదితుకామతాయపి సతి సుఖపరిభోగత్థం వుత్తం. ‘‘నదిం వా…పే… ఆహరా’’తి వత్థుం వట్టతీతి అపరిగ్గహితత్తా వుత్తం. గేహతో…పే… పరిభుఞ్జితబ్బన్తి పరిగ్గహితఉదకత్తా విఞ్ఞత్తియా దుక్కటం హోతీతి అధిప్పాయో. అలజ్జీహి…పే… న కారేతబ్బన్తి ఇదం ఉత్తరిభఙ్గాధికారత్తా అజ్ఝోహరణీయం సన్ధాయ వుత్తం. బాహిరపరిభోగేసు పన అలజ్జీహిపి హత్థకమ్మం కారేతుం వట్టతీతి.

గోణం పన…పే… ఆహరాపేతుం న వట్టతీతి అత్తనో అత్థాయ మూలచ్ఛేజ్జవసేన ఆహరాపేతుం న వట్టతి. ఆహరాపేన్తస్స దుక్కటన్తి అఞ్ఞాతకవిఞ్ఞత్తియా దుక్కటం. అత్తనో అత్థాయ సాదియనేపి దుక్కటమేవ ‘‘హత్థిగవాస్సవళవపటిగ్గహణా పటివిరతో హోతీ’’తి (దీ. ని. ౧.౧౦, ౧౯౪) వుత్తత్తా. తేనేవాహ ‘‘ఞాతకపవారితట్ఠానతోపి మూలచ్ఛేజ్జాయ యాచితుం న వట్టతీ’’తి. రక్ఖిత్వాతి యథా చోరా న హరన్తి, ఏవం రక్ఖిత్వా. జగ్గిత్వాతి తిణదానాదీహి జగ్గిత్వా. న సమ్పటిచ్ఛితబ్బన్తి అత్తనో అత్థాయ గోణే సాదియనస్స పటిక్ఖిత్తత్తా వుత్తం.

సకటం దేథాతి…పే… వట్టతీతి మూలచ్ఛేజ్జవసేన సకటం దేథాతి వత్తుం న వట్టతి. తావకాలికం వట్టతీతి తావకాలికం కత్వా సబ్బత్థ యాచితుం వట్టతి. వల్లిఆదీసు చ పరపరిగ్గహితేసు ఏసేవ నయోతి యోజేతబ్బం. గరుభణ్డప్పహోనకేసుయేవ చ వల్లిఆదీసూతి ఏత్థ ఆది-సద్దేన వేళుముఞ్జపబ్బజతిణమత్తికానం సఙ్గహో దట్ఠబ్బో. యం పన వత్థువసేన అప్పం హుత్వా అగ్ఘవసేన మహన్తం హరితాలహిఙ్గులకాది, తం గరుభణ్డం అప్పహోన్తమ్పి యాచితుం న వట్టతీతి వదన్తి.

సాతి విఞ్ఞత్తిం పరామసతి. సా చ ఇధ పరికథాదినా యేన కేనచి అధిప్పాయవిఞ్ఞాపనం విఞ్ఞత్తీతి గహేతబ్బా. తేనాహ ‘‘సబ్బేన సబ్బ’’న్తి, సబ్బప్పకారేనాతి అత్థో. తేన ‘‘పరికథాదివసేనపి విఞ్ఞాపనం న వట్టతీ’’తి దీపేతి. పరికథోభాసనిమిత్తకమ్మమ్పి హి చీవరపిణ్డపాతేసు ద్వీసు పచ్చయేసు న వట్టతి. ఇదాని సేనాసనపచ్చయే అధిప్పేతం విఞ్ఞత్తిం పరికథాదీహి విసేసేత్వా దస్సేన్తో ‘‘ఆహర దేహీతి విఞ్ఞత్తిమత్తమేవ న వట్టతీ’’తి ఆహ. పరికథోభాసనిమిత్తకమ్మాని వట్టన్తీతి ఏత్థ పరికథా నామ పరియాయేన కథనం భిక్ఖుసఙ్ఘస్స సేనాసనం సమ్బాధన్తిఆదివచనం. ఓభాసో నామ ఉజుకమేవ అకథేత్వా యథా అధిప్పాయో విభూతో హోతి, ఏవం ఓభాసనం, ఉపాసకా, తుమ్హే కుహిం వసథాతి? పాసాదే, భన్తేతి. భిక్ఖూనం పన, ఉపాసకా, పాసాదో న వట్టతీతిఆదివచనం. నిమిత్తకమ్మం నామ పచ్చయే ఉద్దిస్స యథా అధిప్పాయో విఞ్ఞాయతి, ఏవం నిమిత్తకమ్మం, సేనాసనత్థం భూమిపరికమ్మాదీని కరోన్తస్స ‘‘కిం, భన్తే, కరోసి, కో కారాపేతీ’’తి వుత్తే ‘‘న కోచీ’’తిఆదివచనం.

