సముట్ఠానసీసకథావణ్ణనా

౩౨౫-౬. మహేసినా ద్వీసు విభఙ్గేసు పఞ్ఞత్తాని యాని పారాజికాదీని సిక్ఖాపదాని ఉపోసథే ఉద్దిసన్తి, తేసం సిక్ఖాపదానం సముట్ఠానం భిక్ఖూనం పాటవత్థాయ ఇతో పరం పవక్ఖామి, తం సమాహితా సుణాథాతి యోజనా.

౩౨౭. కాయో చ వాచా చ కాయవాచా చాతి అచిత్తకాని యాని తీణి సముట్ఠానాని, తానేవ చిత్తేన పచ్చేకం యోజితాని సచిత్తకాని తీణి సముట్ఠానాని హోన్తీతి ఏవమేవ సముట్ఠానం పురిమానం ద్విన్నం వసేన ఏకఙ్గికం, తతియచతుత్థపఞ్చమానం వసేన ద్వఙ్గికం, ఛట్ఠస్స వసేన తివఙ్గికఞ్చాతి ఏవం ఛధా సముట్ఠానవిధిం వదన్తీతి యోజనా. కాయో, వాచాతి ఏకఙ్గికం ద్వయం, కాయవాచా, కాయచిత్తం, వాచాచిత్తన్తి దువఙ్గికత్తయం, కాయవాచాచిత్తన్తి అఙ్గభేదేన తివిధమ్పి అవయవభేదేన సముట్ఠానభేదవిధిం ఛప్పకారం వదన్తీతి అధిప్పాయో.

౩౨౮. తేసు ఛసు సముట్ఠానేసు ఏకేన వా సముట్ఠానేన ద్వీహి వా తీహి వా చతూహి వా ఛహి వా సముట్ఠానేహి నానా ఆపత్తియో జాయరేతి సమ్బన్ధో.

౩౨౯. తత్థ తాసు నానాపత్తీసు. పఞ్చ సముట్ఠానాని ఏతిస్సాతి పఞ్చసముట్ఠానా, ఏవరూపా కాచి ఆపత్తి న విజ్జతి. ఏకమేకం సముట్ఠానం యాసన్తి విగ్గహో. పచ్ఛిమేహేవ తీహిపీతి సచిత్తకేహేవ తీహి సముట్ఠానేహి, యా ఆపత్తి ఏకసముట్ఠానా హోతి, సా సచిత్తకానం తిణ్ణమఞ్ఞతరేన హోతీతి అధిప్పాయో.

౩౩౦-౧. తతియచ్ఛట్ఠతోపి చాతి కాయవాచతో, కాయవాచాచిత్తతో చ. చతుత్థచ్ఛట్ఠతో చేవాతి కాయచిత్తతో కాయవాచాచిత్తతో చ. పఞ్చమచ్ఛట్ఠతోపి చాతి వాచాచిత్తతో కాయవాచాచిత్తతో చ. ‘‘కాయతో కాయచిత్తతో’’తి పఠమం ద్విసముట్ఠానం, ‘‘వాచతో వాచాచిత్తతో’’తి దుతియం, ‘‘కాయవాచతో కాయవాచాచిత్తతో’’తి తతియం, ‘‘కాయచిత్తతో కాయవాచాచిత్తతో’’తి చతుత్థం, ‘‘వాచాచిత్తతో కాయవాచాచిత్తతో’’తి పఞ్చమం ద్విసముట్ఠానన్తి ఏవం పఞ్చధా ఏవ ఠితేహి ద్వీహి సముట్ఠానేహి ఏసా ద్విసముట్ఠానాపత్తి జాయతే సముట్ఠాతి. న అఞ్ఞతోతి కాయతో వాచతోతి ఏకం, వాచతో కాయవాచతోతి ఏకన్తి ఏవం యథావుత్తక్కమవిపరియాయేన యోజితేహి అఞ్ఞేహి సముట్ఠానేహి న సముట్ఠాతి.

౩౩౨. పఠమేహి చ తీహీతి ‘‘కాయతో, వాచతో, కాయవాచతో’’తి పఠమం నిద్దిట్ఠేహి తీహి అచిత్తకసముట్ఠానేహి. పచ్ఛిమేహి చాతి ‘‘కాయచిత్తతో, వాచాచిత్తతో, కాయవాచాచిత్తతో’’తి ఏవం పచ్ఛా వుత్తేహి సచిత్తకేహి తీహి సముట్ఠానేహి. న అఞ్ఞతోతి ‘‘కాయతో, వాచతో, కాయచిత్తతో, వాచతో, కాయవాచతో, కాయచిత్తతో’’తి ఏవం వుత్తవిపల్లాసతో అఞ్ఞేహి తీహి సముట్ఠానేహి న సముట్ఠాతి.

౩౩౩-౪. పఠమా తతియా చేవ, చతుత్థచ్ఛట్ఠతోపి చాతి కాయతో, కాయవాచతో, కాయచిత్తతో, కాయవాచాచిత్తతోతి ఏతేహి చతూహి సముట్ఠానేహి చేవ. దుతియా…పే… చ్ఛట్ఠతోపి చాతి వాచతో, కాయవాచతో, వాచాచిత్తతో, కాయవాచాచిత్తతోతి ఇమేహి చతూహి చాతి చతుసముట్ఠానేనాపత్తి.

సా ఏవం ద్విధా ఠితేహి చతూహి సముట్ఠానేహి జాయతే. న పనఞ్ఞతోతి ‘‘కాయతో, వాచతో, కాయవాచతో, కాయచిత్తతో’’తి ఏవమాదినా విపల్లాసనయేన యోజితేహి చతూహి సముట్ఠానేహి న సముట్ఠాతి. ఛ సముట్ఠానాని యస్సా సా ఛసముట్ఠానా. సచిత్తకేహి తీహి, అచిత్తకేహి తీహీతి ఛహి ఏవ సముట్ఠానేహి సముట్ఠాతీతి. పకారన్తరాభావా ఇధ ‘‘న అఞ్ఞతో’’తి న వుత్తం.

ఆహ చ అట్ఠకథాచరియో మాతికట్ఠకథాయం.

౩౩౫. సముట్ఠాతి ఏతస్మాతి సముట్ఠానం, కాయాది ఛబ్బిధం, ఏకం సముట్ఠానం కారణం యస్సా సా ఏకసముట్ఠానా. పకారన్తరాభావా తిధా. కథం? సచిత్తకానం తిణ్ణం సముట్ఠానానం వసేన తివిధా. ద్వీహి సముట్ఠానేహి సముట్ఠితా ద్విసముట్ఠితా, ద్విసముట్ఠానాపత్తీతి అత్థో. పఞ్చధాతి వుత్తనయేన పఞ్చప్పకారా. తీణి సముట్ఠానాని యస్సా సా తిసముట్ఠానా, చత్తారి సముట్ఠానాని యస్సా సా చతురుట్ఠానా, తిసముట్ఠానా చ చతురుట్ఠానా చ తిచతురుట్ఠానాతి ఏకదేససరూపేకసేసో, తిసముట్ఠానా ద్విధా విభత్తా, చతుసముట్ఠానా చ ద్విధా ఏవ విభత్తాతి అత్థో. ఛహి సముట్ఠానేహి సముట్ఠితా ఛసముట్ఠితా, ఛసముట్ఠానాతి అత్థో. ఏకధాతి పకారన్తరాభావా ఏకధావ ఠితాతి అధిప్పాయో.

౩౩౬. సబ్బా ఆపత్తియో సముట్ఠానవిసేసతో ఏవం తేరసధా ఠితానం సముట్ఠానభేదానం నానత్తతో తేహి సముట్ఠితానం పఠమం పఞ్ఞత్తత్తా సీసభూతానం సిక్ఖాపదానం వసేన తేరసేవ నామాని లభన్తి, తాని ఇతో పరం వక్ఖామీతి యోజనా.

౩౩౭. పఠమన్తిమవత్థుఞ్చాతి పఠమపారాజికసముట్ఠానం. దుతియన్తి అదిన్నాదానసముట్ఠానం. సఞ్చరిత్తకన్తి సఞ్చరిత్తసముట్ఠానం. సమనుభాసనన్తి సమనుభాసనసముట్ఠానం. ‘‘కథినం ఏళకలోమక’’న్తి పదచ్ఛేదో, కథినసముట్ఠానం ఏళకలోమసముట్ఠానఞ్చ.

