సేదమోచనకథావణ్ణనా

౬౭౯. సుణతం సుణన్తానం భిక్ఖూనం పటుభావకరా వినయవినిచ్ఛయే పఞ్ఞాకోసల్లసాధికా తతోయేవ వరా ఉత్తమా. సేదమోచనగాథాయోతి అత్థపచ్చత్థికానం, సాసనపచ్చత్థికానఞ్చ విస్సజ్జేతుమసక్కుణేయ్యభావేన చిన్తయన్తస్స ఖిన్నసరీరా సేదే మోచేన్తీతి సేదమోచనా. అత్థానుగతపఞ్హా ఉపాలిత్థేరేన ఠపితా పఞ్హగాథాయో, తప్పటిబద్ధా విస్సజ్జనగాథాయో చ ఇతో పరం వక్ఖామీతి యోజనా.

౬౮౧. కబన్ధం నామ అసీసం ఉరసి జాతఅక్ఖిముఖసరీరం. యథాహ – ‘‘అసీసకం కబన్ధం, యస్స ఉరే అక్ఖీని చేవ ముఖఞ్చ హోతీ’’తి (పరి. అట్ఠ. ౪౭౯). ముఖేన కరణభూతేన. కత్వాతి సేవిత్వా.

౬౮౨. తస్స భిక్ఖునో కథం పారాజికో సియా పారాజికధమ్మో కథం సియా.

౬౮౪. కిఞ్చీతి పాదం వా పాదారహం వా పరసన్తకం. పరఞ్చ న సమాదపేతి ‘‘అముకస్స ఇత్థన్నామం భణ్డం అవహరాహీ’’తి పరం న ఆణాపేయ్య.

౬౮౫. పరస్స కిఞ్చి నాదియన్తోతి సమ్బన్ధో. ఆణత్తిఞ్చాతి చ-సద్దేన సంవిధానం, సఙ్కేతఞ్చ సఙ్గణ్హాతి.

౬౮౬. గరుకం భణ్డన్తి పాదగ్ఘనకభావేన గరుభణ్డం. ‘‘పరిక్ఖార’’న్తి ఏతస్స విసేసనం. పరస్స పరిక్ఖారన్తి పరసన్తకం యం కిఞ్చి పరిక్ఖారం.

౬౯౨. మనుస్సుత్తరికే ధమ్మేతి ఉత్తరిమనుస్సధమ్మవిసయే. కతికం కత్వానాతి ‘‘ఏవం నిసిన్నే ఏవం ఠితే ఏవం గమనే అత్థం ఆవికరోతీ’’తిఆదిం కత్వా. సమ్భావనాధిప్పాయోతి ‘‘అరహా’’తి గహేత్వా మహాసమ్భావనం కరోతీతి అధిప్పాయో హుత్వా. అతిక్కమతి చేతి తథా కతం కతికం అతిక్కమతి చే, తథారూపం నిసజ్జం వా ఠానం వా గమనం వా కరోతీతి అత్థో. చుతోతి తథారూపం నిసజ్జాదిం దిస్వా కేనచి మనుస్సజాతికేన ‘‘అరహా’’తి తఙ్ఖణే ఞాతే సో పుగ్గలో పారాజికం ఆపజ్జతి.

౬౯౩. ఏకవత్థుకా కథం భవేయ్యున్తి యోజనా.

౬౯౪. ఇత్థియాతి ఏకిస్సా ఇత్థియా. పటిపజ్జన్తోతి ఏకక్ఖణే అఞ్ఞేన పురిసేన వుత్తసాసనం వత్వా, ఇమినా చ ‘‘పటిగ్గణ్హాతి, వీమంసతీ’’తి అఙ్గద్వయస్స పురిమసిద్ధతం దీపేతి ఇమస్స పచ్చాహరణకతఞ్చ. కాయసంసగ్గం సమాపజ్జిత్వా దుట్ఠుల్లం వత్వా అత్తకామపారిచరియాయ వణ్ణం భణన్తో.

