ఏకుత్తరనయకథావణ్ణనా
౪౨౪. ఇతో పరన్తి ఇతో సముట్ఠానవినిచ్ఛయకథాయ పరం. పరన్తి ఉత్తమం. ఏకుత్తరం నయన్తి ఏకేకఅఙ్గాతిరేకతాయ ఏకుత్తరసఙ్ఖాతం ఏకకదుకాదినయం.
౪౨౫-౭. కే ఆపత్తికరా ధమ్మా…పే… కా చాదేసనగామినీతి ఏకేకపఞ్హవసేన ఉత్తానత్థోయేవ.
౪౨౮. సముట్ఠానానీతి ఆదికో విస్సజ్జనసఙ్ఖాతో ఉత్తరవాదో. తత్థ సముట్ఠానాని…పే… దీపితాతి యస్మా ఏతేసం వసేన పుగ్గలో ఆపత్తిం కరోతి ఆపజ్జతి, తస్మా ‘‘ఆపత్తికరా’’తి వుత్తా.
౪౨౯. తత్థాతి తాసు ఆపత్తీసు. లహుకాతి లహుకేన వినయకమ్మేన విసుజ్ఝనతో లహుకా. గరుకేన వినయకమ్మేన విసుజ్ఝనతో సఙ్ఘాదిసేసాపత్తి, కేనచి ఆకారేన అనాపత్తిభావం ఉపనేతుం అసక్కుణేయ్యతో పారాజికాపత్తి చ గరుకాపత్తి నామ, తా పన లహుకాసు వుత్తాసు తబ్బిపరియాయతో ఞాతుం సక్కాతి విస్సజ్జనే విసుం న వుత్తా.
౪౩౧. దుట్ఠుం కుచ్ఛితభావం పరమజేగుచ్ఛం నిన్దనీయభావం ఉలతి గచ్ఛతీతి దుట్ఠుల్లం, పారాజికసఙ్ఘాదిసేసం. తేనాహ ‘‘దువిధాపత్తి ఆదితో’’తి.
౪౩౨. పఞ్చానన్తరియసంయుత్తాతి మాతుఘాతకపితుఘాతకఅరహన్తఘాతకేహి ఆపన్నా మనుస్సవిగ్గహపారాజికాపత్తి చ లోహితుప్పాదకసఙ్ఘభేదకానం అభబ్బతాహేతుకా కాయవచీద్వారప్పవత్తా అకుసలచేతనాసఙ్ఖాతా పారాజికా చ అనన్తరమేవ అపాయుప్పత్తిహేతుతాయ ఇమే పఞ్చ అనన్తరసంయుత్తా నామ. తా పన మిచ్ఛత్తనియతేసు అన్తోగధత్తా ‘‘నియతా’’తి వుత్తా.
పరివారే (పరి. ౩౨౧) పన అఞ్ఞేపి అన్తరాయికాదీ బహూ ఏకకా దస్సితా, తే పన గన్థభీరుకజనానుగ్గహేన ఆచరియేన ఇధ న దస్సితా. అత్థికేహి పరివారేయేవ (పరి. ౩౨౧) గహేతబ్బా. ఏత్థ చ సత్తపి ఆపత్తియో సఞ్చిచ్చ వీతిక్కన్తా సగ్గన్తరాయఞ్చేవ మోక్ఖన్తరాయఞ్చ కరోన్తీతి అన్తరాయికా. అజానన్తేన వీతిక్కన్తా పన పణ్ణత్తివజ్జాపత్తి నేవ సగ్గన్తరాయం, న మోక్ఖన్తరాయం కరోతీతి అనన్తరాయికా. అన్తరాయికం ఆపన్నస్సపి దేసనాగామినిం దేసేత్వా వుట్ఠానగామినితో వుట్ఠాయ సుద్ధిపత్తస్స, సామణేరభూమియం ఠితస్స చ అవారితో సగ్గమగ్గమోక్ఖమగ్గోతి.
ఏకకకథావణ్ణనా.
౪౩౫. అద్ధవిహీనో నామ ఊనవీసతివస్సో. అఙ్గవిహీనో నామ హత్థచ్ఛిన్నాదిభేదో. వత్థువిపన్నో నామ పణ్డకో, తిరచ్ఛానగతో, ఉభతోబ్యఞ్జనకో చ. అవసేసా థేయ్యసంవాసకాదయో అట్ఠ అభబ్బట్ఠానప్పత్తా దుక్కటకారినో నామ, ఇమస్మింయేవ అత్తభావే దుక్కటేన అత్తనో కమ్మేన అభబ్బట్ఠానప్పత్తాతి అత్థో. అపరిపుణ్ణోతి అపరిపుణ్ణపత్తచీవరో. నో యాచతీతి ఉపసమ్పన్నం న యాచతి. పటిసిద్ధాతి ‘‘ద్వే పుగ్గలా న ఉపసమ్పాదేతబ్బా’’తిఆదినా (పరి. ౩౨౨) వారితా.
౪౩౬. హవేతి ఏకంసత్థే నిపాతో. లద్ధసమాపత్తిస్స భిక్ఖునో దీపితా ఆపత్తి అత్థి హవే అత్థేవ. నో లద్ధసమాపత్తిస్సాతి అలద్ధసమాపత్తిస్స దీపితా ఆపత్తి అత్థేవాతి యోజనా.
౪౩౭. భూతస్సాతి అత్తని సన్తస్స ఉత్తరిమనుస్సధమ్మస్స. అభూతారోచనాపత్తీతి చతుత్థపారాజికాపత్తి. అసమాపత్తిలాభినో నిద్దిసేతి యోజనా.
౪౩౮. ‘‘అత్థి సద్ధమ్మసంయుత్తా’’తిఆదీసు అత్థి-సద్దో పచ్చత్తేకవచనన్తేహి పచ్చేకం యోజేతబ్బో.
౪౩౯. పదసోధమ్మమూలాదీతి ఆది-సద్దేన ‘‘ఉత్తరిఛప్పఞ్చవాచాధమ్మదేసనా’’తి ఆపత్తీనం గహణం.
౪౪౦. భోగేతి పరిభోగే. ‘‘సపరిక్ఖారసంయుతా’’తి ఇదఞ్చ నిదస్సనమత్తం. ‘‘పత్తచీవరానం నిస్సజ్జనే, కిలిట్ఠచీవరానం అధోవనే, మలగ్గహితపత్తస్స అపచనే’’తి ఏవమాదికా అయుత్తపరిభోగా ఆపత్తియోపి సకపరిక్ఖారసంయుత్తాయేవ.
౪౪౧. మఞ్చపీఠాదిన్తి ఆది-సద్దేన భిసిఆదీనం గహణం. అజ్ఝోకాసత్థరేపి చాతి అజ్ఝోకాసే అత్థరే అత్థరాపనే సతి. అనాపుచ్ఛావ గమనేతి అనాపుచ్ఛిత్వా వా గమనే. వా-సద్దేన అనుద్ధరిత్వా వా అనుద్ధరాపేత్వా వా గమనం సఙ్గణ్హాతి. పరసన్తకసంయుతాతి పరపరిక్ఖారపటిబద్ధా.