౩౩౮. పదసోధమ్మన్తి పదసోధమ్మసముట్ఠానం. అద్ధానం థేయ్యసత్థన్తి అద్ధానసముట్ఠానం థేయ్యసత్థసముట్ఠానం. దేసనాతి ధమ్మదేసనాసముట్ఠానం. భూతారోచనకన్తి భూతారోచనసముట్ఠానం. చోరివుట్ఠాపనన్తి చోరివుట్ఠాపనసముట్ఠానం.

౩౩౯. అననుఞ్ఞాతకఞ్చాతి అననుఞ్ఞాతకసముట్ఠానఞ్చాతి ఏతాని తేరస తేహి సముట్ఠానేహి సముట్ఠితానం తేసం సిక్ఖాపదానం పఠమం పఠమం నిద్దిట్ఠానం పఠమపారాజికాదిసిక్ఖాపదసముట్ఠానానం ఇతరేసం పుబ్బఙ్గమభావతో ‘‘సీసానీ’’తి వుత్తాని. యథాహ పరివారట్ఠకథాయం ‘‘పఠమపారాజికం నామ ఏకం సముట్ఠానసీసం, సేసాని తేన సదిసానీ’’తిఆది (పరి. అట్ఠ. ౨౫౮). తేరసేతే సముట్ఠాననయాతి ఏతే సీసవసేన దస్సితా తేరస సముట్ఠాననయా. విఞ్ఞూహి ఉపాలిత్థేరాదీహి.

౩౪౦. తత్థ తేరససు సముట్ఠానసీసేసు. యాతి యా పన ఆపత్తి. ఆదిపారాజికుట్ఠానాతి పఠమపారాజికసముట్ఠానా.

౩౪౧. అదిన్నాదాన-సద్దో పుబ్బకో పఠమో ఏతిస్సా తంసముట్ఠానాపత్తియాతి అదిన్నాదానపుబ్బకా, అదిన్నాదానసముట్ఠానాతి ఉద్దిట్ఠాతి యోజనా.

౩౪౨. జాతూతి ఏకంసేన.

౩౪౩. అయం సముట్ఠానవసేన ‘‘సమనుభాసనాసముట్ఠానా’’తి వుత్తాతి యోజనా.

౩౪౪. కథిన-సద్దో ఉపపదో యస్సా తంసముట్ఠానాయ ఆపత్తియా సా కథినుపపదా, కథినసముట్ఠానాతి మతా ఞాతా, అయం సముట్ఠానవసేన ‘‘కథినసముట్ఠానా’’తి ఞాతాతి అత్థో.

౩౪౫. ఏళకలోమ-సద్దో ఆది యస్సా తంసముట్ఠానాపత్తియా సా ఏళకలోమాదిసముట్ఠానాతి అత్థో.

౩౪౯. ఏత్థ సముట్ఠానేసు.

౩౫౦. భూతారోచన-సద్దో పుబ్బభాగో ఏతిస్సా తంసముట్ఠానాయ ఆపత్తియాతి భూతారోచనపుబ్బకా, భూతారోచనసముట్ఠానాతి అత్థో.

౩౫౧. సముట్ఠానం సముట్ఠితం, చోరివుట్ఠాపనం సముట్ఠితం యస్సా సా చోరివుట్ఠాపనసముట్ఠితా, చోరివుట్ఠాపనసముట్ఠానాతి అత్థో.

౩౫౩. తత్థాతి తేరససముట్ఠానసీసేసు, ‘‘సముట్ఠానం సచిత్తక’’న్తి ఇదం ‘‘పఠమ’’న్తిఆదీహి పచ్చేకం యోజేతబ్బం. పఠమం సముట్ఠానన్తి పఠమపారాజికసముట్ఠానం. దుతియం సముట్ఠానన్తి అదిన్నాదానసముట్ఠానం. చతుత్థం సముట్ఠానన్తి సమనుభాసనసముట్ఠానం. నవమం సముట్ఠానన్తి థేయ్యసత్థసముట్ఠానం. దసమం సముట్ఠానన్తి ధమ్మదేసనాసముట్ఠానం. ద్వాదసమం సముట్ఠానన్తి చోరివుట్ఠాపనసముట్ఠానం.

౩౫౪. సముట్ఠానేతి సముట్ఠానసీసే. సదిసాతి తేన తేన సముట్ఠానసీసేన సముట్ఠానా ఆపత్తియో. ఇధాతి ఇమస్మిం సముట్ఠానవినిచ్ఛయే. దిస్సరేతి దిస్సన్తే, దిస్సన్తీతి అత్థో. అథ వా ఇధ దిస్సరేతి ఇధ ఉభతోవిభఙ్గే ఏతేసు తేరససముట్ఠానేసు ఏకేకస్మిం అఞ్ఞానిపి సదిసాని సముట్ఠానాని దిస్సన్తీతి అత్థో. ఇదాని తాని సరూపతో నిదస్సేతుమాహ ‘‘సుక్కఞ్చా’’తిఆది. తత్థ సుక్కన్తి సుక్కవిస్సట్ఠిసిక్ఖాపదం. ఏస నయో ‘‘కాయసంసగ్గో’’తిఆదీసుపి. యదేత్థ దువిఞ్ఞేయ్యం, తం వక్ఖామ.

౩౫౫. పుబ్బుపపరిపాకో చాతి ‘‘జానం పుబ్బుపగతం భిక్ఖు’’న్తి (పాచి. ౧౨౦) సిక్ఖాపదఞ్చ ‘‘భిక్ఖునిపరిపాచిత’’న్తి (పాచి. ౧౯౨, ౧౯౪) పిణ్డపాతసిక్ఖాపదఞ్చ. రహో భిక్ఖునియాసహాతి భిక్ఖునియా సద్ధిం రహో నిసజ్జసిక్ఖాపదఞ్చ. సభోజనే, రహో ద్వే చాతి సభోజనే కులే అనుపఖజ్జసిక్ఖాపదఞ్చ ద్వే రహోనిసజ్జసిక్ఖాపదాని చ. అఙ్గులీ ఉదకే హసన్తి అఙ్గులిపతోదఞ్చ ఉదకహసధమ్మసిక్ఖాపదఞ్చ.

౩౫౬. పహారే ఉగ్గిరే చేవాతి పహారదానసిక్ఖాపదఞ్చ తలసత్తిఉగ్గిరణసిక్ఖాపదఞ్చ. తేపఞ్ఞాసా చ సేఖియాతి పఞ్చసత్తతిసేఖియాసు వక్ఖమానాని ఉజ్జగ్ఘికాదీని సమనుభాసనసముట్ఠానాని దస, ఛత్తపాణిఆదీని ధమ్మదేసనాసముట్ఠానాని ఏకాదస, థేయ్యసత్థసముట్ఠానం, సూపోదనవిఞ్ఞత్తిసిక్ఖాపదఞ్చాతి బావీసతి సిక్ఖాపదాని ఠపేత్వా పరిమణ్డలనివాసనాదీని ఇతరాని తేపఞ్ఞాస సేఖియసిక్ఖాపదాని చ. అధక్ఖకుబ్భజాణుఞ్చాతి భిక్ఖునీనం అధక్ఖకఉబ్భజాణుసిక్ఖాపదఞ్చ. గామన్తరమవస్సుతాతి గామన్తరగమనం, అవస్సుతస్స హత్థతో ఖాదనీయగ్గహణసిక్ఖాపదఞ్చ.

౩౫౭-౮. తలమట్ఠుదసుద్ధి చాతి తలఘాతం, జతుమట్ఠం, ఉదకసుద్ధికాదియనఞ్చ. వస్సంవుత్థాతి ‘‘వస్సంవుత్థా…పే… ఛప్పఞ్చయోజనానీ’’తి (పాచి. ౯౭౪) సిక్ఖాపదఞ్చ. ఓవాదాయ న గచ్ఛన్తీతి ఓవాదాయ అగమనసిక్ఖాపదఞ్చ. నానుబన్ధే పవత్తినిన్తి ‘‘వుట్ఠాపితం పవత్తినిం ద్వే వస్సాని నానుబన్ధేయ్యా’’తి (పాచి. ౧౧౧౨) సిక్ఖాపదఞ్చాతి ఉభతోవిభఙ్గే నిద్దిట్ఠా ఇమే పఞ్చసత్తతి ధమ్మా కాయచిత్తసముట్ఠితా మేథునేన సమా ఏకసముట్ఠానా మతాతి యోజనా.

