భిక్ఖునివిభఙ్గో
౧౭౦. వినయస్స వినిచ్ఛయే భిక్ఖూనం పాటవత్థాయాతి భిక్ఖునీనం పాటవస్సాపి తదధీనత్తా పధానదస్సనవసేన వుత్తం. అథ వా దస్సనలిఙ్గన్తరసాధారణత్తే ఇచ్ఛితే పుల్లిఙ్గేన, నపుంసకలిఙ్గేన వా నిద్దేసో సద్దసత్థానుయోగతోతి ‘‘భిక్ఖూన’’న్తి పుల్లిఙ్గేన వుత్తం.
౧౭౧. నన్దన్తీ సాదియన్తీ.
౧౭౨. తిస్సో ఆపత్తియో ఫుసేతి యోజనా. జాణుస్స ఉద్ధం, అక్ఖకస్స అధో గహణం సాదియన్తియా తస్సా పారాజికన్తి యోజనా.
౧౭౩. కాయపటిబద్ధే వా గహణం సాదియన్తియా దుక్కటం.
౧౭౪. వజ్జన్తి అఞ్ఞిస్సా భిక్ఖునియా పారాజికాపత్తిం.
౧౭౬. తం లద్ధిన్తి ఉక్ఖిత్తస్స యం లద్ధిం అత్తనో రోచేసి, తం లద్ధిం న నిస్సజ్జన్తీతి యోజనా.
౧౭౮. ‘‘ఇధ ఆగచ్ఛా’’తి పదచ్ఛేదో. ‘‘వుత్తా ఆగచ్ఛతీ’’తి పదచ్ఛేదో.
౧౭౯. హత్థపాసప్పవేసనేతి హత్థపాసూపగమనే. ‘‘హత్థగతప్పవేసనే’’తి వా పాఠో, సోయేవ అత్థో.
ఇతి ఉత్తరే లీనత్థపకాసనియా భిక్ఖునివిభఙ్గే
పారాజికకథావణ్ణనా నిట్ఠితా.
౧౮౦. ఏకస్సాతి అత్తనో అత్తనో అట్టకారస్స వా. ఆరోచనేతి వత్తబ్బస్స వోహారికానం నివేదనే.
౧౮౧. దుతియారోచనేతి దుతియస్స, దుతియం ఏవం ఆరోచనే.
౧౮౨. ద్వీహీతి ద్వీహి కమ్మవాచాహి. కమ్మవాచోసానేతి కమ్మవాచాఓసానే.
౧౮౩. పరిక్ఖేపే అతిక్కన్తేతి అత్తనో గామతో గన్త్వా ఇతరం గామం పవిసన్తియా పఠమేన పాదేన తస్స గామస్స పరిక్ఖేపే అతిక్కన్తే, పఠమపాదే పరిక్ఖేపం అతిక్కమేత్వా అన్తోగామసఙ్ఖేపం గతేతి అత్థో.
౧౮౪. దుతియేనాతి గామపరిక్ఖేపతో బహి ఠితేన దుతియపాదేన. అతిక్కన్తేతి తస్మిం గామపరిక్ఖేపే అతిక్కన్తే, తస్మిం పాదే అన్తోగామం పవేసితేతి అత్థో. సేసం ఉత్తానత్థమేవ.
ఇతి ఉత్తరే లీనత్థపకాసనియా భిక్ఖునివిభఙ్గే
సఙ్ఘాదిసేసకథావణ్ణనా నిట్ఠితా.
౧౯౩. ఇహ భిక్ఖునీ పత్తసన్నిచయం కరోన్తీ హోతి, సా ఏకం నిస్సగ్గియం పాచిత్తియంయేవ ఫుసేతి యోజనా.
౧౯౪. అకాలచీవరం కాలచీవరం కత్వా భాజాపేన్తియాతి యోజనా. పయోగేతి భాజనపయోగే.
౧౯౫. ఛిన్నేతి అచ్ఛిన్నే.
౧౯౬. తతో పరన్తి తతో పఠమతో అఞ్ఞం.
ఇతి ఉత్తరే లీనత్థపకాసనియా భిక్ఖునివిభఙ్గే
నిస్సగ్గియకథావణ్ణనా నిట్ఠితా.
౧౯౯. లసుణం ఖాదతి చే, ద్వే ఆపత్తియో ఫుటాతి యోజనా.
౨౦౦. పయోగేతి సంహారాపనపయోగే. సంహటేతి అత్తనా సంహటే, పరేన సంహరాపితే చ ఆపత్తి పాచిత్తి హోతి.