౪౪౩. ‘‘సిఖరణీసీ’’తి యం వచనం సచ్చం, తం భణతో గరుకం దుట్ఠుల్లవాచాసఙ్ఘాదిసేసో సియాతి యోజనా.
౪౪౫. గరుకాపత్తీతి ఉత్తరిమనుస్సధమ్మపారాజికాపత్తి. భూతస్సారోచనేతి భూతస్స ఉత్తరిమనుస్సధమ్మస్స అనుపసమ్పన్నస్స ఆరోచనే. సచ్చం వదతోతి సచ్చం వచనం వదన్తస్స. లహుకాతి పాచిత్తియాపత్తి.
౪౪౭. వికోపేతున్తి వగ్గకరణేన వికోపేతుం. హత్థపాసం జహన్తి అన్తోసీమాయ ఏవ హత్థపాసం జహన్తో, హత్థపాసం జహిత్వా ఏకమన్తం నిసీదన్తోతి అత్థో. ఫుసేతి భూమిగతో ఫుసేయ్య.
౪౪౮. వేహాసకుటియా ఉపరి ఆహచ్చపాదకం మఞ్చం వా పీఠం వా అభినిసీదన్తో వేహాసగతో ఆపజ్జతీతి యోజనా. సచే తం భూమియం పఞ్ఞపేత్వా నిసజ్జేయ్య, న ఆపజ్జేయ్య. తేన వుత్తం ‘‘న భూమితో’’తి.
౪౪౯. పవిసన్తోతి ఆరామం పవిసన్తో. నిక్ఖమన్తి తతో ఏవ నిక్ఖమన్తో. తన్తి ఆరామం.
౪౫౦. వత్తమపూరేత్వానాతి సీసతో ఛత్తాపనయనం, పాదతో ఉపాహనాముఞ్చనవత్తం అకత్వా. నిక్ఖమన్తి బహి నిక్ఖమన్తో ఛత్తుపాహనం ధారేన్తోపి న ఆపజ్జతి.
౪౫౧. ‘‘నిక్ఖమన్తో’’తి ఇదం ‘‘నిక్ఖమ’’న్తి ఏతస్స అత్థపదం. పవిసం న చాతి యం ఆరామం సన్ధాయ గతో, తం పవిసన్తో న ఆపజ్జేయ్య.
౪౫౩. యా కాచి భిక్ఖునీ అతిగమ్భీరం ఉదకసుద్ధికం ఆదియన్తీ ఆపత్తిం ఆపజ్జతీతి యోజనా.
౪౫౭. వత్తం పనత్తనోతి యం అత్తనో నేత్థారవత్తం వుత్తం, సో తం అసమాదియన్తోవ ఆపజ్జతి నామాతి యోజనా.
౪౬౦. ఇతరస్స ఆచరియస్స, తథా సద్ధివిహారికస్స చ.
౪౬౨. దదమానోతి పారివత్తకం వినా దదమానో.
౪౬౩. ముదూతి ముదుపిట్ఠికో. ‘‘లమ్బీఆదినో’’తి పదచ్ఛేదో. ఆది-సద్దేన ‘‘హత్థేన ఉపక్కమిత్వా అసుచిం మోచేన్తస్స, ఊరునా అఙ్గజాతం పేల్లన్తస్స, అత్తానం వధిత్వా వధిత్వా రోదన్తియా భిక్ఖునియా ఆపత్తీ’’తి ఏవమాదీనం సఙ్గహో. అత్తాతి ఏత్థ నిస్సితాతి ఉత్తరపదలోపో, విభత్తిలోపో చ నిరుత్తిలక్ఖణేన దట్ఠబ్బో. సేసాతి మేథునధమ్మకాయసంసగ్గపహారదానాదీసు వుత్తాపత్తి. పరనిస్సితాతి పరం నిస్సాయ ఆపజ్జితబ్బాతి అత్థో.
౪౬౫. ‘‘న, భిక్ఖవే, ఓవాదో న గహేతబ్బో’’తి వచనతో ఓవాదం న గణ్హన్తో న పటిగ్గణ్హన్తో వజ్జతం ఆపజ్జతి నామ.
౪౭౦. అరుణుగ్గేతి అరుణుగ్గమనే. నఅరుణుగ్గమేతి అరుణుగ్గమనతో అఞ్ఞస్మిం కాలే.
౪౭౧. ఏకరత్తాతిక్కమే ఛారత్తాతిక్కమే సత్తాహాతిక్కమే దసాహాతిక్కమేతి యోజనా. ఆది-సద్దేన మాసాదీనం సఙ్గహో. వుత్తమాపత్తిన్తి సబ్బత్థ నిస్సగ్గియే పాచిత్తియాపత్తిం. ‘‘ఆపజ్జతి అరుణుగ్గమే’’తి పదచ్ఛేదో.
౪౭౩. పరసన్తకం రుక్ఖలతాదిం థేయ్యాయ ఛిన్దన్తస్స పారాజికం, ఛిన్దన్తస్స పాచిత్తిమత్తం హోతీతి ఆహ ‘‘భూతగామం ఛిన్దన్తో పారాజికఞ్చ పాచిత్తిఞ్చ ఫుసే’’తి.
౪౭౫. ఛాదేన్తో పనాతి ఏత్థ ‘‘కా ఆపత్తీ’’తి సేసో. తత్ర ఆహ ‘‘ఆపత్తిం ఛాదేన్తో నరో ఆపజ్జతీ’’తి.
అచ్ఛిన్నోతి అచ్ఛిన్నచీవరో. నచ్ఛాదేన్తోతి తిణేన వా పణ్ణేన వా సాఖాభఙ్గాదినా యేన కేనచి అత్తనో హిరికోపినం అప్పటిచ్ఛాదేన్తో. యథాహ – ‘‘తిణేన వా పణ్ణేన వా పటిచ్ఛాదేత్వా ఆగన్తబ్బం, న త్వేవ నగ్గేన ఆగన్తబ్బం. యో ఆగచ్ఛేయ్య, ఆపత్తి దుక్కటస్సా’’తి (పారా. ౫౧౭).
౪౭౬. కుసచీరాదిన్తి ఆది-సద్దేన వాకచీరఫలకచీరాదీనం తిత్థియధజానం గహణం. ధారేన్తో కోచి ఆపజ్జతీతి సేసో. తత్రాహ – ‘‘కుసచీరాదీని ధారేన్తో ధారేన్తో ఆపజ్జతీ’’తి (పరి. అట్ఠ. ౩౨౨).
౪౭౭. యం నిస్సట్ఠపత్తం ‘‘అయం తే భిక్ఖు పత్తో యావభేదనాయ ధారేతబ్బో’’తి దిన్నం, తం సక్కచ్చం అధారేన్తో చ దోసవా హోతి ఆపజ్జతి ఆపత్తిం. సచిత్తకాచిత్తకదుకస్స సఞ్ఞావిమోక్ఖదుకం యథాక్కమం పరియాయోతి ఆహ ‘‘సచిత్తకదుక’’న్తిఆది.
దుకకథావణ్ణనా.