ఇదాని గిలానపచ్చయే విఞ్ఞత్తిఆదికం సబ్బమ్పి వట్టతీతి దస్సేన్తో ఆహ ‘‘గిలానపచ్చయే పనా’’తిఆది. తథా ఉప్పన్నం పన భేసజ్జం రోగే వూపసన్తే పరిభుఞ్జితుం వట్టతి, న వట్టతీతి? తత్థ వినయధరా ‘‘భగవతా రోగసీసేన పరిభోగస్స ద్వారం దిన్నం, తస్మా అరోగకాలేపి పరిభుఞ్జితుం వట్టతి, ఆపత్తి న హోతీ’’తి వదన్తి. సుత్తన్తికా పన ‘‘కిఞ్చాపి ఆపత్తి న హోతి, ఆజీవం పన కోపేతి, తస్మా సల్లేఖప్పటిపత్తియం ఠితస్స న వట్టతి, సల్లేఖం కోపేతీ’’తి వదన్తి. ఉక్కమన్తీతి అపగచ్ఛన్తి.

౩౪౪. మణి కణ్ఠే అస్సాతి మణికణ్ఠో, మణినా ఉపలక్ఖితో వా కణ్ఠో అస్సాతి మణికణ్ఠోతి మజ్ఝపదలోపీసమాసో దట్ఠబ్బో. దేవవణ్ణన్తి దేవత్తభావం. పసన్నాకారన్తి పసన్నేహి కాతబ్బకిచ్చం, కాయవేయ్యావచ్చసఙ్ఖాతం ఉపట్ఠానన్తి వుత్తం హోతి. మణియాచనాయ తస్స అనాగమనేన అత్తనో వడ్ఢి హోతీతి వుత్తం ‘‘మణినా మే అత్థో’’తి, మన్తపదనీహారేన వా తథా వుత్తన్తి దట్ఠబ్బం.

౩౪౫. వత్తమానసమీపేతి వత్తమానస్స సమీపే అతీతే. ఏవం వత్తుం లబ్భతీతి ‘‘ఆగతోసీ’’తి వత్తబ్బే వత్తమానసమీపత్తా ‘‘ఆగచ్ఛసీ’’తి ఏవం వత్తమానవోహారేన వత్తుం లబ్భతి. లక్ఖణం పనేత్థ సద్దసత్థానుసారతో వేదితబ్బం. సో ఏవ నయోతి ‘‘ఆగతోమ్హీ’’తి వత్తబ్బే ‘‘ఆగచ్ఛామీ’’తి అయమ్పి వత్తమానసమీపే వత్తమానవోహారోతి దస్సేతి.