౬౯౫. యథావుత్తం వత్తం అచరిత్వాతి భగవతా వుత్తం పరివాసాదివత్తం అచరిత్వా.

౬౯౬. భిక్ఖునీహి అసాధారణసిక్ఖాపదత్తా ఆహ ‘‘నత్థి సఙ్ఘాదిసేసతా’’తి.

౬౯౭. యేన కుద్ధో పసంసితోతి ఏత్థ ‘‘నిన్దితో చా’’తి సేసో.

౬౯౮. తిత్థియానం వణ్ణమ్హి భఞ్ఞమానే యో కుజ్ఝతి, సో ఆరాధకోతి యోజనా, పరితోసితో పసంసితోతి అధిప్పాయో. తిత్థియపుబ్బో ఇమస్మిం సాసనే పబ్బజ్జం లభిత్వా తిత్థియానం వణ్ణస్మిం భఞ్ఞమానే సుత్వా సచే కుప్పతి అనత్తమనం కరోతి, ఆరాధకో సఙ్ఘారాధకో సఙ్ఘం పరితోసేన్తో హోతి, సమ్బుద్ధస్స వణ్ణస్మిం భఞ్ఞమానే యది కుజ్ఝతి, నిన్దితోతి యోజనా. ఏత్థ సమ్బుద్ధస్సాతి ఉపలక్ఖణం.

౭౦౧. గహేత్వాతి పటిగ్గహేత్వా.

౭౫౧. ‘‘న రత్తచిత్తో’’తిఆదినా పురిమానం తిణ్ణం పారాజికానం వీతిక్కమచిత్తుప్పాదమత్తస్సాపి అభావం దీపేతి. మరణాయాతి ఏత్థ ‘‘మనుస్సజాతికస్సా’’తి ఇదం పారాజికపకరణతోవ లబ్భతి. తస్సాతి కిఞ్చి దేన్తస్స. తన్తి తథా దీయమానం.

౭౫౨. ‘‘పరాజయో’’తి ఇదం అభబ్బపుగ్గలేసు సఙ్ఘభేదకస్స అన్తోగధత్తా వుత్తం. సలాకగ్గాహేనాపి సఙ్ఘం భిన్దన్తో సఙ్ఘభేదకోవ హోతి.

౭౫౩. అద్ధయోజనే యం తిణ్ణం చీవరానం అఞ్ఞతరం ఏకం చీవరం నిక్ఖిపిత్వానాతి యోజనా.

౭౫౪. సుప్పతిట్ఠితనిగ్రోధసదిసే రుక్ఖమూలకే తిచీవరం నిక్ఖిపిత్వా అద్ధయోజనే అరుణం ఉట్ఠాపేన్తస్సాతి యోజనా.

౭౫౫. కాయికా నానావత్థుకాయో సమ్బహులా ఆపత్తియో అపుబ్బం అచరిమం ఏకక్ఖణే కథం ఫుసేతి యోజనా.

౭౫౭. వాచసికా న కాయికా నానావత్థుకాయో సమ్బహులా ఆపత్తియో అపుబ్బం అచరిమం ఏకక్ఖణే కథం ఫుసేతి యోజనా.

౭౫౮. వినయనసత్థేతి వినయపిటకే. తస్స భిక్ఖుస్స.

౭౫౯. ‘‘ఇత్థియా’’తిఆదీసు సహత్థే కరణవచనం. ఇత్థియా వా పురిసేన వా పణ్డకేన వా నిమిత్తకే మేథునం న సేవన్తో న పటిసేవన్తో మేథునపచ్చయా చుతోతి యోజనా.

౭౬౦. కాయసంసగ్గోయేవ కాయసంసగ్గతా, తం ఆపన్నా. అట్ఠవత్థుకం ఛేజ్జన్తి ఏవంనామకం పారాజికం.

౭౬౨. సమయే పిట్ఠిసఞ్ఞితేతి గిమ్హానం పచ్ఛిమమాసస్స పఠమదివసతో యావ హేమన్తస్స పఠమదివసో, ఏత్థన్తరే సత్తమాసమత్తే పిట్ఠిసఞ్ఞితే సమయే. ‘‘మాతుయాపి చా’’తి వత్తబ్బే ‘‘మాతరమ్పి చా’’తి వుత్తం. సోయేవ వా పాఠో.