౪౭౮. యా ఆపత్తి నాథే తిట్ఠన్తే హోతి, నో పరినిబ్బుతే, సా ఆపత్తి అత్థి. యా ఆపత్తి నాథే పరినిబ్బుతే హోతి, న తు తిట్ఠన్తే, సాపి అత్థి. యా ఆపత్తి నాథే తిట్ఠన్తేపి హోతి పరినిబ్బుతేపి, సా ఆపత్తి అత్థీతి యోజనా.
౪౭౯. సా కతమాతి ఆహ ‘‘రుహిరుప్పాదనాపత్తీ’’తిఆది. తత్థ థేరమావుసవాదేన, వదతో పరినిబ్బుతేతి ‘‘యథా ఖో పనానన్ద, ఏతరహి భిక్ఖూ అఞ్ఞమఞ్ఞం ఆవుసోవాదేన సముదాచరన్తి, న ఖో మమచ్చయేన ఏవం సముదాచరితబ్బం…పే… నవకతరేన భిక్ఖునా థేరతరో భిక్ఖు ‘భన్తే’తి వా ‘ఆయస్మా’తి వా సముదాచరితబ్బో’’తి (దీ. ని. ౨.౨౧౬) వచనతో థేరం ఆవుసోవాదేన సముదాచరణపచ్చయా ఆపత్తిం పరినిబ్బుతే భగవతి ఆపజ్జతి, నో తిట్ఠన్తేతి అత్థో.
౪౮౧. కథం కాలేయేవ ఆపత్తి సియా, న వికాలే. కథం వికాలేయేవ ఆపత్తి సియా, కాలే న సియా. కథం కాలే చేవ వికాలే చాతి ఉభయత్థ సియాతి పఞ్హే.
౪౮౨. యథాక్కమం విస్సజ్జేన్తో ఆహ ‘‘భుఞ్జతో’’తిఆది.
౪౮౩. అవసేసం పన సబ్బం ఆపత్తిం కాలవికాలేసు సబ్బదా ఆపజ్జతి, తత్థ చ సంసయో నత్థీతి యోజనా.
౪౮౪. ‘‘అత్థాపత్తి రత్తిం ఆపజ్జతి, నో దివా, అత్థాపత్తి దివా ఆపజ్జతి, నో రత్తిం, అత్థాపత్తి రత్తిఞ్చేవ ఆపజ్జతి దివా చా’’తి (పరి. ౩౨౩) వుత్తం తికం దస్సేతుమాహ ‘‘రత్తిమేవా’’తిఆది.
౪౮౬. అత్థాపత్తి దసవస్సో ఆపజ్జతి, నో ఊనదసవస్సో, సా కథం సియా. అత్థాపత్తి ఊనదసవస్సో ఆపజ్జతి, నో దసవస్సో, సా కథం హోతి. అత్థాపత్తి దసవస్సోపి ఆపజ్జతి ఊనదసవస్సోపీతి ఉభయత్థపి ఆపత్తి కథం హోతీతి యోజనా.
౪౮౭. తత్థ విస్సజ్జనమాహ ‘‘ఉపట్ఠాపేతీ’’తిఆది. ‘‘బాలో’’తి ఏతస్స హి అత్థపదం ‘‘అబ్యత్తో’’తి.
౪౮౮. ఊనదసవస్సో ఏవం ‘‘అహం పణ్డితో’’తి పరిసం గణ్హతి, తథా ఆపత్తిం ఆపజ్జతీతి యోజనా. ‘‘దసవస్సో ఊనో’’తి పదచ్ఛేదో. దసవస్సో, ఊనదసవస్సో చాతి ఉభోపేతే పరిసుపట్ఠాపనాపత్తితో అఞ్ఞం ఆపత్తిం ఆపజ్జతీతి యోజనా. ఏత్థ చ ‘‘ఆపజ్జన్తే’’తి వత్తబ్బే గాథాబన్ధవసేన న-కారలోపో.
౪౮౯. కథం కాళే ఆపత్తిం ఆపజ్జతి, న జుణ్హే, కథం జుణ్హే ఆపత్తిం ఆపజ్జతి, న కాళస్మిం, కథం కాళే చ జుణ్హే చాతి ఉభయత్థపి ఆపజ్జతీతి యోజనా.
౪౯౦. విస్సజ్జనమాహ ‘‘వస్స’’న్తిఆది. ‘‘ఆపజ్జతే అప్పవారేన్తో’’తి పదచ్ఛేదో. జుణ్హేతి పురిమపక్ఖే. కాళకేతి అపరపక్ఖే.
౪౯౧. అవిపత్తినాతి చతుబ్బిధవిపత్తిరహితత్తా అవిపత్తినా భగవతా పఞ్ఞత్తం. అవసేసన్తి వస్సం అనుపగమనాపత్తియా చ పవారణాపత్తియా చ అవసేసం సబ్బం ఆపత్తిం.
౪౯౨. వస్సూపగమనం కాళే కప్పతి, జుణ్హే నో కప్పతి, పవారణా జుణ్హే కప్పతి, కాళే నో కప్పతి, సేసం అనుఞ్ఞాతం సబ్బం సఙ్ఘకిచ్చం కాళే చ జుణ్హే చాతి ఉభయత్థపి కప్పతీతి యోజనా.
౪౯౩. అత్థాపత్తి హేమన్తే హోతి, ఇతరఉతుద్వయే గిమ్హానవస్సానసఙ్ఖాతే న హోతి, అత్థాపత్తి గిమ్హేయేవ హోతి, న సేసేసు వస్సానహేమన్తసఙ్ఖాతేసు, అత్థాపత్తి వస్సే హోతి, నో ఇతరద్వయే హేమన్తగిమ్హసఙ్ఖాతేతి యోజనా.
౪౯౪-౬. సా తివిధాపి ఆపత్తి కతమాతి ఆహ ‘‘దినే పాటిపదక్ఖాతే’’తిఆది. తత్థ దినే…పే… పుణ్ణమాసియాతి అపరకత్తికపుణ్ణమాసియా కాళపక్ఖపాటిపదదివసే పచ్చుద్ధరిత్వా వికప్పేత్వా ఠపితం పన తం వస్ససాటికచీవరం సచే హేమన్తే నివాసేతి, హేమన్తే ఆపజ్జతీతి యోజనా.
పచ్ఛిమేతి ఏత్థ సామివచనప్పసఙ్గే భుమ్మం. పచ్ఛిమస్స కత్తికస్స యస్మిం పుణ్ణమే దివసే వస్సికసాటికచీవరం పచ్చుద్ధరితబ్బం, తస్మిం దివసే తం అపచ్చుద్ధరిత్వావ పాటిపదే అరుణం ఉట్ఠాపేన్తో అపచ్చుద్ధరణపచ్చయా ఆపత్తి హేమన్తేయేవ ఆపజ్జతి, ఇతరే గిమ్హానవస్సానఉతుద్వయే న ఆపజ్జతీతి కురున్దట్ఠకథాయం (పరి. అట్ఠ. ౩౨౩) నిద్దిట్ఠన్తి యోజనా. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, వస్సికసాటికం వస్సానం చతుమాసం అధిట్ఠాతుం, తతో పరం వికప్పేతు’’న్తి (మహావ. ౩౫౮) వుత్తపాళియా కురున్దట్ఠకథావచనస్స అవిరుజ్ఝనతో ‘‘తమ్పి సువుత్త’’న్తి (పరి. అట్ఠ. ౩౨౩) సమన్తపాసాదికాయ వుత్తత్తా ‘‘హేమన్తే ఆపజ్జతీ’’తి వచనస్స ఉభయమ్పి అత్థో హోతీతి గహేతబ్బం.