౩౪౮-౩౪౯. యస్మా పన న సక్కా కేవలం యాచనాయ కిఞ్చి కాతుం, తస్మా ‘‘సయం యాచితకేహి ఉపకరణేహీ’’తి అధిప్పాయత్థో వుత్తో. ఉద్ధంముఖం లిత్తా ఉల్లిత్తా, అధోముఖం లిత్తా అవలిత్తా. యస్మా పన ఉద్ధంముఖం లిమ్పన్తా యేభుయ్యేన అన్తో లిమ్పన్తి, అధోముఖం లిమ్పన్తా చ బహి, తస్మా వుత్తం ‘‘ఉల్లిత్తాతి అన్తోలిత్తా, అవలిత్తాతి బహిలిత్తా’’తి. తత్థ ఉల్లిత్తా నామ ఠపేత్వా తులాపిట్ఠసఙ్ఘాతవాతపానధూమఛిద్దాదిభేదం అలేపోకాసం అవసేసే లేపోకాసే కుట్టేహి సద్ధిం ఘటేత్వా ఛదనస్స అన్తో సుధాయ వా మత్తికాయ వా లిత్తా. అవలిత్తా నామ వుత్తనయేనేవ ఛదనస్స బహి లిత్తా. ఉల్లిత్తావలిత్తా నామ తథేవ ఛదనస్స అన్తో చ బహి చ లిత్తా.

బ్యఞ్జనం సమేతీతి ‘‘కారయమానేనా’’తి హేతుకత్తువసేన ఉద్దిట్ఠపదస్స ‘‘కారాపేన్తేనా’’తి హేతుకత్తువసేనేవ నిద్దేసస్స కతత్తా బ్యఞ్జనం సమేతి. యది ఏవం ‘‘కరోన్తో వా కారాపేన్తో వా’’తి కస్మా తస్స పదభాజనం వుత్తన్తి ఆహ ‘‘యస్మా పనా’’తిఆది. ‘‘అత్తనా విప్పకతం పరేహి పరియోసాపేతీ’’తిఆదివచనతో ‘‘కరోన్తేనపి ఇధ వుత్తనయేనేవ పటిపజ్జితబ్బ’’న్తి వుత్తం. తత్థ ఇధ వుత్తనయేనేవాతి ఇమస్మిం సిక్ఖాపదే వుత్తనయేనేవ. ఉభోపేతేతి కారకకారాపకా. కారయమానేనాతి ఇమినావ పదేన సఙ్గహితాతి కథం సఙ్గహితా. న హి కారయమానో కరోన్తో నామ హోతి, ఏవం పనేత్థ అధిప్పాయో వేదితబ్బో – యస్మా కరోన్తేనపి కారయమానేనపి ఇధ వుత్తనయేనేవ పటిపజ్జితబ్బం, తస్మా కారయమానేన ఏవం పటిపజ్జితబ్బన్తి వుత్తే పగేవ కరోన్తేనాతి ఇదం అత్థతో ఆగతమేవాతి ‘‘కారయమానేనా’’తి భగవతా వుత్తం. తతో ‘‘కారయమానేనా’’తి వుత్తే సామత్థియతో లబ్భమానోపి అత్థో తేనేవ సఙ్గహితో నామ హోతీతి. బ్యఞ్జనం విలోమితం భవేయ్యాతి యస్మా ‘‘కారయమానేనా’’తి ఇమస్స ‘‘కరోన్తేనా’’తి ఇదం పరియాయవచనం న హోతి, తస్మా కరోన్తేన వా కారాపేన్తేన వాతి పదత్థవసేన నిద్దేసే కతే బ్యఞ్జనం విరుద్ధం భవేయ్యాతి అధిప్పాయో. అత్థమత్తమేవాతి పదత్థతో సామత్థియతో చ లబ్భమానం అత్థమత్తమేవ.