౭౬౪. ‘‘అవస్సుతహత్థతో హి పిణ్డం గహేత్వా’’తి ఇమినా సఙ్ఘాదిసేసస్స వత్థుమాహ, లసుణన్తి పాచిత్తియస్స వత్థుం, మనుస్సమంసన్తి థుల్లచ్చయవత్థుం, అకప్పమఞ్ఞన్తి దుక్కటవత్థుం. అకప్పమఞ్ఞన్తి ఏత్థ ‘‘మంస’’న్తి సేసో. ‘‘సబ్బే ఏకతో’’తి పదచ్ఛేదో. ఏకతోతి ఏత్థ ‘‘మద్దిత్వా’’తి సేసో, అకప్పియమంసేహి సద్ధిం ఏకతో మద్దిత్వా ఖాదతీతి అత్థో. సబ్బమేతం ‘‘గహేత్వా, మద్దిత్వా, ఖాదతీ’’తి కిరియానం కమ్మవచనం. మనుస్సమంసఞ్చాతి ఏత్థ చ-సద్దో పచ్చేకం యోజేతబ్బో హోతి. తస్సాతి భిక్ఖునియా. సఙ్ఘాదిసేసపాచిత్తియదుక్కటపాటిదేసనీయథుల్లచ్చయాని ఏకక్ఖణే హోన్తి.

౭౬౫. ‘‘పుగ్గలో ఏకో’’తి పదచ్ఛేదో. ద్వేపి చ పుణ్ణవస్సాతి పరిపుణ్ణవీసతివస్సా చ ద్వే సామణేరా. ఏకావ తేసం పన కమ్మవాచాతి తేసం ఉభిన్నం సామణేరానం ఏకేన ఆచరియేన ఏకావ ఉపసమ్పదకమ్మవాచా కతా. ఏకస్సాతి ఏకస్సాపి సామణేరస్స. కమ్మన్తి ఉపసమ్పదకమ్మం. న రూహతేతి న సమ్పజ్జతి, కిమేత్థ కారణం, వద భద్దముఖాతి అధిప్పాయో.

౭౬౬. మహిద్ధికేసూతి ద్వీసు సామణేరేసు. సచే పన ఏకో కేసగ్గమత్తమ్పి ఆకాసగో ఆకాసట్ఠో హోతి, ఆకాసగతస్సేవ కతం తం ఉపసమ్పదకమ్మం నేవ రూహతి నేవ సమ్పజ్జతి, భూమిగతస్స రూహతీతి యోజనా.

౭౬౭. ఇద్ధియా ఆకాసే ఠితేన సఙ్ఘేన భూమిగతస్స సామణేరస్స ఉపసమ్పదకమ్మం న కాతబ్బం. యది కరోతి, కుప్పతీతి యోజనా. ఇదఞ్చ సబ్బకమ్మానం సాధారణలక్ఖణం. యథాహ – ‘‘సఙ్ఘేనాపి ఆకాసే నిసీదిత్వా భూమిగతస్స కమ్మం న కాతబ్బం. సచే కరోతి, కుప్పతీ’’తి (పరి. అట్ఠ. ౪౮౧).

౭౬౮. వత్థం కప్పకతఞ్చ న హోతి, రత్తఞ్చ న హోతి, కేసకమ్బలాది అకప్పియఞ్చ హోతి, నివత్థస్స పనాపత్తి తం పన నివత్థస్స భిక్ఖునో ఆపత్తి హోతి. అనాపత్తి కథం సియా, వద భద్దముఖాతి యోజనా.

౭౬౯. ఏత్థ ఏతస్మిం అకప్పియవత్థుధారణే తన్నిమిత్తం. అచ్ఛిన్నచీవరస్స భిక్ఖునో అనాపత్తి సియాతి యోజనా. ‘‘కిఞ్చిపీ’’తిఆదినా వుత్తమేవత్థం సమత్థేతి. అస్స అచ్ఛిన్నచీవరస్స భిక్ఖుస్స అకప్పియం నామ కిఞ్చిపి చీవరం న విజ్జతి, తస్మా అనాపత్తీతి అధిప్పాయో.