౪౯౭. గిమ్హానమాసానం సమ్బన్ధిని గిమ్హికే ఉతుమ్హి. మాసతో అతిరేకో అతిరేకమాసోతి కత్వా అతిరేకమాసో కాలో సేసోతి వత్తబ్బే కాలే. పరియేసన్తోతి అఞ్ఞాతికఅప్పవారితట్ఠానతో సతుప్పాదకరణేన వస్సికసాటికం పరియేసన్తో చ అతిరేకమాసో సేసోతి కత్వా నివాసేన్తో చ గిమ్హే ఆపత్తిం ఆపజ్జతి. ‘‘న తు ఏవ ఇతరఉతుద్వయే’’తి పదచ్ఛేదో. గిమ్హే పరియేసన్తో పురిమమాసత్తయే ఆపజ్జతీతి కత్వా నివాసేన్తో అడ్ఢమాసాధికే గిమ్హమాసత్తయే ఆపజ్జతి. నిస్సన్దేహే ‘‘గిమ్హానం పచ్ఛిమమాసతో పురిమేసు సత్తసు మాసేసూ’’తి వుత్తం, తదయుత్తం ‘‘గిమ్హానేయేవ ఆపజ్జతీ’’తి గిమ్హాపత్తియా దస్సితత్తా, ‘‘ఇతరఉతుద్వయే’’తి పటిసిద్ధత్తా చ. ఏత్థ చ గాథాయ పరియేసనాపత్తియాయేవ దస్సనం నిదస్సనమత్తన్తి కత్వా నివాసనాపత్తియా చ గిమ్హేయేవ సమ్భవోతి సాపి దస్సితా.
౪౯౮. ఇధ పన ఇమస్మిం సాసనే యో భిక్ఖు వస్సికసాటికచీవరే విజ్జమానే నగ్గో కాయం ఓవస్సాపేతి, సో హవే ఏకంసేన వస్సే వస్సానఉతుమ్హి ఆపజ్జతీతి యోజనా.
౪౯౯. ‘‘అత్థాపత్తి సఙ్ఘో ఆపజ్జతి, న గణో న పుగ్గలో, అత్థాపత్తి గణో ఆపజ్జతి, న సఙ్ఘో న పుగ్గలో, అత్థాపత్తి పుగ్గలో ఆపజ్జతి, న సఙ్ఘో న గణో’’తి (పరి. ౩౨౩) వుత్తత్తికం దస్సేతుమాహ ‘‘ఆపజ్జతి హి సఙ్ఘోవా’’తిఆది.
౫౦౦. కథమాపజ్జతీతి ఆహ ‘‘అధిట్ఠాన’’న్తిఆది. అధిట్ఠానన్తి అధిట్ఠానుపోసథం కరోన్తో పారిసుద్ధిఉపోసథం వాతి సమ్బన్ధో. ఇధ అత్తనో యథాపత్తముపోసథం అకత్వా అపత్తఉపోసథకరణం ఆపజ్జితబ్బాపత్తిదస్సనస్స అధిప్పేతత్తా, అత్తకరణదోసస్స విసుం విసుం వక్ఖమానత్తా చ న గణో న చ పుగ్గలోతి ఏత్థ అధిట్ఠానం కరోన్తో పుగ్గలో చ పారిసుద్ధిం కరోన్తో గణో చ నాపజ్జతీతి యథాలాభయోజనా కాతబ్బా. యథాక్కమం యోజనం కరోమీతి విపరియాయవికప్పో న కాతబ్బో. ఏవముపరిపి విపరియాయవిపక్ఖం కత్వా యథాలాభయోజనావ కాతబ్బా.
౫౦౧. ‘‘ఉపోసథ’’న్తి ఇదం ‘‘సుత్తుద్దేసమధిట్ఠాన’’న్తి పదేహి పచ్చేకం యోజేతబ్బం.
౫౦౨. సుత్తుద్దేసం కరోన్తో వాతి ఏత్థ వా-సద్దేన పారిసుద్ధిం గణ్హాతి. సుత్తుద్దేసం, పారిసుద్ధిం వా ఉపోసథం కరోన్తో పుగ్గలో ఆపత్తిం ఆపజ్జతి, సుత్తుద్దేసం కరోన్తో సఙ్ఘో చ నాపజ్జతి, పారిసుద్ధిం కరోన్తో గణో చ న ఆపజ్జతీతి యోజనా.
౫౦౩. కథం పన గిలానోవ ఆపత్తిం ఆపజ్జతి, న అగిలానో, కథం అగిలానోవ ఆపత్తిం ఆపజ్జతి, నో గిలానో, కథం గిలానో చ అగిలానో చ ఉభోపి ఆపజ్జన్తీతి యోజనా.
౫౦౪. యో పన అకల్లకో గిలానో అఞ్ఞేన పన భేసజ్జేన అత్థే సతి తదఞ్ఞం తతో అఞ్ఞం భేసజ్జం విఞ్ఞాపేతి, సో ఆపజ్జతి పాచిత్తియాపత్తిన్తి యోజనా.
౫౦౫. భేసజ్జేన అత్థే అవిజ్జమానేపి సచే భేసజ్జం విఞ్ఞాపేతి, అగిలానోవ విఞ్ఞత్తిపచ్చయా ఆపత్తిం ఆపజ్జతి. సేసం పన ఆపత్తిం గిలానఅగిలానా ఉభోపి ఆపజ్జన్తి.
౫౦౬. అత్థాపత్తి అన్తోవ ఆపజ్జతి, న బహిద్ధా, తథా అత్థాపత్తి బహి ఏవ ఆపజ్జతి, న అన్తో, అత్థాపత్తి అన్తో, బహిద్ధాతి ఉభయత్థపి ఆపజ్జతీతి యోజనా.
౫౦౭. కేవలం అన్తోయేవ ఆపజ్జతీతి యోజనా.
౫౦౮. మఞ్చాదిన్తి సఙ్ఘికమఞ్చాదిం.
౫౦౯. ‘‘అన్తోసీమాయ ఏవ ఆపత్తి’’న్తి పదచ్ఛేదో. కథం అన్తోసీమాయ ఏవ ఆపత్తిం ఆపజ్జతి, నేవ బహిసీమాయ ఆపత్తిం ఆపజ్జతి, కథం బహిసీమాయ ఏవ ఆపత్తిం ఆపజ్జతి, నో అన్తోసీమాయ ఆపత్తిం ఆపజ్జతి, కథం అన్తోసీమాయ చ బహిసీమాయ చాతి ఉభయత్థపి ఆపజ్జతీతి యోజనా.
౫౧౦. సఛత్తుపాహనో భిక్ఖూతి ఛత్తుపాహనసహితో ఆగన్తుకో భిక్ఖు. పవిసన్తో తపోధనోతి ఆగన్తుకవత్తం అదస్సేత్వా సఙ్ఘారామం పవిసన్తో.
౫౧౧. ‘‘ఉపచారస్స అతిక్కమే’’తి పదచ్ఛేదో.