ఉద్దేసోతి ఉద్దిసితబ్బో. అబ్బోహారికన్తి అప్పమాణం. ‘‘ఆయామతో చ విత్థారతో చా’’తి అవత్వా వికప్పత్థస్స వా-సద్దస్స వుత్తత్తా ఏకతోభాగేన వడ్ఢితేపి ఆపత్తియేవాతి దస్సేన్తో ‘‘యో పనా’’తిఆదిమాహ. తిహత్థాతి వడ్ఢకీహత్థేన తిహత్థా. పమాణయుత్తో మఞ్చోతి పకతివిదత్థియా నవవిదత్థిప్పమాణో మఞ్చో. పమాణికా కారేతబ్బాతి ఉక్కట్ఠప్పమాణం సన్ధాయ వుత్తత్తా ఉక్కట్ఠప్పమాణయుత్తావ కుటి అదేసితవత్థుకా న వట్టతి, పమాణతో పన ఊనతరా అదేసితవత్థుకాపి వట్టతీతి కస్సచి సన్దేహో సియాతి తంనివత్తనత్థం ‘‘పమాణతో ఊనతరమ్పీ’’తిఆది వుత్తం. తత్థ పమాణతో ఊనతరన్తి పాళియం వుత్తప్పమాణతో ఊనతరం. పచ్ఛిమేన పమాణేన చతుహత్థతో ఊనతరా కుటి నామ న హోతీతి చతుహత్థతో పట్ఠాయ కుటిలక్ఖణప్పత్తం కుటిం దస్సేతుం ‘‘చతుహత్థం పఞ్చహత్థమ్పీ’’తి వుత్తం. కలలలేపోతి కేనచి సిలేసేన కతలేపో, తమ్బమత్తికాదికలలలేపో వా. అలేపో ఏవాతి అబ్బోహారికాయేవాతి అధిప్పాయో. పిట్ఠసఙ్ఘాటో ద్వారబాహా. ఓలోకేత్వాపీతి అపలోకేత్వాపి, అపలోకనకమ్మవసేనపి కాతుం వట్టతీతి అధిప్పాయో.

౩౫౩. యథా సీహాదీనం గోచరాయ పక్కమన్తానం నిబద్ధగమనమగ్గో న వట్టతి, ఏవం హత్థీనమ్పి నిబద్ధగమనమగ్గో న వట్టతి. ఏతేసన్తి సీహాదీనం. చారిభూమీతి గోచరభూమి. న గహితాతి న వారితాతి అధిప్పాయో. ఆరోగ్యత్థాయాతి నిరుపద్దవత్థాయ. సేసానీతి పుబ్బణ్ణనిస్సితాదీని. పుబ్బణ్ణనిస్సితన్తి ఏత్థ పుబ్బణ్ణవిరుహనట్ఠానం పుబ్బణ్ణ-సద్దేన గహితం. తేనాహ – ‘‘సత్తన్నం ధఞ్ఞానం…పే… ఠిత’’న్తి. అభిహనన్తి ఏత్థాతి అబ్భాఘాతం. ‘‘వేరిఘర’’న్తి వుత్తమేవత్థం విభావేతుం ‘‘చోరానం మారణత్థాయ కత’’న్తి వుత్తం. ధమ్మగన్ధికాతి హత్థపాదాదిఛిన్దనగన్ధికా.

ఆవిజ్జితుం న సక్కా హోతీతి ఛిన్దతటాదిసమ్భవతో న సక్కా హోతి ఆవిజ్జితుం. పాచినన్తి కుటివత్థుసామన్తా చినితబ్బఅధిట్ఠానం. కిఞ్చాపి ఇధ పుబ్బపయోగసహపయోగానం అదిన్నాదానే వియ విసేసో నత్థి, తథాపి తేసం విభాగేన దస్సనం ఛిన్దిత్వా పున కాతబ్బాతి ఏత్థ కుటియా భేదనపరిచ్ఛేదదస్సనత్థం కతం. తదత్థాయాతి తచ్ఛనత్థాయ. ఏవం కతన్తి అదేసితవత్థుం పమాణాతిక్కన్తం వా కతం. దారునా కతం కుట్టం ఏత్థాతి దారుకుట్టికా, కుటి. సిలాకుట్టికన్తిఆదీసుపి ఏసేవ నయో. పణ్ణసాలన్తి బహి పణ్ణేహి ఛాదేతబ్బం ఉల్లిత్తావలిత్తం కుటిమేవ వదతి. తేనేవాహ ‘‘సభిత్తిచ్ఛదనం లిమ్పిస్సామీ’’తి.