ఏత్థ చ పాళియం ‘‘ఛసత్తతీ’’తి గణనపరిచ్ఛేదో సముట్ఠానసిక్ఖాపదేన సహ దస్సితో. ఇధ పన తం వినా తంసదిసానమేవ గణనా దస్సితా. తేనేవ పఠమం సముట్ఠానసీసం పాళియం గణనాయపి దస్సితం, ఇధేవ న దస్సితం. ఉపరి కత్థచి సముట్ఠానసీసస్స దస్సనం పనేత్థ వక్ఖమానానం తంసదిసభావదస్సనత్థం, గణనాయ వక్ఖమానాయ అన్తోగధభావదస్సనత్థం. తేనేవ తత్థపి తం వినా గణనం వక్ఖతి.

పఠమపారాజికసముట్ఠానవణ్ణనా.

౩౫౯. విగ్గహన్తి మనుస్సవిగ్గహసిక్ఖాపదం. ఉత్తరి చేవాతి ఉత్తరిమనుస్సధమ్మసిక్ఖాపదఞ్చ. దుట్ఠుల్లన్తి దుట్ఠుల్లవాచాసిక్ఖాపదం. అత్తకామతాతి అత్తకామపారిచరియసిక్ఖాపదఞ్చ. దుట్ఠదోసా దువే చేవాతి ద్వే దుట్ఠదోససిక్ఖాపదాని చ. దుతియానియతోపి చాతి దుతియఅనియతసిక్ఖాపదఞ్చ.

౩౬౦. అచ్ఛిన్దనఞ్చాతి సామం చీవరం దత్వా అచ్ఛిన్దనఞ్చ. పరిణామోతి సఙ్ఘికలాభస్స అత్తనో పరిణామనఞ్చ. ముసాఓమసపేసుణాతి ముసావాదో చ ఓమసవాదో చ భిక్ఖుపేసుఞ్ఞఞ్చ. దుట్ఠుల్లారోచనఞ్చేవాతి దుట్ఠుల్లాపత్తిఆరోచనసిక్ఖాపదఞ్చ. పథవీఖణనమ్పి చాతి పథవీఖణనసిక్ఖాపదఞ్చ.

౩౬౧. భూతగామఞ్చ వాదో చాతి భూతగామసిక్ఖాపదం, అఞ్ఞవాదకసిక్ఖాపదఞ్చ. ఉజ్ఝాపనకమేవ చాతి ఉజ్ఝాపనకసిక్ఖాపదఞ్చ. నిక్కడ్ఢో సిఞ్చనఞ్చేవాతి విహారతో నిక్కడ్ఢనఞ్చ ఉదకే తిణాదిసిఞ్చనఞ్చ. ఆమిసహేతు చాతి ఆమిసహేతు భిక్ఖునియో ఓవాదసిక్ఖాపదఞ్చ.

౩౬౨. భుత్తావిన్తి భుత్తావిం అనతిరిత్తేన ఖాదనీయాదినా పవారణసిక్ఖాపదఞ్చ. ఏహనాదరిన్తి ‘‘ఏహావుసో, గామం వా’’తి (పాచి. ౨౭౫) వుత్తసిక్ఖాపదఞ్చ అనాదరియసిక్ఖాపదఞ్చ. భింసాపనమేవ చాతి భిక్ఖుభింసనకఞ్చ. అపనిధేయ్యాతి పత్తాదిఅపనిధానసిక్ఖాపదఞ్చ. సఞ్చిచ్చ పాణన్తి సఞ్చిచ్చ పాణం జీవితావోరోపనఞ్చ. సప్పాణకమ్పి చాతి జానం సప్పాణకఉదకసిక్ఖాపదఞ్చ.

౩౬౩. ఉక్కోటనఞ్చాతి పునకమ్మాయ ఉక్కోటనఞ్చ. ఊనోతి ఊనవీసతివస్ససిక్ఖాపదఞ్చ. సంవాసోతి ఉక్ఖిత్తకేన సద్ధిం సంవాససిక్ఖాపదఞ్చ. నాసనే చాతి నాసితకసామణేరసమ్భోగసిక్ఖాపదఞ్చ. సహధమ్మికన్తి సహధమ్మికం వుచ్చమానసిక్ఖాపదఞ్చ. విలేఖా చాతి ‘‘విలేఖాయ సంవత్తన్తీ’’తి (పాచి. ౪౩౯) ఆగతసిక్ఖాపదఞ్చ. మోహనాతి మోహనసిక్ఖాపదఞ్చ. అమూలకేన చాతి అమూలకేన సఙ్ఘాదిసేసేన అనుద్ధంసనసిక్ఖాపదఞ్చ.

౩౬౪. కుక్కుచ్చం ఖీయనం దత్వాతి కుక్కుచ్చఉప్పాదనఞ్చ ధమ్మికానం కమ్మానం ఛన్దం దత్వా ఖీయనఞ్చ చీవరం దత్వా ఖీయనఞ్చ. పరిణామేయ్య పుగ్గలేతి సఙ్ఘికం లాభం పుగ్గలస్స పరిణామనసిక్ఖాపదఞ్చ. కిం తే, అకాలం, అచ్ఛిన్దేతి ‘‘కిం తే, అయ్యే, ఏసో పురిసపుగ్గలో కరిస్సతీ’’తి (పాచి. ౭౦౫) ఆగతసిక్ఖాపదఞ్చ అకాలచీవరం ‘‘కాలచీవర’’న్తి అధిట్ఠహిత్వా భాజనసిక్ఖాపదఞ్చ భిక్ఖునియా సద్ధిం చీవరం పరివత్తేత్వా అచ్ఛిన్దనసిక్ఖాపదఞ్చ. దుగ్గహనిరయేన చాతి దుగ్గహితేన దుపధారితేన పరం ఉజ్ఝాపనసిక్ఖాపదఞ్చ నిరయేన వా బ్రహ్మచరియేన వా అభిసపనసిక్ఖాపదఞ్చ.

౩౬౫. గణస్స చాతి ‘‘గణస్స చీవరలాభం అన్తరాయం కరేయ్యా’’తి (పాచి. ౯౦౮) వుత్తసిక్ఖాపదఞ్చ. విభఙ్గఞ్చాతి ‘‘ధమ్మికం చీవరవిభఙ్గం పటిబాహేయ్యా’’తి (పాచి. ౯౧౨) వుత్తసిక్ఖాపదఞ్చ. దుబ్బలాసా తథేవ చాతి ‘‘దుబ్బలచీవరపచ్చాసాయ చీవరకాలసమయం అతిక్కామేయ్యా’’తి (పాచి. ౯౨౧) వుత్తసిక్ఖాపదఞ్చ. ధమ్మికం కథినుద్ధారన్తి ‘‘ధమ్మికం కథినుద్ధారం పటిబాహేయ్యా’’తి (పాచి. ౯౨౮) వుత్తసిక్ఖాపదఞ్చ. సఞ్చిచ్చాఫాసుమేవ చాతి ‘‘భిక్ఖునియా సఞ్చిచ్చ అఫాసుం కరేయ్యా’’తి (పాచి. ౯౪౨) వుత్తసిక్ఖాపదఞ్చ.

౩౬౬. సయం ఉపస్సయం దత్వాతి ‘‘భిక్ఖునియా ఉపస్సయం దత్వా కుపితా అనత్తమనా నిక్కడ్ఢేయ్యా’’తి (పాచి. ౯౫౧) వుత్తసిక్ఖాపదఞ్చ. అక్కోసేయ్య చాతి ‘‘భిక్ఖుం అక్కోసేయ్య వా పరిభాసేయ్య వా’’తి (పాచి. ౧౦౨౯) వుత్తసిక్ఖాపదఞ్చ. చణ్డికాతి ‘‘చణ్డీకతా గణం పరిభాసేయ్యా’’తి (పాచి. ౧౦౩౪) వుత్తసిక్ఖాపదఞ్చ. కులమచ్ఛరినీ అస్సాతి ‘‘కులమచ్ఛరినీ అస్సా’’తి (పాచి. ౧౦౪౩) వుత్తసిక్ఖాపదఞ్చ. గబ్భినిం వుట్ఠాపేయ్య చాతి ‘‘గబ్భినిం వుట్ఠాపేయ్యా’’తి (పాచి. ౧౦౬౮) వుత్తసిక్ఖాపదఞ్చ.