౨౦౧. కతేతి తలఘాతే కతే.
౨౦౨. జతునా మట్ఠకన్తి జతునా కతం మట్ఠదణ్డకం. ‘‘దుక్కటం ఆదిన్నే’’తి పదచ్ఛేదో.
౨౦౪. భుఞ్జమానస్స భిక్ఖుస్స హత్థపాసేతి యోజనా. హిత్వా హత్థపాసం.
౨౦౫. విఞ్ఞాపేత్వాతి అన్తమసో మాతరమ్పి యాచిత్వా. అజ్ఝోహారే పాచిత్తిం దీపయేతి యోజనా.
౨౦౬. ఉచ్చారాదిన్తి ఆది-సద్దేన విఘాససఙ్కారముత్తానం గహణం.
లసుణవగ్గవణ్ణనా పఠమా.
౨౦౯. ఇధ ఇమస్మిం రత్తన్ధకారవగ్గే. పఠమే, దుతియే, తతియే, చతుత్థేపి వినిచ్ఛయో లసుణవగ్గస్స ఛట్ఠేన సిక్ఖాపదేన తుల్యో సదిసోతి యోజనా.
౨౧౦. ఆసనేతి పల్లఙ్కే తస్సోకాసభూతే. సామికే అనాపుచ్ఛాతి తస్మిం కులే యం కిఞ్చి విఞ్ఞుమనుస్సం అనాపుచ్ఛా.
౨౧౧. అనోవస్సన్తి భిత్తియా బహి నిబ్బకోసబ్భన్తరం. దుతియాతిక్కమేతి దుతియేన పాదేన నిబ్బకోసస్స ఉదకపాతట్ఠానాతిక్కమే.
౨౧౨. నిసీదితేతి నిసిన్నే.
౨౧౩. పయోగేతి ఉజ్ఝాపనపయోగే.
౨౧౪. నిరయాదినా అత్తానం వా పరం వా అభిసప్పేన్తీ సపథం కరోన్తీ ద్వే ఫుసేతి యోజనా. అభిసప్పితేతి అభిసపితే.
౨౧౫. వధిత్వాతి హత్థాదీహి పహరిత్వా. ‘‘కరోతి ఏక’’న్తి పదచ్ఛేదో.
రత్తన్ధకారవగ్గవణ్ణనా దుతియా.
౨౧౬. నగ్గాతి అనివత్థా వా అపారుతా వా. పయోగేతి చుణ్ణమత్తికాఅభిసఙ్ఖరణాదిపయోగే.
౨౧౭. పమాణాతిక్కన్తన్తి ‘‘దీఘసోచతస్సో విదత్థియో సుగతవిదత్థియా, తిరియం ద్వే విదత్థియో’’తి (పాచి. ౮౮౮) వుత్తపమాణమతిక్కన్తం. పయోగేతి కారాపనపయోగే.
౨౧౮. విసిబ్బేత్వాతి దుస్సిబ్బితం పున సిబ్బనత్థాయ విసిబ్బేత్వా.
౨౧౯. పఞ్చ అహాని పఞ్చాహం, పఞ్చాహమేవ పఞ్చాహికం. సఙ్ఘాటీనం చారో సఙ్ఘాటిచారో, పరిభోగవసేన వా ఓతాపనవసేన వా సఙ్ఘటితట్ఠేన ‘‘సఙ్ఘాటీ’’తి లద్ధనామానం ‘‘తిచీవరం, ఉదకసాటికా, సంకచ్చికా’’తి ఇమేసం పఞ్చన్నం చీవరానం పరివత్తనం. అతిక్కమేతి భిక్ఖునీ అతిక్కమేయ్య. అస్సా పన ఏకావ పాచిత్తి పరిదీపితాతి యోజనా.
౨౨౦. సఙ్కమనీయన్తి సఙ్కమేతబ్బం. అఞ్ఞిస్సా సన్తకం అనాపుచ్ఛా గహితం పున దాతబ్బం పఞ్చన్నం అఞ్ఞతరం.
౨౨౧. గణచీవరలాభస్సాతి భిక్ఖునిసఙ్ఘేన లభితబ్బచీవరస్స. అన్తరాయం కరోతీతి యథా తే దాతుకామా న దేన్తి, ఏవం పరక్కమతి.
౨౨౨. ధమ్మికన్తి సమగ్గేన సఙ్ఘేన సన్నిపతిత్వా కరియమానం. పటిబాహన్తీతి పటిసేధేన్తీ. పటిబాహితే పటిసేధితే.