౭౭౦. కుతోపి చ పురిసస్స హత్థతో భోజనస్స కిఞ్చి న గణ్హతి, భోజనతో కిఞ్చిపి సయమ్పి కస్సచి పురిసస్స న దేతి, తథాపి గరుకం వజ్జం సఙ్ఘాదిసేసాపత్తిం ఉపేతి ఆపజ్జతి, తం కథమాపజ్జతి, త్వం యది వినయే కుసలో అసి, మే మయ్హం వద ఏతం కారణం కథేహీతి యోజనా. హవేతి నిపాతమత్తం.

౭౭౧. యా పన భిక్ఖునీ అఞ్ఞాయ భిక్ఖునియా ‘‘ఇఙ్ఘ, అయ్యే, యం తే ఏసో పురిసపుగ్గలో దేతి ఖాదనీయం వా’’తిఆదినా (పాచి. ౭౦౫) సఙ్ఘాదిసేసమాతికాయ వుత్తనయేన ఉయ్యోజితా అవస్సుతమ్హా పురిసపుగ్గలా యం కిఞ్చి భోజనం ఆదాయ పటిగ్గహేత్వా సచే భుఞ్జతి, సా తథా భుఞ్జన్తీ యాయ ఉయ్యోజితా భుఞ్జతి, తస్సా ఉయ్యోజికాయ ధీరా వినయధరా పణ్డితా సఙ్ఘాదిసేసం కథయన్తి తస్సా ఉయ్యోజితాయ భోజనపరియోసానే ఉయ్యోజికాయ సఙ్ఘాదిసేసం వదన్తీతి యోజనా. యథాహ – ‘‘తస్సా హి భోజనపరియోసానే ఉయ్యోజికాయ సఙ్ఘాదిసేసో హోతీ’’తి (పరి. అట్ఠ. ౪౮౧).

౭౭౨. తం కథం యది బుజ్ఝసి జానాసి, సాధుకం బ్రూహి కథేహీతి యోజనా.

౭౭౩. నిసేవితేతి తాయ ఉయ్యోజితాయ భిక్ఖునియా తస్స పురిసపుగ్గలస్స హత్థతో పటిగ్గహితే తస్మిం దన్తపోనే పరిభుత్తే ఉయ్యోజికా లహువజ్జం ఆపజ్జతీతి అత్థో.

౭౭౫. ‘‘ఉక్ఖిత్తకో’’తి ఇమినా ఆపత్తివజ్జమాహ. యథాహ – ‘‘తేన హి సద్ధిం వినయకమ్మం నత్థి, తస్మా సో సఙ్ఘాదిసేసం ఆపజ్జిత్వా ఛాదేన్తో వజ్జం న ఫుసతీ’’తి.

౭౭౬. సప్పాణప్పాణజన్తి సప్పాణకే చ అప్పాణకే చ జాతం. నేవ జఙ్గమన్తి పాదేహి భూమియం నేవ చరన్తం. న విహఙ్గమన్తి ఆకాసే పక్ఖం పసారేత్వా న చరన్తం. ద్విజన్తి ద్వీహి పచ్చయేహి, ద్విక్ఖత్తుం వా జాతత్తా ద్విజం. కన్తన్తి మనోహరం. అకన్తన్తి అమనోహరం.

౭౭౭. సప్పాణజో సద్దో చిత్తజో వుత్తో, అప్పాణజో ఉతుజో సద్దో వుత్తో, సో పన ద్వీహేవ పచ్చయేహి జాతత్తా ‘‘ద్విజో’’తి మతోతి యోజనా.

౭౭౮. ‘‘వినయే’’తిఆదిగాథా వణ్ణితత్థాయేవ.

ఇతి ఉత్తరే లీనత్థపకాసనియా

సేదమోచనకథావణ్ణనా నిట్ఠితా.