౩౬౭. పాయన్తిన్తి ‘‘పాయన్తిం వుట్ఠాపేయ్యా’’తి (పాచి. ౧౦౭౩) వుత్తసిక్ఖాపదఞ్చ. ద్వే చ వస్సానీతి ‘‘ద్వే వస్సాని ఛసు ధమ్మేసు అసిక్ఖితసిక్ఖం సిక్ఖమానం వుట్ఠాపేయ్యా’’తి (పాచి. ౧౦౮౦) వుత్తసిక్ఖాపదఞ్చ. సఙ్ఘేనాసమ్మతన్తి ‘‘సిక్ఖితసిక్ఖం సిక్ఖమానం సఙ్ఘేన అసమ్మతం వుట్ఠాపేయ్యా’’తి (పాచి. ౧౦౮౬) వుత్తసిక్ఖాపదఞ్చ. తిస్సో గిహిగతా వుత్తాతి ‘‘ఊనద్వాదసవస్సం గిహిగతం (పాచి. ౧౦౯౧), పరిపుణ్ణద్వాదసవస్సం గిహిగతం ద్వే వస్సాని ఛసు ధమ్మేసు అసిక్ఖితసిక్ఖం (పాచి. ౧౦౯౭), ద్వేవస్సాని సిక్ఖితసిక్ఖం సఙ్ఘేన అసమ్మత’’న్తి (పాచి. ౧౧౦౩) వుత్తసిక్ఖాపదాని చ. తిస్సోయేవ కుమారికాతి ‘‘ఊనవీసతివస్సం కుమారిభూత’’న్తిఆదినా (పాచి. ౧౧౨౦) నయేన వుత్తా తిస్సో చ.

౩౬౮. ఊనద్వాదసవస్సా ద్వేతి ‘‘ఊనద్వాదసవస్సా వుట్ఠాపేయ్య (పాచి. ౧౧౩౭), పరిపుణ్ణద్వాదసవస్సా సఙ్ఘేన అసమ్మతా వుట్ఠాపేయ్యా’’తి (పాచి. ౧౧౪౨) వుత్తాని ద్వే సిక్ఖాపదాని చ. అలం తావ తేతి ‘‘అలం తావ తే, అయ్యే, వుట్ఠాపితేనా’’తి (పాచి. ౧౧౪౭) వుత్తసిక్ఖాపదఞ్చ. సోకావస్సాతి ‘‘చణ్డిం సోకావాసం సిక్ఖమానం వుట్ఠాపేయ్యా’’తి (పాచి. ౧౧౫౯) వుత్తసిక్ఖాపదఞ్చ. పారివాసికచ్ఛన్దదానతోతి ‘‘పారివాసికఛన్దదానేన సిక్ఖమానం వుట్ఠాపేయ్యా’’తి (పాచి. ౧౧౬౭) వుత్తసిక్ఖాపదఞ్చ.

౩౬౯. అనువస్సం దువే చాతి ‘‘అనువస్సం వుట్ఠాపేయ్య (పాచి. ౧౧౭౧), ఏకం వస్సం ద్వే వుట్ఠాపేయ్యా’’తి (పాచి. ౧౧౭౫) వుత్తసిక్ఖాపదాని చాతి ఏకూనసత్తతి సిక్ఖాపదాని. అదిన్నాదానతుల్యత్తాతి అదిన్నాదానేన సమానసముట్ఠానత్తా. తిసముట్ఠానికా కతాతి సచిత్తకేహి తీహి సముట్ఠానేహి సముట్ఠహన్తీతి వుత్తా.

దుతియపారాజికసముట్ఠానవణ్ణనా.

౩౭౦. సఞ్చరికుటిమహల్లకన్తి సఞ్చరిత్తం, సఞ్ఞాచికాయ కుటికరణం, మహల్లకవిహారకరణఞ్చ. ధోవాపనఞ్చ పటిగ్గహోతి అఞ్ఞాతికాయ భిక్ఖునియా పురాణచీవరధోవాపనఞ్చ చీవరపటిగ్గహణఞ్చ. చీవరస్స చ విఞ్ఞత్తిన్తి అఞ్ఞాతకం గహపతిం వా గహపతానిం వా చీవరవిఞ్ఞాపనసిక్ఖాపదఞ్చ. గహణఞ్చ తదుత్తరిన్తి తదుత్తరిసాదియనసిక్ఖాపదఞ్చ.

౩౭౧. ఉపక్ఖటద్వయఞ్చేవాతి ‘‘చీవరచేతాపన్నం ఉపక్ఖటం హోతీ’’తి (పారా. ౫౨౮) ఆగతసిక్ఖాపదద్వయఞ్చ. తథా దూతేన చీవరన్తి దూతేనచీవరచేతాపన్నపహితసిక్ఖాపదఞ్చ. కోసియన్తి కోసియమిస్సకసిక్ఖాపదఞ్చ. సుద్ధకాళానన్తి ‘‘సుద్ధకాళకాన’’న్తిఆదిసిక్ఖాపదఞ్చ (పారా. ౫౪౮). ద్వే భాగాదానమేవ చాతి ‘‘ద్వే భాగా ఆదాతబ్బా’’తి (పారా. ౫౫౩) వుత్తసిక్ఖాపదఞ్చ.

౩౭౨. ఛబ్బస్సానీతి ఛబ్బస్సాని ధారణసిక్ఖాపదఞ్చ. పురాణస్సాతి ‘‘పురాణసన్థతస్సా’’తి (పారా. ౫౬౭) వుత్తసిక్ఖాపదఞ్చ. లోమధోవాపనమ్పి చాతి ఏళకలోమధోవాపనసిక్ఖాపదఞ్చ. రూపియస్స పటిగ్గాహోతి రూపియపటిగ్గహణసిక్ఖాపదఞ్చ. ఉభో నానప్పకారకాతి రూపియసంవోహారకయవిక్కయసిక్ఖాపదాని చ.

౩౭౩. ఊనబన్ధనపత్తో చాతి ఊనపఞ్చబన్ధనపత్తసిక్ఖాపదఞ్చ. వస్ససాటికసుత్తకన్తి వస్సికసాటికసిక్ఖాపదఞ్చ సుత్తం విఞ్ఞాపేత్వా చీవరకారాపనసిక్ఖాపదఞ్చ. వికప్పాపజ్జనన్తి తన్తవాయే ఉపసఙ్కమిత్వా చీవరే వికప్పాపజ్జనఞ్చ. యావ ద్వారదానఞ్చ సిబ్బనన్తి ‘‘యావ ద్వారకోసా అగ్గళట్ఠపనాయా’’తి (పాచి. ౧౩౫) వుత్తసిక్ఖాపదఞ్చ ‘‘అఞ్ఞాతికాయ భిక్ఖునియా చీవరం దదేయ్య (పాచి. ౧౭౧), చీవరం సిబ్బేయ్యా’’తి (పాచి. ౧౭౬) వుత్తసిక్ఖాపదద్వయఞ్చ.

౩౭౪. పూవేహీతి పూవేహి వా మన్థేహి వా అభిహట్ఠుం పవారణసిక్ఖాపదఞ్చ. పచ్చయోతి చతుమాసపచ్చయపవారణసిక్ఖాపదఞ్చ. జోతీతి జోతియా సమాదహనసిక్ఖాపదఞ్చ. రతనన్తి రతనసిక్ఖాపదఞ్చ. సూచి…పే… సుగతస్స చాతి సూచిఘరసిక్ఖాపదాదీని సత్త సిక్ఖాపదాని చ.