౨౨౩. అగారికాదినోతి ఆది-సద్దేన ‘‘పరిబ్బాజకస్స వా పరిబ్బాజికాయ వా’’తి (పారా. ౯౧౭) వుత్తే సఙ్గణ్హాతి. సమణచీవరన్తి కప్పకతం నివాసనపారుపనుపగం. పయోగేతి దానపయోగే.
౨౨౪. చీవరే దుబ్బలాసాయాతి దుబ్బలచీవరపచ్చాసాయ ‘‘సచే సక్కోమ, దస్సామా’’తి ఏత్తకమత్తం సుత్వా ఉప్పాదితాయ ఆసాయాతి అత్థో. కాలన్తి చీవరకాలసమయం. సమతిక్కమేతి భిక్ఖునీహి కాలచీవరే భాజియమానే ‘‘ఆగమేథ, అయ్యే, అత్థి సఙ్ఘస్స చీవరపచ్చాసా’’తి వత్వా తం చీవరవిభఙ్గం సమతిక్కమేయ్య.
౨౨౫. ధమ్మికం కథినుద్ధారన్తి సమగ్గేన సఙ్ఘేన కరియమానం కథినస్స అన్తరుబ్భారం. పటిబాహన్తియాతి నివారేన్తియా.
న్హానవగ్గవణ్ణనా తతియా.
౨౨౬. తువట్టేయ్యున్తి నిపజ్జేయ్యుం. ఇతరం పాచిత్తియం.
౨౨౭. పయోగేతి భిక్ఖునియా అఫాసుకకరణపయోగే కరియమానే.
౨౨౮. దుక్ఖితన్తి గిలానం. నుపట్ఠాపేన్తియా వాపీతి తస్సా ఉపట్ఠానం పరేహి అకారాపేన్తియా, సయం వా అకరోన్తియా.
౨౨౯. ఉపస్సయం దత్వాతి కవాటబన్ధం అత్తనో పుగ్గలికవిహారం దత్వా. కడ్ఢితేతి నిక్కడ్ఢితే.
౨౩౦. సంసట్ఠాతి గహపతినా వా గహపతిపుత్తేన వా సంసట్ఠవిహారీ భిక్ఖునీ సఙ్ఘేన సంసట్ఠవిహారతో నివత్తియమానా. ఞత్తియా దుక్కటం ఫుసేతి సమనుభాసనకమ్మఞత్తియా దుక్కటం ఆపజ్జేయ్య.
౨౩౧. అన్తోరట్ఠేతి యస్స విజితే విహరతి, తస్స రట్ఠే. పటిపన్నాయాతి చారికం కప్పేన్తియా. సేసకన్తి పాచిత్తియం.
తువట్టవగ్గవణ్ణనా చతుత్థా.
౨౩౩. రాజాగారాదికన్తి ఆది-సద్దేన చిత్తాగారాదీనం గహణం.
౨౩౫. పయోగేతి కప్పాసవిచారణం ఆదిం కత్వా సబ్బపయోగే. ఉజ్జవుజ్జవనేతి యత్తకం హత్థేన అఞ్ఛితం హోతి, తస్మిం తక్కమ్హి వేఠితే.
౨౩౭. పయోగేతి అగారికస్స వా పరిబ్బాజకస్స వా పరిబ్బాజికాయ వా సహత్థా ఖాదనీయాదీనం దానపయోగే.
౨౩౮. ‘‘సమం ఆపత్తిపభేదతో’’తి పదచ్ఛేదో.
౨౩౯. తిరచ్ఛానగతం విజ్జన్తి యం కిఞ్చి బాహిరకం అనత్థసంహితం పరూపఘాతకరం హత్థిసిక్ఖాదిసిప్పం. పఠన్తియాతి సిక్ఖన్తియా. పయోగేతి దురుపసఙ్కమనాదిపయోగే. పదే పదేతి పదాదివసేన పరియాపుణన్తియా పదే పదే అక్ఖరపదానం వసేన.
౨౪౦. నవమే ‘‘పరియాపుణాతీ’’తి పదం, దసమే ‘‘వాచేతీ’’తి పదన్తి ఏవం పదమత్తమేవ ఉభిన్నం విసేసకం భేదకం.
చిత్తాగారవగ్గవణ్ణనా పఞ్చమా.
౨౪౧. తమారామన్తి యత్థ భిక్ఖూ రుక్ఖమూలేపి వసన్తి, తం సభిక్ఖుకం పదేసం.
౨౪౩. అక్కోసతీతి దసన్నం అక్కోసవత్థూనం అఞ్ఞతరేన సమ్ముఖా వా పరమ్ముఖా వా అక్కోసతి. పరిభాసతీతి భయదస్సనేన తజ్జేతి. ‘‘పాచిత్తి అక్కోసితే’’తి పదచ్ఛేదో.