౫౧౨. సేసం సబ్బం ఆపత్తిం అన్తోసీమాయ చ బహిసీమాయ చ ఆపజ్జతీతి యోజనా. ఏత్థ చ కిఞ్చాపి వస్సచ్ఛేదాపత్తిం బహిసీమాగతో ఆపజ్జతి, భిక్ఖునీఆరామపవేసనాపత్తిం అన్తోసీమాయ ఆపజ్జతి, తదుభయం పన ఆగన్తుకగమికవత్తభేదాపత్తీహి ఏకపరిచ్ఛేదన్తి ఉపలక్ఖణతో ఏతేనేవ విఞ్ఞాయతీతి విసుం న వుత్తన్తి గహేతబ్బం. ఏవం సబ్బత్థ ఈదిసేసు ఠానేసు వినిచ్ఛయో వేదితబ్బో.
తికకథావణ్ణనా.
౫౧౫. వచీద్వారికమాపత్తిన్తి ముసావాదపేసుఞ్ఞహరణాదివసేన వచీద్వారే ఆపజ్జితబ్బాపత్తిం. పరవాచాయ సుజ్ఝతీతి సఙ్ఘమజ్ఝే ఏకవాచికాయ తిణవత్థారకకమ్మవాచాయ సుజ్ఝతి.
౫౧౬. వజ్జమేవ వజ్జతా, తం, పాచిత్తియన్తి అత్థో.
౫౧౮-౯. తం దేసేత్వా విసుజ్ఝన్తోతి తం దేసేత్వా విసుద్ధో హోన్తో. యావతతియకం పనాతి యావతతియేన సమనుభాసనకమ్మేన ఆపన్నం సఙ్ఘాదిసేసాపత్తిం పన. పరివాసాదీతి ఆది-సద్దేన మానత్తమూలాయపటికస్సనఅబ్భానాని గహితాని.
౫౨౨. కాయద్వారికమాపత్తిన్తి కాయద్వారేన ఆపజ్జితబ్బం పహారదానాదిఆపత్తిం.
౫౨౩. కాయేనేవ విసుజ్ఝతీతి తిణవత్థారకం గన్త్వా కాయసామగ్గిం దేన్తో విసుజ్ఝతి.
౫౨౬. యో సుత్తో ఆపత్తిం ఆపజ్జతి, సో కథం పటిబుద్ధో విసుజ్ఝతి. యో పటిబుద్ధోవ ఆపన్నో, సో కథం సుత్తో సుజ్ఝతీతి యోజనా.
౫౨౮. సగారసేయ్యకాదిన్తి మాతుగామేన సహసేయ్యాదిఆపత్తిం.
౫౨౯. జగ్గన్తోతి జాగరన్తో నిద్దం వినోదేన్తో.
౫౩౧. పటిబుద్ధోతి అనిద్దాయన్తో.
౫౩౨. అచిత్తోతి ‘‘సిక్ఖాపదం వీతిక్కమిస్సామీ’’తి చిత్తా భావేన అచిత్తో.
౫౩౫. సచిత్తకాపత్తిన్తి వికాలభోజనాదిఆపత్తిం. తిణవత్థారే సయన్తో నిద్దాయన్తో తిణవత్థారకకమ్మే కరియమానే ‘‘ఇమినాహం కమ్మేన ఆపత్తితో వుట్ఠామీ’’తి చిత్తరహితో వుట్ఠహన్తో అచిత్తకో విసుజ్ఝతి.
౫౩౬. పచ్ఛిమం తు పదద్వయన్తి –
‘‘ఆపజ్జిత్వా అచిత్తోవ, అచిత్తోవ విసుజ్ఝతి;
ఆపజ్జిత్వా సచిత్తోవ, సచిత్తోవ విసుజ్ఝతీ’’తి. –
పదద్వయం. అమిస్సేత్వాతి అచిత్తసచిత్తపదేహి ఏవమేవ మిస్సం అకత్వా. ఏత్థాతి పురిమపదద్వయే. వుత్తానుసారేనాతి వుత్తనయానుసారేన.
౫౩౯. కమ్మతోతి సమనుభాసనకమ్మతో.
౫౪౦. ఆపజ్జిత్వా అకమ్మతోతి సమనుభాసనకమ్మం వినావ ఆపజ్జిత్వా.
౫౪౧. సమనుభాసనే ఆపజ్జితబ్బం సఙ్ఘాదిసేసాపత్తిం సమనుభాసనమాహ కారణూపచారేన.
౫౪౨. అవసేసన్తి ముసావాదపాచిత్తియాదికం.
౫౪౩. విసుజ్ఝతి అసమ్ముఖాతి సఙ్ఘస్స అసమ్ముఖా విసుజ్ఝతి. ఇదఞ్చ సమ్ముఖావినయేన చేవ పటిఞ్ఞాతకరణేన చ సమేన్తం ఆపత్తాధికరణం సన్ధాయ వుత్తం. తత్థ పుగ్గలసమ్ముఖతాయ సబ్భావేపి సఙ్ఘస్స అసమ్ముఖతాయ ఆపజ్జతి వా విసుజ్ఝతి వాతి ‘‘అసమ్ముఖా’’తి వుత్తం.
౫౫౧. ‘‘అచిత్తకచతుక్కం అజానన్తచతుక్క’’న్తి కుసలత్తికఫస్సపఞ్చకాదివోహారో వియ ఆదిపదవసేన వుత్తో.
౫౫౨-౩. అత్థాపత్తి ఆగన్తుకో ఆపజ్జతి, న చేతరో ఆవాసికో ఆపజ్జతి, అత్థాపత్తి ఆవాసికోవ ఆపజ్జతి, న చేతరో ఆగన్తుకో ఆపజ్జతి, అత్థాపత్తి ఆగన్తుకో చ ఆవాసికో చ తే ఉభోపి ఆపజ్జన్తి, ఉభో సేసం న ఆపజ్జన్తి అత్థీతి యోజనా.
౫౫౫. ఇతరోతి ఆవాసికో. ఆవాసవత్తన్తి ఆవాసికేన ఆగన్తుకస్స కాతబ్బవత్తం. ఆవాసీతి ఆవాసికో.
౫౫౬. న చేవాగన్తుకోతి తం ఆవాసికవత్తం అకరోన్తో ఆగన్తుకో న చేవ ఆపజ్జతి. సేసం కాయవచీద్వారికం ఆపత్తిం. ఉభోపి ఆగన్తుకఆవాసికా. భిక్ఖుభిక్ఖునీనం అసాధారణం ఆపత్తిం న ఆపజ్జన్తి.
౫౫౭. వత్థునానత్తతాతి వీతిక్కమనానత్తతా. ఆపత్తినానత్తతాతి పారాజికాదీనం సత్తన్నం ఆపత్తిక్ఖన్ధానం అఞ్ఞమఞ్ఞనానత్తతా.
౫౬౩. ‘‘పారాజికానం…పే… నానభావో’’తి ఇదం నిదస్సనమత్తం సఙ్ఘాదిసేసానం అనియతాదీహి వత్థునానతాయ చేవ ఆపత్తినానతాయ చ లబ్భమానత్తా.