౩౭౫. అఞ్ఞవిఞ్ఞత్తిసిక్ఖా చాతి ‘‘అఞ్ఞం విఞ్ఞాపేయ్యా’’తి (పాచి. ౭౪౯) వుత్తసిక్ఖాపదఞ్చ. అఞ్ఞం చేతాపనమ్పి చాతి ‘‘అఞ్ఞం చేతాపేత్వా అఞ్ఞం చేతాపేయ్యా’’తి (పాచి. ౭౪౯) వుత్తసిక్ఖాపదఞ్చ. సఙ్ఘికేన దువే వుత్తాతి ‘‘సఙ్ఘికేన అఞ్ఞం చేతాపేయ్య (పాచి. ౭౫౯), సఙ్ఘికేన సఞ్ఞాచికేన అఞ్ఞం చేతాపేయ్యా’’తి (పాచి. ౭౬౪) వుత్తాని ద్వే సిక్ఖాపదాని చ. ద్వే మహాజనికేనాతి ‘‘మహాజనికేన అఞ్ఞం చేతాపేయ్య (పాచి. ౭౬౯), మహాజనికేన సఞ్ఞాచికేన అఞ్ఞం చేతాపేయ్యా’’తి (పాచి. ౭౭౪) వుత్తాని ద్వే సిక్ఖాపదాని చ.

౩౭౬. తథా పుగ్గలికేనేకన్తి ‘‘పుగ్గలికేన సఞ్ఞాచికేన అఞ్ఞం చేతాపేయ్యా’’తి (పాచి. ౭౭౯) వుత్తమేకసిక్ఖాపదఞ్చ. గరుపావురణన్తి గరుపావురణచేతాపనసిక్ఖాపదఞ్చ. లహున్తి లహుపావురణచేతాపనసిక్ఖాపదం. ‘‘విఘాసా ఉదసాటి చా’’తి పదచ్ఛేదో. ద్వే విఘాసాతి ‘‘ఉచ్చారం వా పస్సావం వా సఙ్కారం వా విఘాసం వా తిరోకుట్టే వా తిరోపాకారే వా ఛడ్డేయ్య వా ఛడ్డాపేయ్య వా (పాచి. ౮౨౫), హరితే ఛడ్డేయ్య వా ఛడ్డాపేయ్య వా’’తి (పాచి. ౮౨౯) ఏవం వుత్తాని ద్వే విఘాససిక్ఖాపదాని చ. ఉదసాటి చాతి ఉదకసాటికసిక్ఖాపదఞ్చ. తథా సమణచీవరన్తి తథా ‘‘సమణచీవరం దదేయ్యా’’తి (పాచి. ౯౧౭) వుత్తసిక్ఖాపదఞ్చాతి.

౩౭౭. ఇతి ఏతే ఏకూనపణ్ణాస ధమ్మా దుక్ఖన్తదస్సినా భగవతా ఛసముట్ఠానికా తేయేవ సఞ్చరిత్తసమా సఞ్చరిత్తసిక్ఖాపదేన సమా కతా అనుమతా పఞ్ఞత్తాతి యోజనా.

సఞ్చరిత్తసముట్ఠానవణ్ణనా.

౩౭౮. సఙ్ఘభేదోతి సఙ్ఘభేదసిక్ఖాపదఞ్చ. భేదానువత్తదుబ్బచదూసకాతి భేదానువత్తకదుబ్బచకులదూసకసిక్ఖాపదాని చ. దుట్ఠుల్లచ్ఛాదనన్తి దుట్ఠుల్లపటిచ్ఛాదనసిక్ఖాపదఞ్చ. దిట్ఠీతి దిట్ఠిఅప్పటినిస్సజ్జనసిక్ఖాపదఞ్చ. ఛన్దఉజ్జగ్ఘికా దువేతి ఛన్దంఅదత్వాగమనసిక్ఖాపదఞ్చ ఉజ్జగ్ఘికాయ అన్తరఘరే గమననిసీదనసిక్ఖాపదద్వయఞ్చ.

౩౭౯. అప్పసద్దా దువే వుత్తాతి ‘‘అప్పసద్దో అన్తరఘరే గమిస్సామి, నిసీదిస్సామీ’’తి (పాచి. ౫౮౮, ౫౮౯) వుత్తాని ద్వే సిక్ఖాపదాని చ. న బ్యాహరేతి ‘‘న సకబళేన ముఖేన బ్యాహరిస్సామీ’’తి (పాచి. ౬౧౯) వుత్తసిక్ఖాపదఞ్చ. ఛమా, నీచాసనే, ఠానన్తి ‘‘ఛమాయం నిసీదిత్వా (పాచి. ౬౪౫), నీచే ఆసనే నిసీదిత్వా (పాచి. ౬౪౭), ఠితో నిసిన్నస్సా’’తి (పాచి. ౬౪౮) వుత్తసిక్ఖాపదఞ్చ. పచ్ఛతో ఉప్పథేన చాతి ‘‘పచ్ఛతో గచ్ఛన్తో పురతో గచ్ఛన్తస్స (పాచి. ౬౪౯), ఉప్పథేన గచ్ఛన్తో పథేన గచ్ఛన్తస్సా’’తి (పాచి. ౬౫౦) వుత్తసిక్ఖాపదద్వయఞ్చ.

౩౮౦. వజ్జచ్ఛాదాతి వజ్జతో పటిచ్ఛాదనసిక్ఖాపదఞ్చ. అనువత్తా చాతి ఉక్ఖిత్తానువత్తనసిక్ఖాపదఞ్చ. గహణన్తి ‘‘హత్థగ్గహణం వా సాదియేయ్యా’’తి (పాచి. ౬౭౫) వుత్తసిక్ఖాపదఞ్చ. ఓసారేయ్య చాతి ‘‘అనపలోకేత్వా కారకసఙ్ఘం అనఞ్ఞాయ గణస్స ఛన్దం ఓసారేయ్యా’’తి (పాచి. ౬౯౫) వుత్తసిక్ఖాపదఞ్చ. పచ్చక్ఖామీతి సిక్ఖా చాతి ‘‘బుద్ధం పచ్చాచిక్ఖామీ’’తి (పాచి. ౭౧౦) వుత్తసిక్ఖాపదఞ్చ. తథా కిస్మిఞ్చిదేవ చాతి ‘‘కిస్మిఞ్చిదేవ అధికరణే పచ్చాకతా’’తి (పాచి. ౭౧౬) వుత్తసిక్ఖాపదఞ్చ.

౩౮౧. సంసట్ఠా ద్వే చాతి ‘‘భిక్ఖునియో పనేవ సంసట్ఠా విహరన్తీ’’తి (పాచి. ౭౨౨) చ ‘‘యా పన భిక్ఖునీ ఏవం వదేయ్య సంసట్ఠావ, అయ్యే, తుమ్హే విహరథా’’తిఆదివచనం (పాచి. ౭౨౮) పటిచ్చ వుత్తసిక్ఖాపదద్వయఞ్చ. వధిత్వా చాతి ‘‘అత్తానం వధిత్వా వధిత్వా రోదేయ్యా’’తి (పాచి. ౮౮౦) వుత్తసిక్ఖాపదఞ్చ. విసిబ్బేత్వా చాతి ‘‘భిక్ఖునియా చీవరం విసిబ్బేత్వా వా విసిబ్బాపేత్వా వా’’తి (పాచి. ౮౯౩) వుత్తసిక్ఖాపదఞ్చ. దుక్ఖితన్తి ‘‘దుక్ఖితం సహజీవిని’’న్తి (పాచి. ౯౪౭) వుత్తసిక్ఖాపదఞ్చ. పునదేవ చ సంసట్ఠాతి ‘‘సంసట్ఠా విహరేయ్య గహపతినా వా గహపతిపుత్తేన వా’’తి (పాచి. ౯౫౬) ఏవం పున వుత్తసంసట్ఠసిక్ఖాపదఞ్చ. నేవ వూపసమేయ్య చాతి ‘‘‘ఏహాయ్యే, ఇమం అధికరణం వూపసమేహీ’తి (పాచి. ౯౯౫) వుచ్చమానా ‘సాధూ’తి పటిస్సుణిత్వా సా పచ్ఛా అనన్తరాయికినీ నేవ వూపసమేయ్యా’’తి వుత్తసిక్ఖాపదఞ్చ.