అన్తోలేపేనేవ నిట్ఠాపేతుకామం సన్ధాయ ‘‘అన్తోలేపే వా’’తిఆది వుత్తం. బహిలేపే వాతి ఏత్థాపి ఏసేవ నయో. తస్మిం ద్వారబద్ధే వా వాతపానే వా ఠపితేతి యోజేతబ్బం. తస్సోకాసన్తి తస్స ద్వారబద్ధస్స వా వాతపానస్స వా ఓకాసం. పున వడ్ఢేత్వా వాతి పుబ్బేవ ఠపితోకాసం ఖుద్దకం చే, భేదనేన పున వడ్ఢేత్వా. లేపో న ఘటియతీతి పుబ్బే దిన్నలేపో ద్వారబద్ధేన వా వాతపానేన వా సద్ధిం న ఘటియతి, ఏకాబద్ధం హుత్వా న తిట్ఠతీతి వుత్తం హోతి. తన్తి ద్వారబద్ధం వా వాతపానం వా. పఠమమేవ సఙ్ఘాదిసేసోతి లేపకిచ్చస్స నిట్ఠితత్తా ద్వారబద్ధం వా వాతపానం వా ఠపనతో పుబ్బేయేవ సఙ్ఘాదిసేసో. అట్ఠఙ్గులమత్తేన అప్పత్తచ్ఛదనం కత్వాతి ఏత్థ ఏవం మే ఆపత్తి న సియాతి భిత్తియం వా ఛదనే వా ఏకఙ్గులమత్తమ్పి ఓకాసం లేపేన అఘటేత్వా ఠపేతి, వట్టతీతి వదన్తి. మత్తికాకుట్టమేవ మత్తికాలేపసఙ్ఖ్యం గచ్ఛతీతి ఆహ – ‘‘సచే మత్తికాయ కుట్టం కరోతి, ఛదనలేపేన సద్ధిం ఘటనే ఆపత్తీ’’తి. ఉభిన్నం అనాపత్తీతి పురిమస్స లేపస్స అఘటితత్తా దుతియస్స అత్తుద్దేసికతాసమ్భవతో ఉభిన్నం అనాపత్తి, తస్మా వినాపి వత్తసీసేన తేన అనాణత్తో తస్స కరోమీతి కరోతి, ఉభిన్నం అనాపత్తియేవ. సచే తేన ఆణత్తో కరోతి, మూలట్ఠస్సేవ ఆపత్తి.

౩౫౪. ఛత్తింస చతుక్కాని నామ ‘‘భిక్ఖు కుటిం కరోతీ’’తిఆదిమ్హి పఠమవారే అదేసితవత్థుకచతుక్కం దేసితవత్థుకచతుక్కం పమాణాతిక్కన్తచతుక్కం పమాణికచతుక్కం అదేసితవత్థుకప్పమాణాతిక్కన్తచతుక్కం దేసితవత్థుకప్పమాణికచతుక్కన్తి ఛ చతుక్కాని, ఏవం సమాదిసతివారాదీసుపి పఞ్చసూతి ఛత్తింస. ఆపత్తిభేదదస్సనత్థం వుత్తానీతి ‘‘సారమ్భే చే భిక్ఖు వత్థుస్మిం అపరిక్కమనే’’తి అవిసేసేన మాతికాయ వుత్తత్తా సారమ్భఅపరిక్కమనేసుపి సఙ్ఘాదిసేసోవ సియాతి మిచ్ఛాగాహనివత్తనత్థం సారమ్భే అపరిక్కమనే చ దుక్కటం, అదేసితవత్థుకతాయ పమాణాతిక్కన్తతాయ చ సఙ్ఘాదిసేసోతి ఏవం ఆపత్తిభేదదస్సనత్థం వుత్తాని.

౩౫౫-౩౬౧. ‘‘ద్వీహి సఙ్ఘాదిసేసేహీ’’తి వత్తబ్బే విభత్తిబ్యత్తయేన చ వచనబ్యత్తయేన చ ద్విన్నం సఙ్ఘాదిసేసేనాతి వుత్తన్తి ఆహ ‘‘ద్వీహి సఙ్ఘాదిసేసేహి…పే… అత్థో వేదితబ్బో’’తి. ‘‘అఞ్ఞస్స వా దాతబ్బా’’తి వుత్తత్తా విప్పకతం కుటిం లభిత్వా అత్తనో అత్థాయ కరోన్తస్సపి ఆదితో పట్ఠాయ అకతత్తా అనాపత్తియేవాతి వదన్తి. అపచినితబ్బాతి విద్ధంసేతబ్బా. భూమిసమం కత్వాతి కుటివత్థుసమం కత్వా.