౨౪౪. చణ్డికభావేనాతి కోధేన. గణన్తి భిక్ఖునిసఙ్ఘం. పరిభాసతీతి ‘‘బాలా ఏతా’’తిఆదీహి వచనేహి అక్కోసతి. పయోగేతి పరిభాసనపయోగే. పరిభట్ఠేతి అక్కోసితే. ఇతరం పాచిత్తియం.
౨౪౫. నిమన్తితాతి గణభోజనే వుత్తనయేన నిమన్తితా. పవారితాతి పవారణసిక్ఖాపదే వుత్తనయేన వారితా. ఖాదనం భోజనమ్పి వాతి యాగుపూవఖజ్జకం, యావకాలికం మూలఖాదనీయాదిఖాదనీయం, ఓదనాదిభోజనమ్పి వా యా భిక్ఖునీ భుఞ్జన్తీ హోతి, సా పన ద్వేయేవ ఆపత్తియో ఫుసేతి యోజనా.
౨౪౭. మచ్ఛరాయన్తీతి మచ్ఛరం కరోన్తీ, అత్తనో పచ్చయదాయకకులస్స అఞ్ఞేహి సాధారణభావం అసహన్తీతి అత్థో. పయోగేతి తదనురూపే కాయవచీపయోగే. మచ్ఛరితేతి మచ్ఛరవసేన కతపయోగే నిప్ఫన్నే.
౨౪౮. అభిక్ఖుకే పనావాసేతి యతో భిక్ఖునుపస్సయతో అద్ధయోజనబ్భన్తరే ఓవాదదాయకా భిక్ఖూ న వసన్తి, మగ్గో వా అఖేమో హోతి, న సక్కా అనన్తరాయేన గన్తుం, ఏవరూపే ఆవాసే. పుబ్బకిచ్చేసూతి ‘‘వస్సం వసిస్సామీ’’తి సేనాసనపఞ్ఞాపనపానీయఉపట్ఠాపనాదిపుబ్బకిచ్చే పన కరియమానే దుక్కటం భవేతి యోజనా.
౨౪౯. వస్సంవుత్థాతి పురిమం వా పచ్ఛిమం వా తేమాసం వుత్థా. ఉభతోసఙ్ఘేతి భిక్ఖునిసఙ్ఘే, భిక్ఖుసఙ్ఘే చ. తీహిపి ఠానేహీతి ‘‘దిట్ఠేన వా’’తిఆదినా వుత్తేహి తీహి కారణేహి.
౨౫౦. ఓవాదత్థాయాతి గరుధమ్మోవాదనత్థాయ. సంవాసత్థాయాతి ఉపోసథపుచ్ఛనత్థాయ చేవ పవారణత్థాయ చ. న గచ్ఛతీతి భిక్ఖుం న ఉపగచ్ఛతి.
౨౫౧. ఓవాదమ్పి న యాచన్తీతి ఉపోసథాదివసేన ఓవాదూపసఙ్కమనం భిక్ఖుం న యాచన్తీ న పుచ్ఛన్తీ. ఉపోసథన్తి ఉపోసథదివసతో పురిమదివసే తేరసియం వా చాతుద్దసియం వా ఉపోసథం న పుచ్ఛన్తీ.
౨౫౨. అపుచ్ఛిత్వావ సఙ్ఘం వాతి సఙ్ఘం వా గణం వా అనపలోకేత్వావ. ‘‘భేదాపేతీ’’తి ఇదం నిదస్సనమత్తం ‘‘ఫాలాపేయ్య వా ధోవాపేయ్య వా ఆలిమ్పాపేయ్య వా బన్ధాపేయ్య వా మోచాపేయ్య వా’’తి ఇమేసమ్పి కిరియావికప్పానం సఙ్గహేతబ్బత్తా. పసాఖజన్తి నాభియా హేట్ఠా, జాణుమణ్డలానం ఉపరి పదేసే జాతం గణ్డం వా రుధితం వా. పయోగేతి భేదాపనాదిపయోగే.
ఆరామవగ్గవణ్ణనా ఛట్ఠా.
౨౫౩. గబ్భినిన్తి ఆపన్నసత్తం సిక్ఖమానం. వుట్ఠాపేన్తీతి ఉపజ్ఝాయా హుత్వా ఉపసమ్పాదేన్తీ. పయోగేతి గణపరియేసనాదిపయోగే. వుట్ఠాపితేతి ఉపసమ్పాదితే, కమ్మవాచాపరియోసానేతి అత్థో.