౩౮౨. జానం సభిక్ఖుకారామన్తి ‘‘జానం సభిక్ఖుకం ఆరామం అనాపుచ్ఛా పవిసేయ్యా’’తి (పాచి. ౧౦౨౪) వుత్తసిక్ఖాపదఞ్చ. తథేవ న పవారయేతి ‘‘ఉభతోసఙ్ఘే తీహి ఠానేహి న పవారేయ్యా’’తి (పాచి. ౧౦౫౧) వుత్తసిక్ఖాపదఞ్చ. తథా అన్వద్ధమాసఞ్చాతి ‘‘అన్వద్ధమాసం భిక్ఖునియా భిక్ఖుసఙ్ఘతో ద్వే ధమ్మా పచ్చాసీసితబ్బా’’తి (పాచి. ౧౦౫౯) వుత్తసిక్ఖాపదఞ్చ. సహజీవినియో దువేతి ‘‘సహజీవినిం వుట్ఠాపేత్వా ద్వే వస్సాని నేవ అనుగ్గణ్హేయ్య (పాచి. ౧౧౦౮), సహజీవినిం వుట్ఠాపేత్వా నేవ వూపకాసేయ్యా’’తి (పాచి. ౧౧౧౬) వుత్తసిక్ఖాపదద్వయఞ్చ.

౩౮౩-౪. సచే మే చీవరం అయ్యేతి ‘‘సచే మే త్వం, అయ్యే, చీవరం దస్ససి, ఏవాహం తం వుట్ఠాపేస్సామీ’’తి (పాచి. ౧౧౫౧) వుత్తసిక్ఖాపదఞ్చ. అనుబన్ధిస్ససీతి ‘‘సచే మం త్వం, అయ్యే, ద్వే వస్సాని అనుబన్ధిస్ససి, ఏవాహం తం వుట్ఠాపేస్సామీ’’తి (పాచి. ౧౧౫౫) వుత్తసిక్ఖాపదఞ్చ. అసమేన సమ్బుద్ధేన పకాసితా ఇమే సత్తతింస ధమ్మా సబ్బే కాయవాచాదితో కాయవాచాచిత్తతో ఏకసముట్ఠానా కతా సమనుభాసనా సియుం సముట్ఠానతో సమనుభాసనసిక్ఖాపదేన సదిసా సియున్తి యోజనా.

సమనుభాసనసముట్ఠానవణ్ణనా.

౩౮౫. కథినాని చ తీణీతి ‘‘నిట్ఠితచీవరస్మిం భిక్ఖునా ఉబ్భతస్మిం కథినే’’తి (పారా. ౪౬౨) వుత్తాని ఆదితో తీణి సిక్ఖాపదాని. పత్తోతి ‘‘దసాహపరమం అతిరేకపత్తో’’తి (పారా. ౬౦౧) వుత్తసిక్ఖాపదఞ్చ. భేసజ్జమేవ చాతి ‘‘పటిసాయనీయాని భేసజ్జానీ’’తి (పారా. ౬౨౨) వుత్తసిక్ఖాపదఞ్చ. అచ్చేకమ్పి చాతి అచ్చేకసిక్ఖాపదఞ్చ. సాసఙ్కన్తి తదనన్తరమేవ సాసఙ్కసిక్ఖాపదఞ్చ. పక్కమన్తద్వయమ్పి చాతి ‘‘తం పక్కమన్తో నేవ ఉద్ధరేయ్యా’’తి (పాచి. ౧౦౯, ౧౧౫) భూతగామవగ్గే వుత్తసిక్ఖాపదద్వయఞ్చ.

౩౮౬. తథా ఉపస్సయం గన్త్వాతి ‘‘భిక్ఖునుపస్సయం ఉపసఙ్కమిత్వా భిక్ఖునియో ఓవదేయ్యా’’తి (పాచి. ౧౫౮) వుత్తసిక్ఖాపదఞ్చ. పరమ్పరం భోజనన్తి ‘‘పరమ్పరభోజనే పాచిత్తియ’’న్తి (పాచి. ౨౨౧) వుత్తసిక్ఖాపదఞ్చ. అనతిరిత్తన్తి ‘‘అనతిరిత్తం ఖాదనీయం వా భోజనీయం వా’’తి (పాచి. ౨౩౮) వుత్తసిక్ఖాపదఞ్చ. సభత్తోతి ‘‘నిమన్తితో సభత్తో సమానో’’తి (పాచి. ౨౯౯) వుత్తసిక్ఖాపదఞ్చ. వికప్పేత్వా తథేవ చాతి ‘‘చీవరం వికప్పేత్వా’’తి (పాచి. ౩౭౩) వుత్తసిక్ఖాపదఞ్చ.

౩౮౭. రఞ్ఞోతి ‘‘రఞ్ఞో ఖత్తియస్సా’’తి (పాచి. ౪౯౮) వుత్తసిక్ఖాపదఞ్చ. వికాలేతి ‘‘వికాలే గామం పవిసేయ్యా’’తి (పాచి. ౫౦౯-౫౧౨) వుత్తసిక్ఖాపదఞ్చ. వోసాసాతి ‘‘వోసాసమానరూపా ఠితా’’తి (పాచి. ౫౫౮) వుత్తసిక్ఖాపదఞ్చ. ‘‘ఆరఞ్ఞకే ఉస్సయవాదికా’’తి పదచ్ఛేదో. ఆరఞ్ఞకేతి ‘‘తథారూపేసు ఆరఞ్ఞకేసు సేనాసనేసు పుబ్బే అప్పటిసంవిదిత’’న్తి (పాచి. ౫౭౦) వుత్తసిక్ఖాపదఞ్చ. ఉస్సయవాదికాతి ‘‘ఉస్సయవాదికా విహరేయ్యా’’తి (పాచి. ౬౭౯) వుత్తసిక్ఖాపదఞ్చ. పత్తసన్నిచయఞ్చేవాతి ‘‘పత్తసన్నిచయం కరేయ్యా’’తి (పాచి. ౭౩౪) వుత్తసిక్ఖాపదఞ్చ. పురే, పచ్ఛా, వికాలకేతి ‘‘యా పన భిక్ఖునీ పురేభత్తం కులాని ఉపసఙ్కమిత్వా’’తి (పాచి. ౮౫౫) చ ‘‘పచ్ఛాభత్తం కులాని ఉపసఙ్కమిత్వా’’తి (పాచి. ౮౬౦) చ ‘‘వికాలే కులాని ఉపసఙ్కమిత్వా’’తి (పాచి. ౮౬౫) చ వుత్తసిక్ఖాపదత్తయఞ్చ.

౩౮౮-౯. పఞ్చాహికన్తి ‘‘పఞ్చాహికం సఙ్ఘాటిచారం అతిక్కమేయ్యా’’తి (పాచి. ౮౯౮) వుత్తసిక్ఖాపదఞ్చ. సఙ్కమనిన్తి ‘‘చీవరసఙ్కమనీయం ధారేయ్యా’’తి (పాచి. ౯౦౩) వుత్తసిక్ఖాపదఞ్చ. తథా ఆవసథద్వయన్తి ‘‘ఆవసథచీవరం అనిస్సజ్జిత్వా పరిభుఞ్జేయ్య (పాచి. ౧౦౦౪), ఆవసథం అనిస్సజ్జిత్వా చారికం పక్కమేయ్యా’’తి (పాచి. ౧౦౦౯) ఏవం ఆవసథేన సద్ధిం వుత్తసిక్ఖాపదద్వయఞ్చ. పసాఖేతి ‘‘పసాఖే జాతం గణ్డం వా’’తి (పాచి. ౧౦౬౩) వుత్తసిక్ఖాపదఞ్చ. ఆసనే చాతి ‘‘భిక్ఖుస్స పురతో అనాపుచ్ఛా ఆసనే నిసీదేయ్యా’’తి (పాచి. ౧౨౧౫) వుత్తసిక్ఖాపదఞ్చాతి ఇమే పన ఏకూనతింస ధమ్మా కాయవాచతో, కాయవాచాచిత్తతో చ సముట్ఠానతో సబ్బే ద్విసముట్ఠానికా, తతోయేవ కథినసమ్భవా కథినసముట్ఠానా హోన్తీతి యోజనా.

కథినసముట్ఠానవణ్ణనా.