౫౬౫. అయమేవ వినిచ్ఛయోతి న కేవలం పారాజికాపత్తీసుయేవ సాధారణాపత్తియో ఏకతో చ విసుఞ్చ ఆపజ్జన్తానం యథావుత్తవినిచ్ఛయో, అథ ఖో అవసేససాధారణాపత్తియోపి వుత్తనయేన ఆపజ్జతి, అయమేవ వినిచ్ఛయో యోజేతబ్బో.
౫౭౭. ఆదియన్తో గణ్హన్తో. పయోజేన్తోతి గణ్హాపేన్తో.
౫౭౯. ఊనకం పాదం…పే… లహుం ఫుసేతి థుల్లచ్చయం, దుక్కటఞ్చ సన్ధాయాహ.
౫౮౦. ఏతేనేవ ఉపాయేన, సేసకమ్పి పదత్తయన్తి యో అయం పఠమవినిచ్ఛయే వుత్తనయో, ఏతేనేవ నయేన ఊనపాదం ఆదియన్తో లహుకాపత్తిం ఆపజ్జతి, పాదం వా అతిరేకపాదం వా గహణత్థం ఆణాపేన్తో గరుం పారాజికాపత్తిం ఆపజ్జతి, పాదం వా అతిరేకపాదం వా గణ్హన్తో చ గహణత్థాయ ఆణాపేన్తో చ గరుకే పారాజికాపత్తియంయేవ తిట్ఠతి, ఊనపాదం గణ్హన్తో చ గహణత్థాయ ఆణాపేన్తో చ లహుకే థుల్లచ్చయే, దుక్కటే వా తిట్ఠతీతి ఏవం సేసకమ్పి ఇమం పదత్తయం. అత్థసమ్భవతోయేవాతి యథావుత్తస్స అత్థస్స సమ్భవవసేనేవ.
౫౮౧-౨. కథం కాలేయేవ ఆపత్తి సియా, నో వికాలే, వికాలేయేవ ఆపత్తి సియా, న చ కాలే, అత్థాపత్తి కాలే చ పకాసితా వికాలే చ, అత్థాపత్తి నేవ కాలే చ పకాసితా నేవ వికాలే చాతి యోజనా.
౫౮౬-౭. కాలే పటిగ్గహితం కిం కాలే కప్పతి వికాలే తు నో కప్పతి, వికాలే గహితం కిం వికాలే కప్పతి, నో కాలే కప్పతి, కాలే చ వికాలే చ పటిగ్గహితం కిం నామ కాలే చ వికాలే చ కప్పతి, కాలే చ వికాలే చ పటిగ్గహితం కిం నామ కాలే చ వికాలే చ న కప్పతి, వద భద్రముఖాతి యోజనా.
౫౮౯. వికాలేయేవ కప్పతి, అపరజ్జు కాలేపి న కప్పతీతి యోజనా.
౫౯౨. కులదూసనకమ్మాదిన్తి ఆది-సద్దేన అభూతారోచనరూపియసంవోహారవిఞ్ఞత్తికుహనాదీనం సఙ్గహో.
౫౯౩-౪. కతమా ఆపత్తి పచ్చన్తిమేసు దేసేసు ఆపజ్జతి, న మజ్ఝిమే, కతమా ఆపత్తి మజ్ఝిమే పన దేసస్మిం ఆపజ్జతి, న చ పచ్చన్తిమేసు, కతమా ఆపత్తి పచ్చన్తిమేసు చేవ దేసేసు ఆపజ్జతి మజ్ఝిమే చ, కతమా ఆపత్తి పచ్చన్తిమేసు చేవ దేసేసు న ఆపజ్జతి న మజ్ఝిమే చాతి యోజనా.
౫౯౬. ‘‘సో గుణఙ్గుణుపాహన’’న్తి పదచ్ఛేదో. సో భిక్ఖూతి అత్థో.
౫౯౯. ఏవం ‘‘ఆపజ్జతి, నాపజ్జతీ’’తి పదవసేన పచ్చన్తిమచతుక్కం దస్సేత్వా ‘‘నేవ కప్పతి, న కప్పతీ’’తి పదవసేన దస్సేతుమాహ ‘‘పచ్చన్తిమేసూ’’తిఆది.
౬౦౧. వుత్తన్తి ‘‘గణేన పఞ్చవగ్గేనా’’తిఆదిగాథాయ హేట్ఠా వుత్తం.
౬౦౩. ఏవం వత్తున్తి ‘‘న కప్పతీ’’తి వత్తుం. పఞ్చలోణాదికన్తి ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, లోణానీ’’తిఆది.
౬౦౮. అనుఞ్ఞాతట్ఠానస్స అన్తో నో ఆపజ్జతి, తం అతిక్కమన్తో బహియేవ చ ఆపజ్జతీతి యోజనా.
౬౧౨. సేక్ఖపఞ్ఞత్తీతి సేఖియపఞ్ఞత్తి.
౬౧౩. అగణాతి అదుతియా. ఏత్థ హి ఏకాపి గణో నామ.
౬౧౪. ఉభయత్థపి అసాధారణమాపత్తిన్తి భిక్ఖునీనం నియతాపఞ్ఞత్తి వేదితబ్బా.
౬౧౬. గిలానో చ నాపజ్జతి, అగిలానో చ నాపజ్జతీతి ఏవం ఉభోపి నాపజ్జన్తీతి యోజనా. తికాదీసు దస్సితానం పదానం చతుక్కాదిదస్సనవసేన పునప్పునం గహణం.
౬౧౮. ‘‘ఆపజ్జతి అగిలానోవా’’తి పదచ్ఛేదో.
చతుక్కకథావణ్ణనా.
౬౨౦. ‘‘గరుథుల్లచ్చయ’’న్తి వత్తబ్బే ‘‘గరు’’న్తి నిగ్గహీతాగమో.
౬౨౧. పఞ్చ కథినానిసంసా హేట్ఠా వుత్తాయేవ.
౬౨౬. అగ్గిసత్థనఖక్కన్తన్తి అగ్గిసత్థనఖేహి అక్కన్తం ఫుట్ఠం, పహటన్తి అత్థో. అబీజన్తి నోబీజం. ఉబ్బట్టబీజకన్తి నిబ్బట్టబీజకం.
౬౨౮. పవారణాపీతి పటిక్ఖేపపవారణాపి. ఓదనాదీహీతి ఆది-సద్దేన సత్తుకుమ్మాసమచ్ఛమంసానం గహణం. కాయాదిగహణేనాతి కాయేన వా కాయపటిబద్ధేన వా గహణేన. ‘‘దాతుకామాభిహారో చ, హత్థపాసేరణక్ఖమ’’న్తి ఇమేహి చతూహి అఙ్గేహి సద్ధిం తేసం ద్విన్నమేకం గహేత్వా పటిగ్గహణా పఞ్చేవ హోన్తి.