౩౬౪. న హేత్థ లేపో ఘటియతీతి ఛదనలేపస్స అభావతో వుత్తం, విసుంయేవ అనుఞ్ఞాతత్తా పన సచేపి లేణస్స అన్తో ఉపరిభాగే చిత్తకమ్మాదికరణత్థం లేపం దేన్తి, వట్టతియేవ. లేపదానవసేన అకతా ఇట్ఠకాదిగుహా గుహా నామాతి గణ్ఠిపదేసు వుత్తం. తిణేహి వా పణ్ణేహి వా ఛాదితకుటికావ వుత్తాతి ‘‘కుక్కుటచ్ఛికగేహం వట్టతీ’’తి వత్వా ‘‘ఛదనం దణ్డకేహీ’’తిఆదినా పున తం దస్సేన్తేహి తిణపణ్ణచ్ఛదనా కుటికావ వుత్తా. ఛదనం దణ్డకేహి జాలబన్ధం కత్వాతి ఛదనం దీఘతో తిరియతో చ ఠపితదణ్డకేహి జాలం వియ బన్ధిత్వా. ఓగుమ్ఫేత్వాతి తిణాదిం విద్ధంసేత్వా. భిత్తిలేపేన సద్ధిం లేపే ఘటితేతి ఏత్థ ఉల్లిత్తావలిత్తభావస్స ఛదనం సన్ధాయ వుత్తత్తా సచేపి భిత్తిలేపేన అనత్థికో హోతి, ఛదనలేపే సమన్తతో భిత్తియా అప్పమత్తకేనపి ఘటితే భిత్తిలేపేన వినాపి ఆపత్తియేవాతి వదన్తి. ఉపచికామోచనత్థమేవ హేట్ఠా పాసాణకుట్టం కత్వా తం అలిమ్పిత్వా ఉపరి లిమ్పతి, లేపో న ఘటియతి నామ, అనాపత్తియేవాతి ఇమినా అట్ఠకథావచనేన తం న సమేతి. తత్థ కేచి వదన్తి ‘‘భిత్తిం అలిమ్పితుకామతాయ అభావతో ఛదనలేపే పాసాణకుట్టేన సద్ధిం ఘటితేపి తత్థ అనాపత్తి వుత్తా’’తి, తమ్పి న యుత్తం. ‘‘ఉపచికామోచనత్థమేవా’’తి హి వుత్తత్తా పాసాణకుట్టే పున లిమ్పితుకామతాయ అభావోయేవ విఞ్ఞాయతి, తేనేవ ‘‘తం అలిమ్పిత్వా’’తి వుత్తం. తస్మా ‘‘ఉల్లిత్తాదిభావో…పే… ఛదనమేవ సన్ధాయ వుత్తో’’తి ఇదం సతిపి భిత్తిలేపే ఛదనలేపేన వినా ఆపత్తి న హోతీతి ఛదనలేపస్స పధానభావదస్సనత్థం వుత్తం, న పన భిత్తిలేపేన వినాపి ఆపత్తి హోతీతి దస్సనత్థన్తి వదన్తి, ఇదమేవ చేత్థ యుత్తతరన్తి అమ్హాకం ఖన్తి. ఏత్థాతి తిణకుటికాయ.