౩౯౦. ద్వే సేయ్యాతి ద్వే సహసేయ్యసిక్ఖాపదాని చ. ఆహచ్చపాదో చాతి ఆహచ్చపాదకసిక్ఖాపదఞ్చ. పిణ్డఞ్చాతి ఆవసథపిణ్డభోజనసిక్ఖాపదఞ్చ. గణభోజనన్తి గణభోజనసిక్ఖాపదఞ్చ. వికాలేతి వికాలభోజనసిక్ఖాపదఞ్చ. సన్నిధిఞ్చేవాతి సన్నిధికారకసిక్ఖాపదఞ్చ. దన్తపోనన్తి దన్తపోనసిక్ఖాపదఞ్చ. అచేలకన్తి అచేలకసిక్ఖాపదఞ్చ.

౩౯౧. ఉయ్యుత్తఞ్చాతి ‘‘ఉయ్యుత్తం సేనం దస్సనాయ గచ్ఛేయ్యా’’తి (పాచి. ౩౧౧) వుత్తసిక్ఖాపదఞ్చ. ‘‘వసే ఉయ్యోధి’’న్తి పదచ్ఛేదో. వసేతి ‘‘సేనాయ వసేయ్యా’’తి (పాచి. ౩౧౮) వుత్తసిక్ఖాపదఞ్చ. ఉయ్యోధిన్తి ‘‘ఉయ్యోధికం వా…పే… అనీకదస్సనం వా గచ్ఛేయ్యా’’తి (పాచి. ౩౨౩) వుత్తసిక్ఖాపదఞ్చ. సురాతి సురాపానసిక్ఖాపదఞ్చ. ఓరేన న్హాయనన్తి ఓరేనద్ధమాసనహాయనసిక్ఖాపదఞ్చ. దుబ్బణ్ణకరణఞ్చేవాతి ‘‘తిణ్ణం దుబ్బణ్ణకరణాన’’న్తి (పాచి. ౩౬౮) వుత్తసిక్ఖాపదఞ్చ. పాటిదేసనీయద్వయన్తి వుత్తావసేసం పాటిదేసనీయద్వయఞ్చ.

౩౯౨. లసుణన్తి లసుణసిక్ఖాపదఞ్చ. ఉపతిట్ఠేయ్యాతి ‘‘భిక్ఖుస్స భుఞ్జన్తస్స పానీయేన వా విధూపనేన వా ఉపతిట్ఠేయ్యా’’తి (పాచి. ౮౧౬) వుత్తసిక్ఖాపదఞ్చ. నచ్చదస్సనమేవ చాతి ‘‘నచ్చం వా గీతం వా వాదితం వా దస్సనాయ గచ్ఛేయ్యా’’తి (పాచి. ౮౩౪) వుత్తసిక్ఖాపదఞ్చ. నగ్గన్తి ‘‘నగ్గా నహాయేయ్యా’’తి (పాచి. ౮౮౪) వుత్తసిక్ఖాపదఞ్చ. అత్థరణన్తి ‘‘ఏకత్థరణపావురణా తువట్టేయ్యు’’న్తి (పాచి. ౯౩౭) వుత్తసిక్ఖాపదఞ్చ. మఞ్చేతి ‘‘ఏకమఞ్చే తువట్టేయ్యు’’న్తి (పాచి. ౯౩౩) వుత్తసిక్ఖాపదఞ్చ. అన్తోరట్ఠేతి ‘‘అన్తోరట్ఠే సాసఙ్కసమ్మతే’’తి (పాచి. ౯౬౨) వుత్తసిక్ఖాపదఞ్చ. తథా బహీతి ‘‘తిరోరట్ఠే సాసఙ్కసమ్మతే’’తి (పాచి. ౯౬౬) వుత్తసిక్ఖాపదఞ్చ.

౩౯౩. అన్తోవస్సన్తి ‘‘అన్తోవస్సం చారికం చరేయ్యా’’తి (పాచి. ౯౭౦) వుత్తసిక్ఖాపదఞ్చ. అగారఞ్చాతి ‘‘రాజాగారం వా చిత్తాగారం వా…పే… పోక్ఖరణిం వా దస్సనాయ గచ్ఛేయ్యా’’తి (పాచి. ౯౭౮) వుత్తసిక్ఖాపదఞ్చ. ఆసన్దిన్తి ‘‘ఆసన్దిం వా పల్లఙ్కం వా పరిభుఞ్జేయ్యా’’తి (పాచి. ౯౮౩) వుత్తసిక్ఖాపదఞ్చ. సుత్తకన్తనన్తి ‘‘సుత్తం కన్తేయ్యా’’తి (పాచి. ౯౮౭) వుత్తసిక్ఖాపదఞ్చ. వేయ్యావచ్చన్తి ‘‘గిహివేయ్యావచ్చం కరేయ్యా’’తి (పాచి. ౯౯౧) వుత్తసిక్ఖాపదఞ్చ. సహత్థా చాతి ‘‘అగారికస్స వా పరిబ్బాజకస్స వా పరిబ్బాజికాయ వా సహత్థా ఖాదనీయం వా భోజనీయం వా దదేయ్యా’’తి (పాచి. ౧౦౦౦) వుత్తసిక్ఖాపదఞ్చ. ఆవాసే చ అభిక్ఖుకేతి ‘‘అభిక్ఖుకే ఆవాసే వస్సం వసేయ్యా’’తి (పాచి. ౧౦౪౭) వుత్తసిక్ఖాపదఞ్చ.

౩౯౪. ఛత్తన్తి ‘‘ఛత్తుపాహనం ధారేయ్యా’’తి (పాచి. ౧౧౭౮) వుత్తసిక్ఖాపదఞ్చ. యానఞ్చాతి ‘‘యానేన యాయేయ్యా’’తి (పాచి. ౧౧౮౬) వుత్తసిక్ఖాపదఞ్చ. సఙ్ఘాణిన్తి ‘‘సఙ్ఘాణిం ధారేయ్యా’’తి (పాచి. ౧౧౯౧) వుత్తసిక్ఖాపదఞ్చ. అలఙ్కారన్తి ‘‘ఇత్థాలఙ్కారం ధారేయ్యా’’తి (పాచి. ౧౧౯౫) వుత్తసిక్ఖాపదఞ్చ. గన్ధవాసితన్తి ‘‘గన్ధవణ్ణకేన నహాయేయ్య (పాచి. ౧౧౯౯), వాసితకేన పిఞ్ఞాకేన నహాయేయ్యా’’తి (పాచి. ౧౨౦౩) వుత్తసిక్ఖాపదద్వయఞ్చ. ‘‘భిక్ఖునీ…పే… గిహినియా’’తి ఏతేన ‘‘భిక్ఖునియా ఉమ్మద్దాపేయ్యా’’తిఆదీని (పాచి. ౧౨౦౭) చత్తారి సిక్ఖాపదాని వుత్తాని.

౩౯౫. తథాసంకచ్చికాతి ‘‘అసంకచ్చికా గామం పవిసేయ్యా’’తి (పాచి. ౧౨౨౫) ఏవం వుత్తసిక్ఖాపదఞ్చ. ఇమే పన తేచత్తాలీస ధమ్మా సబ్బే కాయచిత్తవసేన ద్విసముట్ఠానికా. ఏళకలోమేన సముట్ఠానతో సమా హోన్తీతి యోజనా.

ఏళకలోమసముట్ఠానవణ్ణనా.