౬౨౯-౩౦. వినయఞ్ఞుకస్మిన్తి వినయధరే పుగ్గలే. సకఞ్చ సీలన్తి అత్తనో పాతిమోక్ఖసంవరసీలఞ్చ. సురక్ఖితం హోతీతి ఆపత్తానాపత్తికప్పియాకప్పియానం విజానన్తతాయ అసేవితబ్బం పహాయ సేవితబ్బంయేవ సేవనవసేన సుట్ఠు రక్ఖితం హోతి. కుక్కుచ్చమఞ్ఞస్స నిరాకరోతీతి అఞ్ఞస్స సబ్రహ్మచారినో కప్పియాకప్పియవిసయే ఉప్పన్నం కుక్కుచ్చం నివారేతి. విసారదో భాసతి సఙ్ఘమజ్ఝేతి కప్పియాకప్పియానం వినిచ్ఛయకథాయ ఉప్పన్నాయ నిరాసఙ్కో నిబ్భయో వోహరతి. వేరిభిక్ఖూతి అత్తపచ్చత్థికే పుగ్గలే. ధమ్మస్స చేవ ఠితియా పవత్తోతి ‘‘వినయో నామ సాసనస్స ఆయు, వినయే ఠితే సాసనం ఠితం హోతీ’’తి (పారా. అట్ఠ. ౧.పఠమమహాసఙ్గీతికథా; దీ. ని. అట్ఠ. ౧.పఠమమహాసఙ్గీతికథా; ఖు. పా. అట్ఠ. ౫.మఙ్గలసుత్తవణ్ణనా; థేరగా. అట్ఠ. ౧.౨౫౧) వచనతో సద్ధమ్మట్ఠితియా పటిపన్నో హోతి. తస్మా కారణా. తత్థ వినయఞ్ఞుభావే. ధీరో పఞ్ఞవా భిక్ఖు.
పఞ్చకకథావణ్ణనా.
౬౩౧-౨. ఛళభిఞ్ఞేనాతి ఛ అభిఞ్ఞా ఏతస్సాతి ఛళభిఞ్ఞో, తేన. అతిక్కన్తపమాణం మఞ్చపీఠం, అతిక్కన్తపమాణం నిసీదనఞ్చ తథా అతిక్కన్తపమాణం కణ్డుప్పటిచ్ఛాదివస్ససాటికచీవరఞ్చ సుగతస్స చీవరే పమాణికచీవరన్తి ఛ.
౬౩౩-౪. అఞ్ఞాణఞ్చ కుక్కుచ్చఞ్చ అఞ్ఞాణకుక్కుచ్చా, తేహి, అఞ్ఞాణతాయ చేవ కుక్కుచ్చపకతతాయ చాతి వుత్తం హోతి. విపరీతాయ సఞ్ఞాయ కప్పియే అకప్పియసఞ్ఞాయ, అకప్పియే కప్పియసఞ్ఞాయ.
తత్థ కథం అలజ్జితాయ ఆపజ్జతి? అకప్పియభావం జానన్తోయేవ మద్దిత్వా వీతిక్కమం కరోతి (కఙ్ఖా. అట్ఠ. నిదానవణ్ణనా). వుత్తమ్పి చేతం –
‘‘సఞ్చిచ్చ ఆపత్తిం ఆపజ్జతి;
ఆపత్తిం పరిగూహతి;
అగతిగమనఞ్చ గచ్ఛతి;
ఏదిసో వుచ్చతి అలజ్జీ పుగ్గలో’’తి. (పరి. ౩౫౯);
కథం అఞ్ఞాణతాయ ఆపజ్జతి? అఞ్ఞాణపుగ్గలో మన్దో మోమూహో కత్తబ్బాకత్తబ్బం అజానన్తో అకత్తబ్బం కరోతి, కత్తబ్బం విరాధేతి. ఏవం అఞ్ఞాణతాయ ఆపజ్జతి.
కథం కుక్కుచ్చపకతతాయ ఆపజ్జతి? కప్పియాకప్పియం నిస్సాయ కుక్కుచ్చే ఉప్పన్నే వినయధరం పుచ్ఛిత్వా కప్పియం చే, కత్తబ్బం సియా, అకప్పియం చే, న కత్తబ్బం, అయం పన ‘‘వట్టతీ’’తి మద్దిత్వా వీతిక్కమతియేవ. ఏవం కుక్కుచ్చపకతతాయ ఆపజ్జతి.
కథం కప్పియే అకప్పియసఞ్ఞాయ ఆపజ్జతి? సూకరమంసం ‘‘అచ్ఛమంస’’న్తి ఖాదతి, కాలే వికాలసఞ్ఞాయ భుఞ్జతి. ఏవం కప్పియే అకప్పియసఞ్ఞాయ ఆపజ్జతి.
కథం అకప్పియే కప్పియసఞ్ఞాయ ఆపజ్జతి? అచ్ఛమంసం ‘‘సూకరమంస’’న్తి ఖాదతి, వికాలే కాలసఞ్ఞాయ భుఞ్జతి. ఏవం అకప్పియే కప్పియసఞ్ఞాయ ఆపజ్జతి.
కథం సతిసమ్మోసాయ ఆపజ్జతి? సహసేయ్యచీవరవిప్పవాసాదీని సతిసమ్మోసాయ ఆపజ్జతి.
౬౩౫-౮. ‘‘భిక్ఖునా ఉపట్ఠపేతబ్బో’’తి పదచ్ఛేదో. ధమ్మచక్ఖునాతి పాతిమోక్ఖసంవరసీలసఙ్ఖాతో పటిపత్తిధమ్మోవ చక్ఖు ఏతస్సాతి ధమ్మచక్ఖు, తేన ఛహి అఙ్గేహి యుత్తేన ధమ్మచక్ఖునా పన భిక్ఖునా ఉపసమ్పాదనా కాతబ్బా, నిస్సయో చేవ దాతబ్బో, సామణేరో ఉపట్ఠాపేతబ్బోతి యోజనా. ఆపత్తిం జానాతి, అనాపత్తిం జానాతి, గరుం ఆపత్తిం జానాతి, లహుం ఆపత్తిం జానాతీతి యోజనా. అస్స భిక్ఖునో ఉభయాని పాతిమోక్ఖాని విత్థారా స్వాగతాని భవన్తి, అత్థతో సువిభత్తాని భవన్తి, సుత్తసో అనుబ్యఞ్జనసో సువినిచ్ఛితాని భవన్తి, దసవస్సో వా హోతి, అతిరేకదసవస్సో వాతి యోజనా.
ఛక్కకథావణ్ణనా.
౬౩౯. సత్త సామీచియో వుత్తాతి ‘‘సో చ భిక్ఖు అనబ్భితో, తే చ భిక్ఖూ గారయ్హా, అయం తత్థ సామీచి, యుఞ్జన్తాయస్మన్తో సకం, మా వో సకం వినస్సాతి అయం తత్థ సామీచి, అయం తే భిక్ఖు పత్తో యావ భేదనాయ ధారేతబ్బోతి, అయం తత్థ సామీచి, తతో నీహరిత్వా భిక్ఖూహి సద్ధిం సంవిభజితబ్బం, అయం తత్థ సామీచి, అఞ్ఞాతబ్బం పరిపుచ్ఛితబ్బం పరిపఞ్హితబ్బం, అయం తత్థ సామీచి, యస్స భవిస్సతి, సో హరిస్సతీతి, అయం తత్థ సామీచీ’’తి ఛ సామీచియో భిక్ఖుపాతిమోక్ఖేవుత్తా, ‘‘సా చ భిక్ఖునీ అనబ్భితా, తా చ భిక్ఖునియో గారయ్హా, అయం తత్థ సామీచీ’’తి భిక్ఖునిపాతిమోక్ఖే వుత్తాయ సద్ధిం సత్త సామీచియో వుత్తా. సత్తేవ సమథాపి చాతి సమ్ముఖావినయాదిసమథాపి సత్తేవ వుత్తా. పఞ్ఞత్తాపత్తియో సత్తాతి పారాజికాదయో పఞ్ఞత్తాపత్తియో సత్త వుత్తా. సత్తబోజ్ఝఙ్గదస్సినాతి సతిసమ్బోజ్ఝఙ్గాదయో సత్త బోజ్ఝఙ్గే యాథావతో పస్సన్తేన భగవతా.