ఏత్థ చ తిణకుటికాయ ఏవ సబ్బథా అనాపత్తిభావస్స దస్సనం పరివారపాళిం ఆనేత్వా తిణకుటికాయ సారమ్భాదిపచ్చయాపి అనాపత్తిభావో సుఖేన సక్కా సాధేతున్తి కతం. తిణకుటికాయ చ సబ్బథా అనాపత్తిభావే సాధితే తేనేవ నయేన లేణగుహాదీసుపి సారమ్భాదిపచ్చయాపి అనాపత్తిభావో సక్కా విఞ్ఞాతున్తి. తేనేవ ‘‘యం పనా’’తిఆది వుత్తం. తథా హి తిణకుటికాయ సారమ్భాదిపచ్చయాపి అనాపత్తిభావే సాధితే తేనేవ నయేన అఞ్ఞస్సత్థాయ కరోన్తస్సపి సారమ్భాదిపచ్చయాపి అనాపత్తిభావో అత్థతో దస్సితోయేవ హోతి. ఏవఞ్చ సతి భిక్ఖు సమాదిసిత్వా పక్కమతి ‘‘కుటిం మే కరోథా’’తి, సమాదిసతి చ దేసితవత్థుకా చ హోతు అనారమ్భా చ సపరిక్కమనా చాతి, తస్స కుటిం కరోన్తి అదేసితవత్థుకం సారమ్భం అపరిక్కమనం. ‘‘ఆపత్తి కారుకానం తిణ్ణం దుక్కటాన’’న్తి పాళియం అఞ్ఞస్సత్థాయ కరోన్తస్సపి సారమ్భాదిపచ్చయాపి దుక్కటం కస్మా వుత్తన్తి ఇమం చోదనం మనసి నిధాయ ‘‘యం పన…పే… అకరణపచ్చయా వుత్త’’న్తి ఇదం వుత్తం. అయఞ్హేత్థ అధిప్పాయో – అఞ్ఞస్సత్థాయ కరోన్తస్సపి సారమ్భాదిపచ్చయాపి అనాపత్తియేవ. ‘‘ఆపత్తి కారుకానం తిణ్ణం దుక్కటాన’’న్తి ఇదం పన అఞ్ఞస్సత్థాయ కరోన్తస్స న సారమ్భాదిపచ్చయా ఆపత్తిదస్సనత్థం వుత్తం, కిఞ్చరహి యథాసమాదిట్ఠాయ అకరణపచ్చయా ఆపత్తిదస్సనత్థన్తి. యస్మా బహూసు పోత్థకేసు సతసోధితసమ్మతే చ పురాణపోత్థకే అయమేవ పాఠక్కమో దిస్సతి, తస్మా యథాదిట్ఠపాఠానుక్కమేనేవేత్థ అత్థో పకాసితో. కత్థచి పోత్థకే పన ‘‘కుటిలక్ఖణప్పత్తమ్పి కుటిం…పే… అనాపత్తీ’’తి ఇమస్సానన్తరం ‘‘యం పనా’’తిఆదిపాఠం లిఖన్తి, ఏవఞ్చ సతి తత్థ అధిప్పాయో పాకటోయేవ. అనాపత్తీతి వత్వాతి ఉపోసథాగారఞ్చ భవిస్సతి, అహఞ్చ వసిస్సామీతిఆదీసు వాసాగారత్థాయ ఏవ అనియమితత్తా అనాపత్తీతి వత్వా.

పమాణాతిక్కన్తకుటికరణలక్ఖణా కిరియాయేవ, అదేసితవత్థుమూలికాయపి ఆపత్తియా అఙ్గం హోతి పమాణాతిక్కన్తమూలికాయపి, తదుభయం ఏకతో కత్వా ‘‘కిరియాకిరియతో’’తి వుత్తం. వత్థుం అదేసాపేత్వా పమాణయుత్తం కుటిం కరోన్తస్సపి వత్థుం దేసాపేత్వా అకిరియాయ కుటికరణకిరియాయ చ సముట్ఠానతో కిరియాకిరియతోవ సముట్ఠాతీతి వేదితబ్బం. అచిత్తకన్తి పణ్ణత్తిఅజాననచిత్తేన అచిత్తకం. ఉల్లిత్తాదీనం అఞ్ఞతరతా, హేట్ఠిమప్పమాణసమ్భవో, అదేసితవత్థుతా, పమాణాతిక్కన్తతా, అత్తుద్దేసికతా, వాసాగారతా, లేపఘట్టనాతి ఇమానేత్థ ఛ వా సత్త వా అఙ్గాని.

కుటికారసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.