౩౯౬-౭. అఞ్ఞత్రాతి ‘‘మాతుగామస్స ఉత్తరిఛప్పఞ్చవాచాహి ధమ్మం దేసేయ్య అఞ్ఞత్ర విఞ్ఞునా పురిసవిగ్గహేనా’’తి (పాచి. ౬౩) వుత్తసిక్ఖాపదఞ్చ. అసమ్మతో చేవాతి ‘‘అసమ్మతో భిక్ఖునియో ఓవదేయ్యా’’తి (పాచి. ౧౪౬) వుత్తసిక్ఖాపదఞ్చ. తథా అత్థఙ్గతేన చాతి ‘‘అత్థఙ్గతే సూరియే భిక్ఖునియో ఓవదేయ్యా’’తి (పాచి. ౧౫౪) వుత్తసిక్ఖాపదఞ్చ. తిరచ్ఛానవిజ్జా ద్వే వుత్తాతి ‘‘తిరచ్ఛానవిజ్జం పరియాపుణేయ్య, వాచేయ్యా’’తి (పాచి. ౧౦౧౪, ౧౦౧౮) ఏవం వుత్తాని ద్వే సిక్ఖాపదాని చ. అనోకాసకతమ్పి చాతి ‘‘అనోకాసకతం భిక్ఖుం పఞ్హం పుచ్ఛేయ్యా’’తి (పాచి. ౧౨౨౦) వుత్తసిక్ఖాపదఞ్చాతి ఇమే పన సబ్బే ఛ ధమ్మా వాచతో, వాచాచిత్తతో చాతి ఇమేహి ద్వీహి సముట్ఠానేహి సముట్ఠానికా హోన్తి. పదసోధమ్మతుల్యతా అయమేతేసం పదసోధమ్మేన సదిసభావోతి యోజనా.

పదసోధమ్మసముట్ఠానవణ్ణనా.

౩౯౮-౯. ఏకన్తి ‘‘భిక్ఖునియా సద్ధిం సంవిధాయ ఏకద్ధానమగ్గం పటిపజ్జేయ్యా’’తి (పాచి. ౧౮౦) వుత్తసిక్ఖాపదఞ్చ. నావన్తి ‘‘ఏకనావం అభిరుహేయ్యా’’తి (పాచి. ౧౮౮) వుత్తసిక్ఖాపదఞ్చ. పణీతఞ్చాతి ‘‘పణీతభోజనాని అగిలానో అత్తనో అత్థాయ విఞ్ఞాపేత్వాభుఞ్జేయ్యా’’తి (పాచి. ౨౫౯) వుత్తసిక్ఖాపదఞ్చ. సంవిధానఞ్చాతి మాతుగామేన సద్ధిం సంవిధాయ గమనసిక్ఖాపదఞ్చ. సంహరేతి ‘‘సమ్బాధే లోమం సంహరాపేయ్యా’’తి (పాచి. ౭౯౯) వుత్తసిక్ఖాపదఞ్చ. ధఞ్ఞన్తి ‘‘ఆమకధఞ్ఞం విఞ్ఞత్వా వా’’తి (పాచి. ౮౨౧) వుత్తసిక్ఖాపదఞ్చ. నిమన్తితా చేవాతి ‘‘నిమన్తితా వా పవారితా వా ఖాదనీయం వా భోజనీయం వా ఖాదేయ్య వా భుఞ్జేయ్య వా’’తి (పాచి. ౧౦౩౮) వుత్తసిక్ఖాపదఞ్చ. పాటిదేసనియట్ఠకన్తి భిక్ఖునీనం వుత్తా అట్ఠ పాటిదేసనీయా చేతి బుద్ధసేట్ఠేన పఞ్ఞత్తా ఏతా చుద్దస సిక్ఖా చతుసముట్ఠానా కాయతో, కాయవాచతో, కాయచిత్తతో, వాచాచిత్తతో చాతి చతూహి సముట్ఠానేహి సముట్ఠహన్తి. సముట్ఠానతో అద్ధానేన అద్ధానసిక్ఖాపదేన సమా హోన్తీతి మతాతి యోజనా.

అద్ధానసముట్ఠానవణ్ణనా.

౪౦౦-౧. సుతిన్తి ఉపస్సుతితిట్ఠనసిక్ఖాపదఞ్చ. సూపాదివిఞ్ఞత్తిన్తి సూపోదనవిఞ్ఞత్తిసిక్ఖాపదఞ్చ. అన్ధకారేతి ‘‘రత్తన్ధకారే అప్పదీపే’’తి (పాచి. ౮౩౯) వుత్తసిక్ఖాపదఞ్చ. తథేవ చ పటిచ్ఛన్నేతి ‘‘పటిచ్ఛన్నే ఓకాసే’’తి (పాచి. ౮౪౩) వుత్తసిక్ఖాపదఞ్చ. ఓకాసేతి ‘‘అజ్ఝోకాసే పురిసేన సద్ధి’’న్తి (పాచి. ౮౪౭) ఏవం వుత్తసిక్ఖాపదఞ్చ. బ్యూహే చాతి తదనన్తరమేవ ‘‘రథికాయ వా బ్యూహే వా సిఙ్ఘాటకే వా పురిసేన సద్ధి’’న్తి (పాచి. ౮౫౧) ఆగతసిక్ఖాపదఞ్చాతి ఇమే సబ్బేపి ఆదిచ్చబన్ధునా దేసితా ఛ ధమ్మా చతుత్థచ్ఛట్ఠతో కాయచిత్తతో, కాయవాచాచిత్తతో చ సముట్ఠహన్తా థేయ్యసత్థసముట్ఠానా థేయ్యసత్థసిక్ఖాపదేన సమానసముట్ఠానా సియున్తి యోజనా.

థేయ్యసత్థసముట్ఠానవణ్ణనా.

౪౦౨. ఛత్త, దణ్డకరస్సాపీతి ‘‘న ఛత్తపాణిస్స దణ్డపాణిస్సా’’తి (పాచి. ౬౩౫) వుత్తసిక్ఖాపదద్వయఞ్చ. సత్థావుధకరస్సాపీతి ‘‘న సత్థపాణిస్స (పాచి. ౬౩౬), న ఆవుధపాణిస్సా’’తి (పాచి. ౬౩౭) వుత్తసిక్ఖాపదద్వయఞ్చ. పాదుకూపాహనా, యానన్తి ‘‘న పాదుకారుళ్హస్స (పాచి. ౬౩౮), న ఉపాహనారుళ్హస్స (పాచి. ౬౩౯), న యానగతస్సా’’తి (పాచి. ౬౪౦) వుత్తసిక్ఖాపదత్తయఞ్చ. సేయ్యా, పల్లత్థికాయ చాతి ‘‘న సయనగతస్స (పాచి. ౬౪౧), న పల్లత్థికాయ నిసిన్నస్సా’’తి (పాచి. ౬౪౨) వుత్తసిక్ఖాపదద్వయఞ్చ.

౪౦౩. వేఠితోగుణ్ఠితో చాతి ‘‘న వేఠితసీసస్స (పాచి. ౬౪౩), న ఓగుణ్ఠితసీసస్సా’’తి (పాచి. ౬౪౪) వుత్తసిక్ఖాపదద్వయఞ్చాతి నిదస్సితా సబ్బే ఏకాదస ధమ్మా వాచాచిత్తసఙ్ఖాతేన ఏకేన సముట్ఠానేన సముట్ఠితా ధమ్మదేసనసముట్ఠానాతి సఞ్ఞితా సల్లక్ఖితాతి యోజనా.

ధమ్మదేసనసముట్ఠానవణ్ణనా.

౪౦౪. ఏవం తావ సమ్భిన్నసముట్ఠానం వేదితబ్బం, నియతసముట్ఠానం తివిధం, తం ఏకస్సేవ సిక్ఖాపదస్స హోతీతి విసుంయేవ దస్సేతుమాహ ‘‘భూతారోచనకఞ్చేవా’’తిఆది. భూతారోచనకఞ్చేవాతి తీహి అచిత్తకసముట్ఠానేహి సముట్ఠితం భూతారోచనసిక్ఖాపదఞ్చ. చోరివుట్ఠాపనమ్పి చాతి వాచాచిత్తతో, కాయవాచాచిత్తతో చాతి ద్వీహి సముట్ఠితం చోరివుట్ఠాపనసిక్ఖాపదఞ్చ. అననుఞ్ఞాతమేవ అననుఞ్ఞాతమత్తం. అననుఞ్ఞాతమత్తన్తి వాచతో, కాయవాచతో, వాచాచిత్తతో, కాయవాచాచిత్తతో చాతి చతూహి సముట్ఠితం అననుఞ్ఞాతసిక్ఖాపదఞ్చాతి. ఇదం తయన్తి ఇదం సిక్ఖాపదత్తయం. అసమ్భిన్నన్తి కేనచి అఞ్ఞేన సిక్ఖాపదేన అసమ్మిస్ససముట్ఠానం.

ఇతి ఉత్తరే లీనత్థపకాసనియా

సముట్ఠానసీసకథావణ్ణనా నిట్ఠితా.