సత్తకకథావణ్ణనా.
౬౪౦-౧. ఇధ కులదూసకో భిక్ఖు ఆజీవస్సేవ కారణా పుప్ఫేన, ఫలేన, చుణ్ణేన, మత్తికాయ, దన్తకట్ఠేహి, వేళుయా, వేజ్జికాయ, జఙ్ఘపేసనికేనాతి ఇమేహి అట్ఠహి ఆకారేహి కులాని దూసేతీతి యోజనా. ‘‘పుప్ఫేనా’’తిఆదినా పుప్ఫాదినా దానమేవ ఉపలక్ఖణతో దస్సేతి. పుప్ఫేనాతి పుప్ఫదానేనాతి అత్థో గహేతబ్బో. పుప్ఫదానాదయో కులదూసనే వుత్తా.
౬౪౨-౫. ‘‘అట్ఠధానతిరిత్తాపి, అతిరిత్తాపి అట్ఠధా’’తిద్వీసు అట్ఠకేసు అట్ఠ అనతిరిత్తే తావ దస్సేతుమాహ ‘‘అకప్పియకతఞ్చేవా’’తిఆది. గిలానానతిరిత్తకన్తి నిద్దిట్ఠా ఇమే అట్ఠేవ అనతిరిత్తకా ఞేయ్యాతి యోజనా. అకప్పియకతాదయో పవారణసిక్ఖాపదకథావణ్ణనాయ వుత్తా.
౬౪౬. ఞాతఞత్తిసూతి ఞాతదుక్కటం, ఞత్తిదుక్కటఞ్చ. పటిసావనేతి పటిస్సవే. అట్ఠదుక్కటానం వినిచ్ఛయో దుతియపారాజికకథావణ్ణనాయ వుత్తో.
౬౪౮-౯. ఏహిభిక్ఖూపసమ్పదాతి యసకులపుత్తాదీనం ‘‘ఏహి భిక్ఖూ’’తి వచనేన భగవతా దిన్నఉపసమ్పదా. సరణగమనేన చాతి పఠమబోధియం తీహి సరణగమనేహి అనుఞ్ఞాతఉపసమ్పదా. పఞ్హాబ్యాకరణోవాదాతి సోపాకస్స పఞ్హాబ్యాకరణోపసమ్పదా, మహాకస్సపత్థేరస్స దిన్నఓవాదపటిగ్గహణోపసమ్పదా చ. గరుధమ్మపటిగ్గహోతి మహాపజాపతియా గోతమియా అనుఞ్ఞాతగరుధమ్మపటిగ్గహణోపసమ్పదా.
ఞత్తిచతుత్థేన కమ్మేనాతి ఇదాని భిక్ఖుఉపసమ్పదా. అట్ఠవాచికాతి భిక్ఖునీనం సన్తికే ఞత్తిచతుత్థేన కమ్మేన, భిక్ఖూనం సన్తికే ఞత్తిచతుత్థేన కమ్మేనాతి అట్ఠహి కమ్మవాచాహి భిక్ఖునీనం ఉపసమ్పదా అట్ఠవాచికా నామ. దూతేన భిక్ఖునీనన్తి అడ్ఢకాసియా గణికాయ అనుఞ్ఞాతా భిక్ఖునీనం దూతేన ఉపసమ్పదా.
౬౫౦. సుద్ధదిట్ఠినాతి సుట్ఠు సవాసనకిలేసానం పహానేన పరిసుద్ధా సమన్తచక్ఖుసఙ్ఖాతా దిట్ఠి ఏతస్సాతి సుద్ధదిట్ఠి, తేన సమన్తచక్ఖునా సమ్మాసమ్బుద్ధేన.
౬౫౧. పాపిచ్ఛా నామ అసన్తగుణసమ్భావనిచ్ఛా.
౬౫౨-౩. న చ మజ్జపో సియాతి మజ్జపో న సియా మజ్జం పివన్తో న భవేయ్య, మజ్జం న పివేయ్యాతి అత్థో. అబ్రహ్మచరియాతి (అ. ని. అట్ఠ. ౨.౩.౭౧) అసేట్ఠచరియతో మేథునా విరమేయ్య. రత్తిం న భుఞ్జేయ్య వికాలభోజనన్తి ఉపోసథం ఉపవుత్థో రత్తిభోజనఞ్చ దివావికాలభోజనఞ్చ న భుఞ్జేయ్య. న చ గన్ధమాచరేతి గన్ధఞ్చ న విలిమ్పేయ్య. మఞ్చే ఛమాయం వ సయేథ సన్థతేతి కప్పియమఞ్చే వా సుధాదిపరికమ్మకతాయ భూమియా వా తిణపణ్ణపలాలాదీని సన్థరిత్వా కతే సన్థతే వా సయేథాతి అత్థో. ఏతఞ్హి అట్ఠఙ్గికమాహుపోసథన్తి ఏతం పాణాతిపాతాదీని అసమాచరన్తేన ఉపవుత్థం ఉపోసథం అట్ఠహఙ్గేహి సమన్నాగతత్తా ‘‘అట్ఠఙ్గిక’’న్తి వదన్తి. దుక్ఖన్తగునాతి వట్టదుక్ఖస్స అన్తం అమతమహానిబ్బానం గతేన పత్తేన బుద్ధేన పకాసితన్తి యోజనా.
౬౫౪. భిక్ఖునోవాదకభిక్ఖునో అట్ఠఙ్గాని భిక్ఖునోవాదకథావణ్ణనాయ దస్సితానేవ.
అట్ఠకకథావణ్ణనా.
౬౫౫. భోజనాని పణీతాని నవ వుత్తానీతి పణీతాని హి భోజనసిక్ఖాపదే వుత్తాని. దససు అకప్పియమంసేసు మనుస్సమంసవజ్జితాని నవ మంసాని ఖాదన్తస్స దుక్కటం నిద్దిట్ఠన్తి యోజనా.
౬౫౬. పాతిమోక్ఖ…పే… పరిదీపితాతి భిక్ఖూనం పఞ్చుద్దేసా, భిక్ఖునీనం అనియతుద్దేసేహి వినా చత్తారోతి ఉద్దేసా నవ దీపితా. ఉపోసథా నవేవాతి దివసవసేన తయో, కారకవసేన తయో, కరణవసేన తయోతి నవ ఉపోసథా. ఏత్థాతి ఇమస్మిం సాసనే. సఙ్ఘో నవహి భిజ్జతీతి నవహి పుగ్గలేహి సఙ్ఘో భిజ్జతీతి యోజనా. యథాహ –