౨౫౫. సహజీవినిన్తి సద్ధివిహారినిం. నానుగ్గణ్హన్తీతి ఉద్దేసదానాదీహి న సఙ్గణ్హన్తీ.
గబ్భినివగ్గవణ్ణనా సత్తమా.
౨౫౮. ‘‘అలం వుట్ఠాపితేనా’’తి వుచ్చమానా భిక్ఖునీహి నివారియమానా. ఖీయతీతి అఞ్ఞాసం బ్యత్తానం లజ్జీనం వుట్ఠానసమ్ముతిం దీయమానం దిస్వా ‘‘అహమేవ నూన బాలా’’తిఆదినా భణమానా ఖీయతి. పయోగేతి ఖీయమానపయోగే. ఖీయితేతి ఖీయనపయోగే నిట్ఠితే.
కుమారిభూతవగ్గవణ్ణనా అట్ఠమా.
౨౬౦. ఛత్తుపాహనన్తి వుత్తలక్ఖణం ఛత్తఞ్చ ఉపాహనాయో చ. పయోగేతి ధారణపయోగే.
౨౬౧. యానేనాతి వయ్హాదినా. యాయన్తీతి సచే యానేన గతా హోతి.
౨౬౨. సఙ్ఘాణిన్తి యం కిఞ్చి కటూపగం. ధారేన్తియాతి కటియం పటిముచ్చన్తియా.
౨౬౩. గన్ధవణ్ణేనాతి యేన కేనచి వణ్ణేన చ యేన కేనచి గన్ధేన చ. గన్ధో నామ చన్దనాలేపాది. వణ్ణో నామ కుఙ్కుమహలిద్దాది. పయోగేతి గన్ధాదిపయోగే రచనతో పట్ఠాయ పుబ్బపయోగే.
౨౬౬. అనాపుచ్ఛాతి ‘‘నిసీదామి, అయ్యా’’తి అనాపుచ్ఛిత్వా. నిసీదితే భిక్ఖుస్స ఉపచారే అన్తమసో ఛమాయ నిసిన్నే.
౨౬౭. అనోకాసకతన్తి ‘‘అసుకస్మిం నామ ఠానే పుచ్ఛిస్సామీ’’తి ఏవం అకతఓకాసం.
౨౬౮. పవిసన్తియాతి వినిచ్ఛయం ఆరామవగ్గస్స పఠమేనేవ సిక్ఖాపదేన సదిసం కత్వా వదేయ్యాతి యోజనా.
ఛత్తుపాహనవగ్గవణ్ణనా నవమా.
ఇతి ఉత్తరే లీనత్థపకాసనియా భిక్ఖునివిభఙ్గే
పాచిత్తియకథావణ్ణనా నిట్ఠితా.
౨౬౯-౭౦. అట్ఠసు పాటిదేసనీయసిక్ఖాపదేసుపి ద్విధా ఆపత్తి హోతీతి యోజనా. తతోతి గహణహేతు. సబ్బేసూతి పాటిదేసనీయసిక్ఖాపదేసు.
పాటిదేసనీయకథావణ్ణనా.
౨౭౧-౨. ఇమం పరమం ఉత్తమం నిరుత్తరం కేనచి వా వత్తబ్బేన ఉత్తరేన రహితం నిద్దోసం ఉత్తరం ఏవంనామకం ధీరో పఞ్ఞవా భిక్ఖు అత్థవసేన విదిత్వా దురుత్తరం కిచ్ఛేన ఉత్తరితబ్బం పఞ్ఞత్తమహాసముద్దం వినయమహాసాగరం సుఖేనేవ యస్మా ఉత్తరతి, తస్మా కఙ్ఖచ్ఛేదే వినయవిచికిచ్ఛాయ ఛిన్దనే సత్థే సత్థసదిసే అస్మిం సత్థే ఇమస్మిం ఉత్తరపకరణే ఉస్మాయుత్తో కమ్మజతేజోధాతుయా సమన్నాగతో జీవమానో భిక్ఖు నిచ్చం నిరన్తరం సత్తో అభిరతో నిచ్చం యోగం సతతాభియోగం కాతుం యుత్తో అనురూపోతి యోజనా.
భిక్ఖునివిభఙ్గో నిట్ఠితోతి ఏత్థాపి ఉప్పత్తి వుత్తనయేనేవ వేదితబ్బా.
ఇతి ఉత్తరే లీనత్థపకాసనియా
భిక్ఖునివిభఙ్గవణ్ణనా నిట్ఠితా.